II SA/Lu 804/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lutego 2019 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję S. U. do S. K. i O. R. z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. G. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu kwotę [...]), w tym [...] należnego podatku od towarów i usług. Sygn. akt II SA/Lu [...] UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...]. M. W. zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie okresowej pomocy pieniężnej na zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia. Podał, że jest przewlekle chory, miał już trzy operacje na prawe oko, na które nie widzi, wymaga na stałe pomocy osób drugich. Musi wykupować leki, które są drogie, często korzysta z porad lekarskich, ponosi także inne wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem. Według wnioskodawcy państwo powinno mu pomóc, ponieważ dochody jego i żony nie są wystarczające. Duże obciążenie finansowe wynika także z pożyczki, jaką zaciągnął na remont domu. Wskazał, że otrzymał [...] złotych na zakup węgla oraz [...] zł na zakup aparatu słuchowego. Mimo to jego sytuacja nie uległa poprawie. Do wniosku załączył dokumenty potwierdzające uzyskiwane dochody oraz xero faktur. Decyzją z dnia [...]. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił udzielenia pomocy w formie okresowej pomocy pieniężnej. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do art. 10 ust. 5 oraz art. 10 ust. 6a ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ( Dz. U z 2018r. poz. 690 ) okresowa pomoc pieniężna jest przyznawana na okres do 6 miesięcy do wysokości 100% najniższej emerytury w szczególności na zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdu do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacje, a także usługi pielęgnacyjne niezbędnę ze względu na wiek i stan zdrowia. Taka pomoc została już wnioskodawcy przyznana decyzją z dnia [...]. w kwocie [...]zł na okres 6 miesięcy od października 2017r. do marca 2018r. Organ wskazał ponadto, że od 2016r. otrzymał także pomoc na różne inne cele w tym [...] zł na leczenie uzdrowiskowe, [...] zł w trybie szczególnym na podstawie art. 10 ust. 7 ustawy w związku z poniesionymi wydatkami na zakup leków oraz węgla, kolejne [...] zł na leczenie uzdrowiskowe, [...] zł na dofinansowanie kosztów dopłaty do turnusu rehabilitacyjnego, zakupu lekarstw oraz w związku z planowanym zakupem opału, [...] zł pomocy okresowej na okres 6 miesięcy (od września 2017 roku do lutego 2018 roku), [...] zł na dofinansowanie zakupu aparatu słuchowego, [...] zł na dofinansowanie zakupu węgla. Ponadto od kwietnia 2016 r. otrzymuje, wypłacane co miesiąc, świadczenie pieniężne przyznane bezterminowo na podstawie ustawy, którego wysokość od [...] roku wynosi [...] zł. Organ wyjaśnił, że dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi, przeznaczonymi na pomoc socjalna i musi brać pod uwagę w pierwszej kolejności te osoby, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy. Nie jest możliwe udzielenie pomocy zgodnie z oczekiwaniami. Przyznawana pomoc stanowi formę doraźnego wsparcia finansowego, ponadto jest to świadczenie fakultatywne, co oznacza, ze organ nie jest zobowiązany do jej udzielenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. W jego ocenie w oparciu o instytucję zasiłku celowego nie można żądać zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Ponownie podkreślono, że wnioskodawca od 2016r. objęty jest wsparciem w wysokości ponadstandardowej. Zdaniem organu trzeba mieć ponadto na uwadze, że istotą pomocy jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Oznacza to, że pomoc nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Prawo do świadczeń uwarunkowane jest bowiem wykazaniem się również własną aktywnością w zakresie zaspokajania potrzeb życiowych. Ze swej istoty pomoc ma wspierać osoby i rodziny, a nie je utrzymywać. Dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać pod uwagę potrzeby w pierwszej kolejności tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy. Nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wszystkich wniosków i udzielenie każdemu wnioskodawcy pomocy zgodnie z oczekiwaniami. Ponownie zwrócono uwagę, że stanowi ona stanowi formę doraźnego wsparcia finansowego dla osób uprawnionych znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, poza tym ma charakter fakultatywny. Organ zwrócił ponadto uwagę, że wnioskodawca nie udokumentował okoliczności, które umożliwiałyby przyznanie okresowej pomocy pieniężnej w trybie szczególnym z zastosowaniem art. 10 ust. 7 ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. W. decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał za krzywdzącą. Wskazał, że okresowa pomoc pieniężna o jaką się ubiegał, ma na celu zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia dla zapewnienia godnego poziomu życia. Ponownie wskazał na swój stan zdrowia, konieczność zabiegów leczniczych i dojazdu do kliniki. Stwierdził, że nadal spłaca zobowiązanie zaciągnięte na remont domu i nie może dalej się zapożyczać. Stwierdził, że nie wie jakie dodatkowe dokumenty powinien złożyć dla udowodnienia tych okoliczności. W jego mniemaniu dokumenty potwierdzające uzyskiwane dochody są wystarczające dla przyznania pomocy. Uznał za upokarzający stan w którym organ może, ale nie musi jej przyznać. Żyje w niedostatku, ma niską rentę z której musi się utrzymać, czeka na sprawiedliwość. Stwierdził, że nikt nie chce mu pomóc, dlatego musi o nią żebrać. Wniósł o rozpatrzenie złożonych dokumentów i przyznanie mu okresowej pomocy pieniężnej. Zwrócił się o skierowanie jego sprawy o podwyższenie emerytury do odpowiednich organów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że skarżący od maja 2016r. do stycznia 2018r. otrzymał pomoc finansową w łącznej kwocie [...]złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. j. Dz.U. z 2018 r., poz. 690) pomoc pieniężna może być przyznana osobom uprawnionym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej lub w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych (ust. 1). Pomoc pieniężna może być również przyznana na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych, środków pomocniczych, dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa oraz opłacanie pomocy pielęgnacyjnej (ust. 2). Kryteria dochodowe dla przyznania pomocy pieniężnej zostały określone w ust. 3 i 4. Stosownie do art. 10 ust. 5 pomoc pieniężna przyznawana jest w formie pomocy jednorazowej a) w przypadku trudnej sytuacji materialnej lub zaistnienia zdarzeń losowych - do wysokości 150% najniższej emerytury, b) na częściowe pokrycie kosztów, o których mowa w ust. 2 - do wysokości 300% najniższej emerytury oraz pomocy okresowej - do wysokości 100% najniższej emerytury miesięcznie, w szczególności na: a) zaspokojenie potrzeb bytowych i ochronę zdrowia w przypadku długotrwałej choroby powodującej wzrost kosztów utrzymania, zakupu leków, środków opatrunkowych oraz dojazdów do zakładów leczniczych na zabiegi medyczne i rehabilitacyjne, b) usługi pielęgnacyjne niezbędne ze względu na wiek i stan zdrowia. Przy czym pomoc pieniężną w formie pomocy jednorazowej przyznaje się nie częściej, niż raz na 12 miesięcy, natomiast pomoc pieniężną w formie pomocy okresowej przyznaje się na okres do 6 miesięcy ( art. 6a ). Treść art. 10 ust. 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że decyzja o przyznaniu pomocy pieniężnej, zarówno jednorazowej, jak i okresowej posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi żądanej pomocy udzielić, nawet w przypadku spełnienia przesłanek uprawniających do jej uzyskania. Bez wątpienia natomiast decyzja wydana w przedmiocie okresowej pomocy pieniężnej nie może być dowolna. Wynikająca z art. 7 kpa zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Co jasne, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego wymaga wyjaśnienia sytuacji osobistej i materialnej wnioskodawcy i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki określone w powyższych przepisach. W sprawie organ nigdy nie kwestionował stanu zdrowia skarżącego i jego sytuacji materialnej, za miarodajne uważając przedstawione przez niego informacje. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Na podstawie przedłożonych zaświadczeń ZUS ustalono, że oboje mają stałe dochody w postaci emerytur odpowiednio [...] zł i [...] zł, nie są zatem pozbawieni środków do życia. Zamieszkują w domu jednorodzinnym. Prawdą jest, że w piśmie z dnia [...]