II SA/Lu 771/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...]; II. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...]; oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...]; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; IV. przyznaje [...] A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 20 czerwca 2012 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [...], orzekającej o zwrocie przez K. G. nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w kwocie 819 zł wraz z odsetkami ustawowymi – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja Kolegium zapadła w następujących okolicznościach sprawy: Decyzją z dnia 22 października 2010 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta K., przyznał K. G. zasiłek rodzinny na córkę N. S., w kwocie 91 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. oraz dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W dniu 20 września 2011 r. wskazany organ działając z urzędu postanowieniem nr [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej wskazaną wyżej decyzją na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. Decyzją z dnia 30 września 2011 r., nr [...], organ ten uchylił wymienioną wyżej decyzję własną z dnia 22 października 2010 r. oraz orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówił K. G. przyznania prawa do tych świadczeń na okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 20011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania K. G. od powyższej decyzji z dnia 30 września 2011 r., utrzymało ją w mocy decyzją z dnia 20 stycznia 2012 r., nr [...]. W dniu 8 lutego 2012 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...], utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], którą uznano wypłacony K. G. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w okresie od 1 listopada 2010 r. do 31 lipca 2011 r. w kwocie 819 zł za świadczenie nienależnie pobrane. W tej sytuacji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta K., decyzją z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [...], nakazał K. G. zwrot części świadczenia – zasiłku rodzinnego w kwocie 819 zł wraz z odsetkami ustawowymi, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 114,40 zł. Jednocześnie organ wskazał, że przedmiotowa należność zwracana będzie w trybie egzekucji, w formie spłat, w okresie do dnia 31 lipca 2012 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Taka sytuacja, zdaniem organu, zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem wskazaną wyżej decyzją z dnia 8 lutego 2012 r., utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy, uznano zasiłek rodzinny wypłacony K. G. w okresie od 1 listopada 2010 r. do 31 lipca 2011 r., w kwocie 819 zł, za świadczenie nienależnie pobrane. Odwołanie od tej decyzji złożyła K. G. zarzucając, iż w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do orzeczenia zwrotu pobranego świadczenia rodzinnego. Odwołująca podkreśliła, że decyzja uznająca należności żądane do zwrotu przez organ pierwszej instancji za nienależnie pobrane nie stała się dotychczas prawomocna, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie rozpoznał do tej pory jej skargi na decyzję organu odwoławczego utrzymującą to rozstrzygnięcie w mocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie znalazło podstaw do uwzględnienia tego odwołania i decyzją z dnia 20 czerwca 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszym postępowaniu – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uregulowany w art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem zobowiązanie K. G. do zwrotu dodatku do zasiłku rodzinnego było zasadne. Błędne było również, zdaniem organu, przekonanie odwołującej co do braku możliwości wydania przez organ odwoławczy decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego zasiłki rodzinnego, w sytuacji nie zyskała przymiotu prawomocności decyzja organu odwoławczego wydana w przedmiocie uznania będących przedmiotem sprawy należności za nienależnie pobrane. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...], uznająca wypłacone K. G. świadczenia rodzinne w wysokości 819,00 zł za nienależnie pobrane, ma walor decyzji ostatecznej, bowiem została utrzymana w mocy decyzją organu drugiej instancji z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...]. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania decyzji, a zatem rozstrzygnięcie to podlega wykonaniu. Skargę do Sądu na decyzję Kolegium z dnia 20 czerwca 2012 r. złożyła K. G., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania; - art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym zakresie skarżąca wskazała, że organ I instancji w żaden sposób nie zweryfikował oświadczenia J. B. na temat jego dochodów, pomimo, że w okresie ich rzekomego uzyskania nie mógł on prowadzić działalności gospodarczej za granicą i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Skarżąca podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie, gdyż nie wiedziała, jakie dochody osiągał jej były konkubent – J. B. Zarzuciła organowi pierwszej instancji oparcie swych ustaleń na niezweryfikowanych i niepewnych oświadczeniach J. B. Organ ten nie zażądał bowiem od niego potwierdzenia dokumentami urzędowymi faktu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokości uzyskiwanych dochodów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, o ile zmierza do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, jako wydanych z naruszeniem prawa. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "P.p.s.a.", który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [...], orzekającą o zwrocie przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w kwocie 819 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą", stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu na wskazany przez organ rachunek bankowy, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot (por. przykładowo: wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., I OSK 619/10, ONSAiWSA 2011, nr 4, poz. 89; wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 marca 2012 r., III SA/Kr 567/11, Lex nr 1139259). Nie budzi również wątpliwości, że warunkiem wydania decyzji uznającej dane świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie to zostało przyznane. W przypadku bowiem, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja przyznająca świadczenie rodzinne oraz ostateczna decyzja uznająca to świadczenie za nienależnie pobrane, to treść tych decyzji jest wobec siebie sprzeczna (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/05, Lex nr 187405, wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 maja 2010 r., II SA/Łd 349/10, Lex nr 674666). Żądany w niniejszej sprawie do zwrotu zasiłek rodzinny został przyznany skarżącej decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K., wydaną z upoważnienia Burmistrza K., z dnia 22 października 2010 r., nr K., która pozostaje nadal w obrocie prawnym. Wprawdzie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 30 września 2011 r., nr [...], wydaną po wznowienia postępowania, uchylił tę decyzję, orzekając jednocześnie o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia, jednak decyzja ta wraz z utrzymującą ją w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 stycznia 2012 r., nr [...], zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 czerwca 2012 r. wydanym w sprawie II SA/Lu 241/12. Ponownie należy więc podkreślić, iż wobec pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenie rodzinne, brak było podstaw do uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane, a tym samym przedwczesnym było nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu wskazanej należności. Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja, jako wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uchylenie prawomocnym wyrokiem Sądu stanowi podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, która została następnie uchylona lub zmieniona. Mając na względzie powyższe, Sąd uchylił również w oparciu o art. 135 P.p.s.a. utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [...], a także wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzję z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...] oraz utrzymująca ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], którymi uznano wypłacony skarżącej zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w okresie od 1 listopada 2010 r. do 31 lipca 2011 r. w kwocie 819 zł za świadczenie nienależnie pobrane. W myśl art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Należy mieć przy tym na względzie, że zawarty w tym przepisie zwrot: "w granicach danej sprawy" dotyczy pojęcia sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym obejmującym zarówno tożsamość podmiotową jak i przedmiotową. O tożsamości podmiotowej można mówić w sytuacji gdy adresatem praw i obowiązków jest ten sam podmiot, z kolei tożsamość przedmiotowa zachodzi w przypadku tożsamości treści tych praw lub obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (uchwała NSA z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, poz. 7). W ocenie Sądu, okoliczność pobrania przez skarżącą nienależnie świadczenia rodzinnego jest elementem zakreślającym tożsamość sprawy w rozumieniu art. 135 w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a., pozwalającym Sądowi na ocenę prawną zarówno zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy w decyzji organu pierwszej instancji, wydanych w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, jak i wskazanych wyżej decyzji organów obu instancji, wydanych w sprawie uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane. Z tych względów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia art. 152 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).