II SA/Lu 792/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Sędziowie: WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor WSA Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: SKO), po rozpatrzeniu odwołania A. P. (dalej także jako: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. – O. (dalej także jako: Wójt) z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad K. P.. Decyzja zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny. Skarżąca wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką – K. P.. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. Wójt odmówił przyznania świadczenia, na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.). Organ odwoławczy utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie, wskazując, że decyzja w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, a nie uznaniową, co oznacza, że możliwe jest przyznanie świadczenia tylko wtedy, gdy ustawa na to pozwala. Niedopuszczalne jest przy tym kierowanie się zasadami współżycia społecznego czy słusznością. K. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Pozostaje w związku małżeńskim z W. P., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. SKO podkreśliło brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który jasno wskazuje, że jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, to ciężar sprawowania opieki spoczywa na małżonku. Wyjątkiem od tego jest sytuacja, gdy sam współmałżonek również ma orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Organ II instancji wskazał także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., zgodnie z którym nie jest dopuszczalne uzależnienie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Trybunał Konstytucyjny w powyższym orzeczeniu stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skargę na powyższą decyzję wniosła A. P., która zakwestionowała prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia. Wskazała, że W. P. jest osobą schorowaną i sam potrzebuje pomocy osoby trzeciej. W związku z powyższym wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), z uwagi na wniosek SKO w tym zakresie oraz brak wniosku skarżącej o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia SKO wskazało na negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pozostawania w związku małżeńskim przez osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że SKO zasadnie zweryfikowało stanowisko organu I instancji i prawidłowo uznało, że negatywną przesłanką przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być okoliczność wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka. Z uwagi na wskazany przez organ odwoławczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w tym zakresie i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od czasu powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego powyżej przepisu wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W orzecznictwie sądowym niejednokrotnie było już wskazywane, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, co nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Należy podzielić trafne stanowisko organu odwoławczego, że pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności. Wyjątek od zasady dotyczy jedynie sytuacji, gdy współmałżonek również posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wówczas świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Mowa zatem o takiej sytuacji, gdy niewątpliwie małżonkowie nie są w stanie uczynić zadość obowiązkowi wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia. Niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., która umożliwiłaby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie z tego tylko względu, że współmałżonek niepełnosprawnej nie jest w stanie faktycznie sprawować nad nią opieki lub też tej opieki z innych przyczyn, takich jak np. separacja faktyczna, nie sprawuje. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje przedstawiony powyżej pogląd opierający się o ścisłą, językową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. m. in. wyroki NSA: z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1304/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20). Sąd w niniejszym składzie, mając na uwadze poszanowanie wartości jednolitości orzecznictwa sądowego, podziela to stanowisko. Zgodnie z tą linią orzeczniczą prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pomimo pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim jest możliwe jedynie w sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 614/21 i cytowane tam orzecznictwo). W toku postępowania nie budziło wątpliwości, że K. P. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie budzi wątpliwości Sądu, że wskazany przez skarżącą dokument (orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności) nie może zastąpić wskazanego wprost w ustawie dokumentu tj. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Sąd nie kwestionuje, że stan zdrowia W. P. nie pozwala mu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną w takim zakresie, jaki może zapewnić osoba zdrowa. Jednakże wobec nieprzedstawienia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie można przyjąć, iż nie jest on w stanie w ogóle sprawować opieki nad żoną. W orzecznictwie podkreśla się, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 575/21 i cytowane tam orzecznictwo). Należy także podkreślić, że obowiązek ten może być wypełniany przez małżonka częściowo, przy pomocy osób trzecich – których zaangażowanie nie wymaga jednak sprawowania opieki w takim zakresie, aby była uzasadniona rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.