. wezwano skarżącego do przedstawienia dodatkowych dowodów przemawiających za udzieleniem pomocy pieniężnej, jednak w kontekście art. 10 ust. 7, jako przypadku szczególnie uzasadnionego, na innych warunkach, niż określone w ust. 3-6a. Nie budzi żadnych wątpliwości, że właśnie przedstawiane przez skarżącego okoliczności stanowiły uzasadnienie dla udzielanej mu pomocy pieniężnej przeznaczanej na leczenie uzdrowiskowe, remont dachu budynku mieszkalnego, na zakup leków oraz węgla, dofinansowanie kosztów dopłaty do turnusu rehabilitacyjnego, czy na dofinansowanie zakupu aparatu słuchowego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że były to często znaczące kwoty. Decyzją z dnia [...]. udzielono skarżącemu również pomocy okresowej w wysokości [...] zł na okres 6 miesięcy do marca 2018r. Z odpowiedzi na skargę wynika, że w okresie od maja 2016r. do stycznia 2018r. skarżącemu udzielono pomocy pieniężnej w łącznej kwocie [...]złotych. Rzeczywiście przepis art. 10 ust. 6a, inaczej, niż w przypadku pomocy jednorazowej, nie ogranicza częstotliwości przyznania pomocy tego rodzaju. Nie jest jednak również i tak, że ma mieć ona charakter stały, jak zdaje się uważać skarżący. W świetle przepisów ustawy taki charakter ma jedynie wypłacane miesięcznie świadczenie pieniężne o jakim mowa w art. 7 ustawy. Art. 10 posługuje się natomiast pojęciem pomocy pieniężnej, co jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o wsparcie i uzupełnienie własnych możliwości świadczeniobiorcy, a nie pokrywania wszystkich wydatków i w żądanym wymiarze w tym m.in. na zakup benzyny do samochodu, zakup opon, czy ubezpieczenia samochodu, które trudno zaliczyć do kategorii zaspokajania potrzeb bytowych skarżącego o jakich mowa w art. 10 ust. 5 pkt. 2 ustawy. Powyższa uwaga znajduje potwierdzenie w odwołaniu w art. 11 ust.1 ustawy do odpowiedniego stosowania art. 11 ust. 1 ustawy z dnia [...]. o pomocy społecznej według którego w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania, albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego oraz art. 12 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Jest jasne, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać pod uwagę potrzeby tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy dbając o zapewnienie sprawiedliwego traktowania osób uprawnionych, a posiadane fundusze rozdzielić pomiędzy wszystkich uprawnionych wymagających wsparcia. Bezspornie, jak już wspomniano, sytuacja skarżącego jest trudna, spotęgowana chorobą oczu, niemniej jednak nie ma podstaw do uznania, że decyzja była dowolna. Została podjęta po dokonaniu oceny jego sytuacji życiowej, możliwości finansowych i formułowanych potrzeb, przy uwzględnieniu wielkości puli środków, jaka znajduje się w dyspozycji organu oraz konieczności zapewnienia sprawiedliwego traktowania osób uprawnionych do pomocy. W niniejszej sprawie organ dokonał także analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem występowania "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 10 ust. 7 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, którego stwierdzenie uzasadniałoby przyznanie przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pomocy pieniężnej na warunkach innych niż określone w art. 10 ust. 3-6 ustawy. Ustawa nie precyzuje co należy rozumieć pod pojęciem przypadku szczególnie uzasadnionego. Na tle, o podobnej treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w orzecznictwie ustalił się pogląd, ze chodzi tu o taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych. Decydująca jest tu sytuacja życiowa, w której strona się znalazła. O tym, czy jest to "szczególnie uzasadniony przypadek" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (por.: wyroki NSA z dnia: 4 listopada 2018 r. I OSK 1910/17, 7 lutego 2017 r. I OSK 2336/16; 2 marca 2017 r. I OSK 2954/15, wszystkie dostępne w CBOS). Niewątpliwie również w tym zakresie organ dokonał oceny stanu faktycznego sprawy, uwzględniając przy tym przyznaną wcześniej skarżącemu pomoc pieniężną oraz jej wysokości i przeznaczenie. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przekazanie sprawy do organu w celu podwyższenia emerytury, należy wskazać, że niniejszy sąd nie jest właściwy w tym zakresie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 21 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18). Obejmują one kwotę [...]zł, podwyższoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług.