II SA/Lu 814/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zł należnego podatku od towarów i usług. W dniu 22 lipca 2008 r. T. W. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia na zakup żywności w wysokości 400 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działający z upoważnienia Wójta Gminy N. przyznał wnioskodawczyni pomoc, w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Organ ustalił, że dochód T. W. wynosi 556,02 zł i nie przekracza dochodu osoby określonego w przepisach ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Ponadto spełnione zostały kryteria określone w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, występuje bowiem problem bezrobocia. Od tej decyzji T. W. złożyła odwołanie, zarzucając, że decyzja narusza prawo. W szczególności uzasadnienie decyzji nie wskazuje na ponoszone wydatki, w sposób bezzasadny wskazuje na problem bezrobocia, podczas gdy odwołująca jest rencistką. Zarzuciła, że kwota udzielonego zasiłku jest dowolna, a uzasadnienie błędne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], uchyliło wyżej wymienioną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Kolegium decyzja organu pierwszej instancji nie została należycie uzasadniona, jak również zawiera błędy merytoryczne, co wskazuje na konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy. Wyrokiem z dnia 24 lutego 2009 r. (II SA/Lu 779/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił wyżej wymienioną decyzję Kolegium. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] października 2009 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2008 r. i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji. W ocenie Kolegium postępowania stało się bezprzedmiotowe z tej przyczyny, iż po uchyleniu przez Kolegium decyzją z dnia [...] października 2008 r. decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r., organ pierwszej instancji ponownie rozpatrzył wniosek T. W. i decyzją z dnia 14 listopada 2008 r. nr [...] udzielił wnioskodawczyni pomocy ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł miesięcznie, w okresie od 1 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Dodatkowo Kolegium wskazało, iż decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Kolegium z dnia 31 grudnia 2008 r., a skarga na decyzję Kolegium została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 czerwca 2009 r. (II SA/Lu 122/09). W tych okolicznościach wobec faktu, że wniosek T. W. został rozpatrzony inną ostateczną decyzją Kolegium, której zgodność z prawem dodatkowo potwierdzona została wyrokiem Sądu, brak jest przesłanek do prowadzenia postępowania w tej sprawie. Ponadto Kolegium zaznaczyło, iż przyznana pomoc została już wypłacona. Decyzję tę zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. W.. W skardze podniosła, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 14 listopada 2008 r. nie ma mocy prawnej, ponieważ została wydana na skutek decyzji Kolegium uchylonej następnie przez Sąd. Zdaniem skarżącej "OPS nie ma prawa wykonywać skasowanych w Sądzie orzeczeń SKO". Stwierdziła, że Kolegium związane wyrokiem Sądu miało obowiązek przeprowadzenia postępowania w trybie odwoławczym i wydania decyzji merytorycznej kończącej sprawę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Powtórzyło wywody i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, Kolegium stwierdziło, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Z prawidłowych ustaleń organów administracji wynika, że w sprawie z wniosku T. W. z dnia 22 lipca 2008 r. wydana została w dniu 14 listopada 2008 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzja przyznająca skarżącej pomoc w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł miesięcznie, w okresie od 1 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. z przeznaczeniem na zakup żywności. Nie budzi wątpliwości, że decyzja ta była w dacie wydawania zaskarżonej decyzji ostateczna. Jak wynika bowiem z akt postępowania administracyjnego, decyzja ta utrzymana została w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 31 grudnia 2008 r. Skarga na decyzję Kolegium oddalona została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2009 r. Sprawa administracyjna wszczęta na skutek wniosku skarżącej z dnia 22 lipca 2008 r. została zatem załatwiona przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Jednocześnie jednak, na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] października 2008 r., Kolegium zobowiązane było rozpatrzeć ponownie odwołanie T. W. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 20 sierpnia 2008 r. (uchylonej decyzją z dnia 2 października 2008 r.) i wydać decyzję w sprawie z tego samego wniosku skarżącej z dnia 22 lipca 2008 r. Rodzaje decyzji organu odwoławczego określa przepis art. 138 kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl przepisu art. 138 § 1 organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Zgodnie natomiast z przepisem art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Prawidłowe jest stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, że w rozpoznawanej sprawie należało zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylić decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 sierpnia 2008 r. oraz umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania następuje wówczas, gdy zachodzą okoliczności wskazane w art. 105 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. O bezprzedmiotowości postępowania w sprawie można mówić, gdy zachodzi brak strony tego postępowania lub brak przedmiotu, czyli gdy brak jest podstaw prawnych i faktycznych do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Określeniem "postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe" obejmuje się sytuacje, gdy żądanie strony jest nieaktualne lub wygasło z mocy prawa. