II SA/Lu 783/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 6 września 2010 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Firmy "A" na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w obiekcie budowlanym; w zakresie wniosku Stowarzyszenia Przyjaciół Dzielnicy o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2010 r. (sygn. akt II SA/Lu 783/09) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił uczestnikowi postępowania - Stowarzyszeniu Przyjaciół Dzielnicy przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności na potwierdzenie jego sytuacji majątkowej i finansowej nie dają podstawy do przyjęcia, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto wskazał, że ze statutu stowarzyszenia wynika, że na realizację swoich celów statutowych może ono pozyskiwać środki ze składek członkowskich oraz dochodów z działalności gospodarczej. Referendarz uznał, że skoro strona dobrowolnie pozbawia się możliwości pozyskania środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieusprawiedliwiony, a wnioskodawca odstępując od pobierania składek członkowskich, jaki i prowadzenia działalności gospodarczej nie może przerzucać kosztów swojej działalności na Skarb Państwa. Od powyższego postanowienia Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Stowarzyszenie Przyjaciół Dzielnicy wniosło sprzeciw, podnosząc, że referendarz przekroczył granice uznania administracyjnego i niewłaściwie zastosował art. 246 § 2 pkt 1 ppsa pomimo wykazania przez wnioskodawcę, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca bowiem wykazał, że w dacie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy nie posiadał żadnego majątku, rachunku bankowego, ani nie pobierał składek od swoich członków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana jako p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Rozpoznając sprawę przyznania Stowarzyszeniu Przyjaciół Dzielnicy prawa pomocy w zakresie całkowitym, stwierdzić należy, iż wniosek uczestnika postępowania o przyznanie prawa pomocy nie zasługują na uwzględnienie. W niniejszej sprawie wniosek Stowarzyszenia nie zawiera podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów wyrażone w art. 239 p.p.s.a. oraz możliwość przyznania przez Sąd prawa pomocy w trybie tej ustawy. Z zasady ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministarcyjnym wynika, iż prawo pomocy może być przyznane w takim zakresie, w jakim strona nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy pozwala bowiem osobom najuboższym na przeprowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno to mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, a dochód z takiej działalności może posłużyć do realizacji celów statutowych. W przedmiotowej sprawie, z oświadczeń i dokumentów (Statut Stowarzyszenia, k. 163-166 akt sądowych) wynika, iż jego działalność opiera się na pracy społecznej jej członków (§ 7 statutu). Stowarzyszenie, co podnosi w sprzeciwie, nie ustaliło natomiast dla swej działalności składek członkowskich, o których mowa w § 27 ust. 1 statutu. Wskazać tutaj należy, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Poza tym towarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową (§ 27 ust. 4 statutu). Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06, nie publ.) należy stwierdzić, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Fakt, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, która związana jest również z udziałem w sprawach sądowych, wymagających zazwyczaj ponoszenia kosztów sądowych. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy, w sytuacji, kiedy sam pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne (por. postanowienie WSA w Warszawie z 11 sierpnia2010r., IV SA/Wa 1280/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje bowiem jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków (por. Postanowienie NSA z 24 kwietnia 2008r., II OZ 360/08, Publ. Legalis). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. należało orzec jak w postanowieniu.