II SA/Lu 79/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz / spr./, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Stażysta Monika Kowalik, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2005 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 127§3 i art.138§1pkt.1 kpa oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A.D. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2004 r., Nr [...] odmawiającą przyznania jej uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że podnoszone przez A.D. okoliczności prześladowania przez nacjonalistów ukraińskich oraz ukrywania się przed Niemcami nie stanowią przesłanek uzasadniających przyznanie jej uprawnień kombatanckich na podstawie art.1-4 ustawy o kombatantach. Skargę do sądu administracyjnego wniosła A.D., domagając się uchylenia powyższej decyzji. W skardze zarzuciła, że organ nie uwzględnił postanowień preambuły do ustawy o kombatantach, z której – w ocenie skarżącej - wynika, że prześladowanie za pochodzenie oraz ukrywanie się w czasie wojny stanowi działalność kombatancką. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Przyznanie uprawnień kombatanckich ubiegającej się o nie osobie musi znajdować podstawę prawną w obowiązujących przepisach. Kwestie te reguluje ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz.371 ze zm.). Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W ust. 2 tego artykułu ustawodawca wskazał, w szeregach jakich formacji wojskowych oraz organizacji niepodległościowych należało pełnić służbę lub być uczestnikiem walk, aby działalność uczestnika mogła być uznana za kombatancką. W przepisie art. 2 ustawy zawarte zostało enumeratywne wyliczenie rodzajów działalności, która uznana została za równorzędną z działalnością kombatancką, a w art. 3 wskazano, że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się okres przebywania w wyliczonych w tym przepisie obozach i innych miejscach odosobnienia pod warunkiem, że przebywanie w nich spowodowane było działalnością kombatancką lub działalnością równorzędną z kombatancką. Wskazane powyżej przepisy dają podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich osobom walczącym o suwerenność i niepodległość państwa polskiego. Poza kręgiem kombatantów wskazanych w w/w przepisach omawiana ustawa daje możliwość stosowania jej przepisów do osób, które nie uczestniczyły czynnie w walkach o suwerenność i niepodległość państwa polskiego, ale podlegały represjom wojennym i okresu powojennego z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych. Przepis art. 4 precyzuje jednakże, co należy rozumieć przez represje w rozumieniu ustawy. Represjami są w świetle tej regulacji wyłącznie okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i rasowych: - w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, - w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, - w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Represjami są także okresy przebywania z przyczyn rasowych i narodowościowych w gettach oraz z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych w: - więzieniach, poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, - na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Za represje ustawa uznaje także pobyt w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956 na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Ponadto przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, iż skarżąca urodzona w 1933 r., a więc będąca w czasie II wojny światowej dzieckiem, nie walczyła o wolność i suwerenność państwa polskiego i nie może być ona uznana za kombatanta w rozumieniu art. 1 i art. 2 omawianej ustawy. Nie była ona jako dziecko odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowemu wynarodowieniu, bo okres wojny spędziła pod opieką rodziców. Nie przebywała ona ani jej rodzice w miejscach odosobnienia, o których mowa w przepisach art. 3 i 4 ustawy. Nie istnieją zatem prawne podstawy do przyjęcia, że skarżąca wraz z rodzicami podlegała represjom w rozumieniu ustawy o kombatantach. Skarżąca wnioskowała o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu ukrywania się przed Niemcami i nacjonalistami ukraińskimi z uwagi na zagrożenie życia ze strony prześladowców. Nie negując faktu istnienia takiego zagrożenia i podnoszonych przez skarżącą okoliczności ukrywania się przez nią (wraz z rodzicami) z obawy przed takim zagrożeniem stwierdzić należy, że okoliczności te nie mogą być zakwalifikowane jako represje w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach. Ocena czy zachodzą warunki przyznania uprawnień kombatanckich powinna być wprawdzie dokonywana z uwzględnieniem celów ustawy określonych w preambule jako głęboki szacunek i uznanie za szczególne zasługi i ofiary poniesione dla Ojczyzny z narażeniem na represje, a także swoista rekompensata za cierpienia doznane w czasie okupacji i w okresie prześladowań przez aparat komunistyczny, to jednak nie może ona obejmować sytuacji nie wymienionych w przepisach ustawy. Preambuła ustawy o kombatantach, na którą powołuje się skarżąca, nie jest przepisem ustawy i nie może być stosowana wprost, lecz wyraża wyłącznie intencje ustawodawcy, które umożliwiają prawidłową wykładnię norm prawnych zawartych w tym akcie (por. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1984 r., II SA 735/84; z uzasadnienia wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 30 września 2004 r., II SA/Bd 578/04). Również w uzasadnieniu powołanego przez skarżącą wyroku NSA z dnia 13 lutego 2002 r. (V SA 1538/2001) sąd ten stwierdził, że postanowienia preambuły mają charakter normatywny jednak wyłącznie w tym sensie, że przez ich pryzmat należy interpretować przepisy ustawy. Powyższe oznacza, że postanowienia preambuły nie mogą stanowić samodzielnej podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. Z powyższych względów Sąd uznając, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącej stwierdził, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i skargę, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw prawnych oddalił na mocy art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).