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję i umarzającej postępowanie pierwszej instancji sprowadza się do przypadków, gdy brak jest podstaw do rozpoznania danej sprawy w ogóle bądź w drodze postępowania administracyjnego czy też danego postępowania administracyjnego. W doktrynie i orzecznictwie jako przykłady bezprzedmiotowości postępowania wymienia się sytuacje, gdy decyzja pierwszej instancji została wydana bez podstawy prawnej, została wydana w sprawie w której jest niedopuszczalna droga administracyjna, została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości bądź - co miało miejsce w przedmiotowej sprawie - dotyczy sprawy już rozstrzygniętej decyzją ostateczną (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H.BECK, Warszawa 2006, str. 611, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2470/00, opubl. LEX nr 81745). W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest powszechnie aprobowany pogląd, że "organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie zgodnie z treścią art. 138 k.p.a., to jest dokonując merytorycznej i prawnej oceny zasadności zaskarżonej decyzji, nie może natomiast w postępowaniu instancyjnym stosować art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 1981 r., sygn. akt SA 472/81, ONSA z 1981 r., nr 1, poz. 21). Oznacza to, że ze względu na rozwiązanie przyjęte w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w postępowaniu odwoławczym nie może dojść do orzeczenia o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, gdyż taka możliwość nie została dopuszczona przez ustawodawcę w tym przepisie. W tym przypadku, stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - mającym zastosowanie w niniejszej sprawie - organ odwoławczy jest obowiązany uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie prowadzone przez ten organ. Nie byłoby natomiast dopuszczalne wydanie przez organ odwoławczy w takiej sytuacji któregokolwiek z pozostałych rozstrzygnięć przewidzianych przepisem art. 138 k.p.a., tj. decyzji merytorycznej, merytoryczno-reformacyjnej czy kasacyjnej z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia jej przez organ pierwszej instancji, jak tego domagała się skarżąca. Ustalenie, iż wniosek skarżącej z dnia 22 lipca 2008 r. rozstrzygnięty został decyzją ostateczną Kolegium z dnia 31 grudnia 2008 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy N. dnia 14 listopada 2008 r., przyznającą skarżącej pomoc w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł miesięcznie, w okresie od 1 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. z przeznaczeniem na zakup żywności, powodowało zatem w rozpoznawanej sprawie konieczność uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji z dnia 20 sierpnia 2008 r. i umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Nie było bowiem podstaw do wydania ponownie decyzji w tej samej sprawie, skoro sprawa z wniosku skarżącej z dnia 22 lipca 2008 r. została już załatwiona decyzją ostateczną. Podkreślić należy, że decyzja ta, wydana dnia 14 listopada 2008 r. nie została uchylona ani zmieniona w trybie odwoławczym, ani też wzruszona w którymkolwiek z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnych, przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego. Również kontrola sądu administracyjnego nie doprowadziła do wyeliminowania decyzji z dnia 14 listopada 2008 r. (wyrokiem z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie II SA/Lu 122/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, utrzymującą w mocy decyzję dnia 14 listopada 2008 r.). Stanowiło to przeszkodę do ponownego rozstrzygania sprawy przez organy. Bez znaczenie jest okoliczność, iż decyzja organu pierwszej instancji z dnia 14 listopada 2008 r. została wydana na skutek decyzji Kolegium z dnia 2 października 2008 r. uchylonej następnie przez Sąd wyrokiem z dnia 24 lutego 2009 r. w sprawie II SA/Lu 779/08. W tym zakresie należy bowiem wyjaśnić, iż zasadą postępowania administracyjnego jest wykonalność ostatecznych decyzji administracyjnych. Decyzja organu odwoławczego z dnia 2 października 2008 r., uchylająca pierwszą wydaną w sprawie z wniosku z dnia 22 lipca 2008 r. decyzję, była decyzją ostateczną, podlegała zatem wykonaniu. Skoro więc decyzja organu pierwszej instancji została uchylona ostateczną decyzją z dnia 2 października 2008 r. i sprawa przekazana została do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, to obowiązkiem organu pierwszej instancji było przystąpienie do ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 22 lipca 2008 r. i to bez konieczności czekania na ocenę legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 października 2008 r. przez Sąd administracyjny. Jedynie wstrzymanie wykonalności tej decyzji przez organ lub sąd stanowiłoby przeszkodę do ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji, co w sprawie niniejszej, jak wynika z akt postępowania administracyjnego, nie miało miejsca. Prawidłowo zatem uznał organ odwoławczy, że wobec wcześniejszego rozpatrzenia sprawy i załatwienia jej ostateczną decyzją administracyjną, brak jest podstaw prawnych do ponownego prowadzenia postępowania w tej samej sprawie. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).