II SA/Lu 81/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Burmistrza decyzją z dnia [...] przyznał J. S. zasiłek celowy w kwocie 300 zł w ramach ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" płatny w 3 równych częściach po 100 zł w okresie od października do grudnia 2010 r. Od powyższej decyzji J. S. wniosła odwołanie zarzucając, iż organ I instancji niezgodnie z prawdą ustalił stan faktyczny i przyjął, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Wskazała, iż pomaga mamie w codziennych czynnościach, czy w załatwianiu spraw w urzędach i spółdzielni, jednak nie oznacza to jeszcze, że prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Wskazała, że ona i jej matka prowadzą dwa gospodarstwa. Opisała, że mają odrębne sprzęty gospodarstwa domowego oraz że nie może mamy zmusić do oddawania jej części emerytury. Wskazała, że w innych rozstrzygnięciach nie został zakwestionowany fakt prowadzenia przez nią odrębnego gospodarstwa domowego, a wywiad środowiskowy odzwierciedla przekonania pracowników organu I instancji, a nie jej własne zdanie. Pismem z dnia 22 października 2010 r. J. S. podtrzymała swoje stanowisko, zaś H. P. (jej matka) pismem z dnia 22 października 2010 r. oświadczyła, że nie wyraża zgody na odebranie jej emerytury na rzecz córki i na pozostanie bez środków do życia. Nie wyraża zgody na ujawnienie jej dochodów MOPS. W trybie art. 136 k.p.a. w toku postępowania odwoławczego organ I instancji przeprowadził dowód w postaci oświadczenia majątkowego J. S. oraz oświadczenia J. S. o otrzymanych dochodach w miesiącach: czerwiec, lipiec i listopad 2010. Nadto do materiału niniejszej sprawy złożono protokół z zeznań H. P. z dnia 30 listopada 2010 r. odnośnie sposobu dokonywania przez nią czynności życiowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu ww. odwołania J. S., stwierdziło, że ustalenia organu I instancji są zgodne z prawem i utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...], Z ustaleń tych bowiem wynika, że J. S. mieszka wraz z matką H. P. w mieszkaniu składającym się z 1 pokoju, kuchni oraz łazienki, na podstawie umowy użyczenia zawartej z matką. J. S. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ponosi opłaty za mieszkanie, robi wspólne zakupy dla siebie i matki, dba o czystość w mieszkaniu oraz przygotowuje posiłki odrębne dla siebie i matki. Wnioskodawczyni w okresie od marca do sierpnia 2010r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy przyznany dla 2-osobowego gospodarstwa domowego w kwocie 143,36 zł, (wywiad środowiskowy - k. 2 akt sprawy). Matka wnioskodawczyni – H. P. jest w podeszłym wieku, wymaga opieki, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 706,29 zł oraz dodatek pielęgnacyjny 181,10 zł. Wysokość wypłacanych świadczeń po potrąceniach zaliczek i składek wynosiła 797,82 zł netto. Na podstawie materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie organ wskazał, że J. S. i H. P. są ze sobą spokrewnione oraz wspólnie zamieszkują. Ponadto Kolegium przyjęło, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z matką. Organ uwzględnił tutaj charakter i metraż mieszkania zajmowanego przez J. S. i H. P., stan zdrowia H. P. nie pozwalający na samodzielne dokonywanie przez nią wielu czynności. J. S. oświadczyła, że sprząta mieszkanie, pierze, robi zakupy, przygotowywuje posiłki dla siebie i H. P., pomaga jej w sprawach urzędowych, podejmuje decyzje w sprawach związanych z mieszkaniem - na podstawie umowy użyczenia. Kolegium, ustosunkowując się do zarzutów odwołania, iż organ I instancji oparł wyłącznie na domysłach ustalenie, że emerytura H. P. stanowi wspólne źródło utrzymania, wskazał, iż J. S. w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, że w miesiącu sierpniu jej jedyny dochód stanowił dodatek mieszkaniowy. Nadto w oświadczeniu majątkowym z dnia 2 grudnia 2010r. J. S. stwierdziła, że nie otrzymuje ani nie otrzymywała żadnych innych dochodów poza środkami z pomocy społecznej i dodatkiem mieszkaniowym. Organy administracji traktując jako wiarygodne wskazanie źródeł dochodu przez J. S., przyjęły, że ponoszenie kosztów utrzymania obu pań odbywało się choćby częściowo ze świadczenia emerytalnego otrzymywanego przez H. P. - pomimo kwestionowania tej okoliczności przez J. S. Odnosząc się do twierdzeń odwołania o odrębnym przygotowywaniu posiłków oraz o odrębnych potrzebach w zakresie zakupów Kolegium stwierdza, że powyższe okoliczności nie mają wpływu na uznanie wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ często w ramach jednego gospodarstwa domowego jego członkowie mają odrębne diety oraz własne potrzeby w zakresie zakupów, co nie zmienia faktu, że gospodarują wspólnie. Faktu tego nie zmienia również okoliczność przysługiwania prawa własności pewnych przedmiotów w mieszkaniu H. P., a innych przedmiotów J. S. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego nie oznacza, że przedmioty znajdujące się w mieszkaniu stanowią współwłasność osób wspólnie gospodarujących. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza tylko, że wykonywane są wspólnie, w uzgodnieniu, czynności życia domowego w postaci: korzystania z pomieszczeń domowych i sprzętu znajdującego się w domu, utrzymywania czystości, robienia zakupów, przyrządzania i spożywania posiłków, gospodarowania pieniędzmi. Kolegium wskazało także, że wywiad środowiskowy, który kwestionuje strona, ma ustalić rzeczywistą sytuację faktyczną wnioskodawcy, nie musi jednak zawierać wyłącznie oświadczeń i przekonań wnioskodawcy. Protokół z takiego wywiadu jest zapisem obserwacji i wniosków dokonywanych przez pracowników organu I instancji, zaś strony mają możliwość składania wyjaśnień i oświadczeń w toku postępowania, z jakiego to uprawnienia J. S. skorzystała. Kolegium wyjaśniło, mając na uwadze art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, iż dochód rodziny z miesiąca sierpnia 2010 r. poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 944,18 zł (świadczenie H. P. - 797,82 zł oraz dodatek mieszkaniowy 146,36 zł). Z uwagi na utratę dochodu - dodatku mieszkaniowego, należało obliczyć dochód z miesiąca złożenia wniosku uwzględniając, jako dochód rodziny emeryturę H. P. - 797,82 zł. Dochód za miesiąc wrzesień 2010r. w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł zatem 398,91 zł. Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie zostało przekroczone kryterium dochodowe, od którego uzależniona jest pomoc w zakresie dożywiania, określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Kolegium zauważa, iż przyznana pomoc w kwocie 300 zł na okres trzech miesięcy może nie pozwolić na pokrycie całości wydatków na zakup żywności. Niemniej celem świadczenia nie jest pokrycie całości wydatków na zakup żywności, lecz pokrycie tylko pewnej części tych wydatków. Ponadto przepisy prawa nie wskazują żadnej obligatoryjnej wysokości przyznawanej pomocy, w konsekwencji organ ma w tym zakresie swobodę uznania, uwzględniając możliwości finansowe organu i potrzeby innych osób wymagających pomocy. J. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] wskazała, że organy zmuszają ją do przedstawienia informacji o sytuacji majątkowej jej matki, w sytuacji kiedy ona nie zna tych dochodów i nie widzi potrzeby, aby takich informacji udzielać w przedmiotowej sprawie, ponieważ prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Poza tym skarżąca przedstawiła swoją sytuację osobistą i wyjaśniła, że ze względu na to, że nie ma wspólnych rozliczeń z matką, wydatków, nie ma żadnego wspólnego majątku, ma inne cele i plany życiowe, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Podniosła również, że dodatek mieszkaniowy otrzymała pod warunkiem wpisania we wniosku, że prowadzi wspólne gospodarstwo z matką. Było to – jej zdaniem – niezgodne z prawdą i wbrew jej woli. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą prawną jej wydania były przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259), zwanej dalej ustawą. Pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej. Do udzielenia pomocy w zakresie dożywiania mają odpowiednie zastosowanie - art. 5 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), w świetle których udzielając świadczeń organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowych organów odpowiedzialnych za udzielnie pomocy. Decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej oraz o ustaleniu jego wysokości ma charakter uznaniowy, co oznacza po pierwsze - że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, po drugie – że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje. Uznanie administracyjne pozwala bowiem organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, które uważa on za najbardziej