II SA/Lu 776/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 sierpnia 2011 r., po rozpoznaniu odwołania M. M. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, z dnia 17 czerwca 2011 r., nr [...], odmawiającej przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad I. M. – utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż wskazaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią I. M. Organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pierwszeństwo w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego mają osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i zobowiązane do alimentacji. Córki I. M., które pracują zawodowo, nie udokumentowały, iż nie są w stanie opiekować się matką. Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny wobec I. M. obciąża w pierwszej kolejności jej dzieci. W świetle art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenia wymaga zatem, czy osoby te są w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Organ drugiej instancji podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż E. M. i A. R., będące córkami I. M., nie wykazały, że nie mogą podjąć opieki nad niepełnosprawną matką. Pozostawanie przez te osoby w zatrudnieniu nie świadczy o tym, że nie są w stanie sprawować opieki nad matką, gdyż niezbędnym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia. Zamieszkiwanie przez osobę obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym w innej miejscowości również nie uzasadnia niemożności opiekowania się matką. W tym stanie faktycznym, jak podkreślił organ odwoławczy, podniesione w odwołaniu żądanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest nieuzasadnione, gdyż nawet w przypadku stwierdzenia, że udział odwołującego się w sprawowaniu opieki nad chorą babcią jest niezbędny, organy administracji nie byłyby upoważnione do orzekania wbrew treści przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołane w odwołaniu pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej nie ma wpływu na wynik sprawy, albowiem przywołuje ono jedynie treść przepisów powołanej ustawy. Skargę na powyższą decyzję do Sądu złożył M. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił, że organ drugiej instancji naruszył przepisy art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 8 ust. 1 Konstytucji, obligujący go do stosowania prokonstytucyjnej wykładni ustaw. Kolegium, rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, ograniczyło się do ścisłego zastosowania art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie uwzględniło stanowiska wyrażonego w przedłożonym przez niego wyjaśnieniu Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę niemożności sprawowania opieki nad I. M. przez jej córki i odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność celowości sprawowania opieki nad babką przez skarżącego. Kolegium nie odniosło się do choroby matki skarżącego. Wadliwe jest również, zdaniem skarżącego, stanowisko organów administracji, iż zamieszkiwanie przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w innej miejscowości, oddalonej o 150 km, nie uniemożliwia sprawowania opieki nad matką. W ocenie skarżącego sprawowanie przez jego matkę opieki nad babką uniemożliwiają także względy finansowe. Wynagrodzenie uzyskiwane przez matkę z tytułu umowy o pracę stanowi jedyne źródło utrzymania jego rodziny. W przypadku rezygnacji przez matkę z zatrudnienia i podjęcia pracy przez skarżącego (o ile udałoby mu się taką pracę uzyskać), cała rodzina byłaby skazana na ubieganie się o pomoc państwa, a to byłoby sprzeczne z istotą ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "k.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1 a). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż I. M., w związku z opieką nad którą skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczoną na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 maja 2011 r., k. 12 akt adm.). Osoba ta jest wdową i ma dwie córki: E. M. i A. R. W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawna I. M. ma dwoje dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego, będącego jej wnukiem, mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadna z jej córek nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką, a także stwierdzenia, iż skarżącego obciąża obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek ten, jak wynika z art. 129 § 1 k.r.o., obciąża zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby zatem być rozważania dopiero w razie ustalenia, że rzeczywiście, a nie tylko potencjalnie, obciąża go obowiązek alimentacyjny względem babki. To zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności z art. 132 k.r.o. Niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w bliższej kolejności w rozumieniu tego przepisu nie może być przy tym utożsamiane z niemożliwością sprawowania opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1a ustawy. Wykonywanie obowiązku alimentacyjnego może bowiem polegać także na dostarczaniu osobie uprawnionej środków pieniężnych, które umożliwiłyby opłacenie świadczenia usług opiekuńczych przez inną osobę. W sprawie niniejszej nie wykazano, by córki I. M. posiadające stałe dochody nie były w stanie świadczyć alimentów na rzecz matki w formie pieniężnej. Tym samym trafnie organy administracji uznały, że skarżącego nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem babki. Należy jednak podkreślić, iż nawet gdyby uznać, że skarżący był obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej babki, to brak było podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie została bowiem spełniona kolejna przesłanka z art. 17 ust. 1a ustawy, to jest niemożność sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. Fakt, że E. M. i A. R. pracują zawodowo, nie wyłącza – w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy – możliwości sprawowania przez te osoby opieki nad niepełnosprawną matką. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest bowiem właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Osoby te pozostają w zatrudnieniu, a zatem istnieje możliwość rezygnacji przez nich z zatrudnienia i ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Złożone przez skarżącego wraz z odwołaniem zaświadczenie lekarza rodzinnego z dnia 27 czerwca 2011 r., stwierdzające, że E. M. jest osobą leczoną z powodu depresji oraz łuszczycy, nie ma wpływu na wynik sprawy. Z dokumentu tego nie wynika, by wykluczone było - z uwagi na stan zdrowia matki skarżącego – sprawowanie przez nią opieki innymi osobami. E. M. nie legitymuje się również orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności, wskazującym, iż sama wymaga opieki osób trzecich, co uniemożliwiałoby jej opiekowanie się matką, a jest zdolna do pracy zarobkowej i pracuje zawodowo. Dla oceny spełnienia przez A. R. przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a ustawy nie ma znaczenia to, że ma ona inne miejsce zamieszkania niż matka. Ponownie należy podkreślić, iż o tym, czy osoba ta nie jest w stanie świadczyć opieki nad chorą matką decydować mogą wyłącznie okoliczności, które w sposób obiektywny, a więc niezależny od jej woli, wyłączają możliwość sprawowania przez nią opieki nad matką. W ocenie Sądu konieczność zmiany miejsca zamieszkania przez opiekuna bądź podopiecznego nie stanowi okoliczności tego rodzaju. W tej sytuacji, wobec niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy, organy administracji nie miały podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty skarżącego. Pismo Zastępcy Dyrektora Departamentu Polityki Rodzinnej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 czerwca 2011 r., nr [...], stanowi jedynie ogólną informację o treści powołanych wyżej przepisów ustawy i nie ma wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Organy administracji nie naruszyły przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż zgromadziły one w sposób wyczerpujący materiał dowodowy w niniejszej sprawie i ustaliły wszystkie istotne dla tej sprawy okoliczności, a dokonana przez te organy ocena dowodów nie nosi znamion dowolności. Prawidłowe było stanowisko Kolegium, co do braku konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na okoliczność celowości sprawowania opieki nad babcią przez skarżącego. Okoliczność ta nie wymagała wyjaśnienia, skoro, jak wskazano wyżej, organy zasadnie ustaliły, że skarżącego nie obciążał obowiązek alimentacyjny względem babki, a córki I. M. są w stanie sprawować nad nią opiekę. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada także wymogom art. 107 § 3 k.p.a., stanowiącego, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organy administracji nie naruszyły art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji, zgodnie z którym Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że stanowi ona inaczej. Organy te, wbrew twierdzeniom skarżącego, dokonały prawidłowej wykładni powołanych wyżej przepisów ustawy. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.