właściwe. Podkreślić należy, że decyzja wydana w oparciu o uznanie administracyjne nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.). Kontrola sądowa sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302), a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Sąd nie może natomiast wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów administracyjnych, a więc – o ile prawidłowo przeprowadzono postępowanie - sąd nie może kwestionować wysokości przyznanego świadczenia. W niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej o przyznanie jej świadczenia na zakup żywności, a w konsekwencji nie można zarzucić organom przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wydanie decyzji w omawianej sprawie zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi, zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, wykorzystano również przeprowadzony ze skarżącą wywiad środowiskowy, a rozstrzygnięcie zostało przekonywująco uzasadnione. Sporną kwestią przedmiotowej sprawy okazała się kwestia ustalenia stanu faktycznego dotycząca prowadzenia przez J. S. gospodarstwa domowego wspólnie z matką. Strona skarżąca uznaje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ administracji po przeprowadzeniu postępowania dowodowego natomiast ustalił, że oświadczenie wnioskodawczyni w tym zakresie jest niezgodne z prawdą. Zdaniem Sądu organy prawidłowo przyjęły powyższe stanowisko. Jak wynika bowiem z akt sprawy J. S.: wspólne z matką zamieszkuje w jednym pokoju, korzysta z tych samych sprzętów gospodarczych co matka (pralka, kuchenka), mają jedną kuchnię i łazienkę, często, co wynika z oświadczeń wnioskodawczyni, J. S. sprząta, robi zakupy i przyrządza jedzenie dla obu pań. Codzienne przygotowywanie posiłków stanowi element wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Poza tym, mając na uwadze wskazane przez wnioskodawczynię dochody i wydatki, jakie ponosi w związku ze swoim utrzymaniem, to należy zauważyć, że J. S. nie ma dochodów pozwalających na partycypację we wszystkich opłatach mieszkaniowych. W związku z tym istnieje też wątpliwość, czy stać ją również na zakup żywności, a jeżeli nie, to oczywistym jest, iż żywi się wraz z matką, skoro przygotowuje dla niej codziennie jedzenie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 grudnia 2008r., sygn. akt II SA/Bd 828/08, Lex nr 533317). Fakt bowiem, że skarżąca ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania z własnych dochodów, nie ma potwierdzenia w zgromadzonym materiale, z którego wynika, że skarżąca ponosi większe koszty utrzymania, niż wynosi jej dochód. Wszystkie ww. czynności przesądzają o tym, że matka wraz z córką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, pomimo, że nie jest to sytuacja zadowalająca dla wnioskodawczyni. Ponadto, jak słusznie zauważyły organy pomocy społecznej, skarżąca składając wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo z matką. W związku z tym strona w zależności od sytuacji i wymogów składa sprzeczne ze sobą oświadczenia, co podważa jej wiarygodność. Powyższe przesądza także o tym, że organy prawidłowo przyjęły, mając na uwadze całokształt dowodów zgromadzonych w sprawie, że wnioskodawczyni prowadzi wspólnie z matką gospodarstwo domowe. Organ ustalił, że dochód J. S. w przeliczeniu na osobę w rodzinie w miesiącu wrześniu wyniósł 398,91zł i nie przekracza dochodu osoby określonej w przepisach ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Także z tego względu sporna kwestia prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa wraz z matką, nie ma praktycznego znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż wobec spełnienia powyższego warunku dochodowego świadczenie zostało skarżącej przyznane, zaś powyższa ustawa nie uzależnia jego wysokości od tego, czy faktyczny dochód wnioskodawcy zbliża się w mniejszym bądź większym stopniu do kryterium dochodowego, pozostawiając ustalenia wysokości świadczenia uznaniu organu. Tym niemniej należy raz jeszcze podkreślić, że Sąd podziela ustalenia organu odnośnie faktu prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego wraz z matką i przyjętego w związku z tym dochodu strony. Z tych wszystkich względów należy stwierdzić, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają obowiązujących przepisów, dlatego skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).