II SA/Lu 826/24
WyrokWSA w Lublinie2025-05-08
Skład orzekający: Grzegorz Grymuza, Jacek Czaja, Brygida Myszyńska-Guziur
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru budowlanego może odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie robót budowlanych, powołując się wyłącznie na przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, bez uprzedniego zweryfikowania zgłoszonych przez stronę nieprawidłowości?Ratio decidendi
Organ nadzoru budowlanego nie może odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie robót budowlanych, powołując się wyłącznie na przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, bez uprzedniego zweryfikowania zgłoszonych przez stronę nieprawidłowości. Przepis ten nakłada na organ obowiązek wszczęcia postępowania z urzędu, gdy zaistnieją podstawy do jego prowadzenia, a nie może być wykorzystywany do sankcjonowania bierności organu lub unikania przez niego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy.Stan faktyczny
Skarżący wystąpili do organów nadzoru budowlanego o wstrzymanie prac budowlanych związanych z przebudową drogi gminnej, zarzucając podniesienie poziomu gruntu i utrudnienie wjazdu na ich działki. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił wszczęcia postępowania, uznając, że roboty są prowadzone zgodnie ze zgłoszeniem, a Starosta nie wniósł sprzeciwu. Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy postanowienie PINB. Skarżący zarzucili organom brak weryfikacji zgłoszonych nieprawidłowości.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 5 września 2024 r. oraz postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rykach z dnia 3 lipca 2024 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. K. i M. C. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 5 września 2024 r., znak: ZOA-XXI.7721.13.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rykach z dnia 3 lipca 2024 r., znak: NB.5143.4.2024.
Zaskarżonym postanowieniem z 5 września 2024 r. Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej także jako: LWINB), po rozpatrzeniu zażalenia A. K. i M. C. (dalej jako: skarżące), utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. (dalej także jako: PINB) z 3 lipca 2024 r.
w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.
Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 29 kwietnia 2024 r. A. K. oraz M. C. wystąpiły do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. o wstrzymanie, na podstawie art. 50 i 51 Prawa budowlanego, prac budowlanych prowadzonych przy przebudowie drogi gminnej o nr [...] – ul. [...] w R.. Zdaniem skarżących podczas przebudowy ww. drogi doszło do podniesienia poziomu gruntu w stosunku do ich działek nawet
o kilkadziesiąt centymetrów, co powoduje utrudnienie wjazdu na ich działki. W ich ocenie takie działania nie mieszczą się w kategorii "przebudowy drogi"
i stosownie do postanowień prawa budowlanego wymagają decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zachowania stosownej procedury w tym zawiadomienia właścicieli nieruchomości sąsiednich. Skarżące wskazały, że nastąpiło podniesienie rzędnych drogi wobec sąsiednich działek, co wynika z wyrysu mapy ewidencyjnej oraz decyzji
o lokalizacji zjazdu, gdzie mówi się o maksymalnie 8 % nachylenia zjazdu.
PINB w R. 26 czerwca 2024 r. przeprowadził kontrolę, podczas której stwierdził, że Gmina R. realizuje roboty budowlane związane z przebudową drogi gminnej nr [...] – ul. [...] w R. na podstawie zgłoszenia z 28 kwietnia 2023 r., dokonanego 10 maja 2023 r. w Starostwie Powiatowym w R.. Starosta [...] nie zgłosił sprzeciwu do ww. zgłoszenia. Zakres robót obejmuje m.in. jezdnię, chodniki, zjazdy do posesji, bez budowy kanału technologicznego. Zjazdy znajdują się w miejscu zjazdów istniejących, o lokalizacji według planu sytuacyjnego stanowiącego załącznik do zgłoszenia. Według ww. planu sytuacyjnego nie projektuje się zjazdów m.in. do działek o nr ewid.[...] i [...]. Roboty budowlane są na etapie wykonywania krawężników od strony południowej drogi oraz chodnika, krawężników i zjazdów od strony północnej. Organ I instancji stwierdził, że ww. roboty budowlane realizowane są zgodnie z ww. zgłoszeniem dokonanym
w Starostwie Powiatowym w R..
Mając na uwadze powyższe organ I instancji uznał, iż brak jest podstaw do ingerencji organu nadzoru budowlanego, w związku z czym, postanowieniem z
3 lipca 2024 r. znak: [...], odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wykonywanych robót budowlanych przy przebudowie drogi gminnej o nr [...] – ul. [...] w R..
W wyniku rozpatrzenia zażalenia na powyższe postanowienie, LWINB zaskarżonym postanowieniem utrzymał je w mocy.
Organ II instancji wyjaśnił, że postępowania administracyjne prowadzone przez organ nadzoru budowlanego w sprawach rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem Prawa budowlanego uregulowane są w rozdziale 5b Prawa budowlanego. Wszczynanie postępowań przewidzianych w trybie art. 48 oraz art. 50-51 Prawa budowlanego następuje z urzędu z uwagi na treść art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, choćby inicjatywa pochodziła od osoby trzeciej (z wyjątkiem art. 53a ust. 2 Prawa budowlanego).
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji, gdy przepis prawa przyznaje organowi kompetencję do wszczęcia danego rodzaju postępowań wyłącznie z urzędu, to żaden podmiot nie może egzekwować od tego organu zainicjowania takiego postępowania. Ewentualny wniosek o uruchomienie postępowania przez organ nadzoru budowlanego należy potraktować w kategoriach sygnału, który właściwy organ ma obowiązek zweryfikować.
LWINB wskazał również, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu.
W skardze na powyższe postanowienie podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 61 a w zw z art. 28 kpa oraz art. 30 ust 6-7, 29 ust 3, 3 pkt 7, 48-53a prawa budowalnego.
Skarżące podniosły, że organy wydające decyzje o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego nie wykonały żadnych czynności sprawdzających – nawet zwykłego porównania rzędnych na mapach drogi – czy oraz o ile się różnią. Czynności te według nich nie stanowiłby dla organów, które nie tylko dysponują wskazanymi dokumentami ale również pracownikami mającymi stosowną wiedzę, jakiś szczególnych trudności. W żadnej części, ani decyzja organu pierwszej instancji, ani drugiej instancji, nie odnosi się do zasygnalizowanych nieprawidłowości.
Skarżące zwróciły uwagę, że odnośnie możliwości wszczęcia
i przeprowadzenia postępowania z urzędu, w postanowieniu jest zawarte jedynie jedno zdanie "w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu". W ocenie skarżących takie stwierdzenie powinno nastąpić dopiero dokonaniu jakiś czynności sprawdzających.
Skarżące wskazały również, że prace w zakresie przepustu zostały wykonane na ich działce a woda z przepustu została obecnie skierowana na ich działkę.
W odpowiedzi na skargę, LWINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie jest wadliwe. Ponadto, biorąc pod uwagę analogiczne błędy organu I instancji, należało uchylić również rozstrzygnięcie tego organu – na podstawie art. 135 p.p.s.a.
Organ II instancji uzasadniając postanowienie utrzymujące w mocy odmowę wszczęcia postępowania powołał się na fakt, że w aktualnym stanie prawnym wszczęcie postępowania naprawczego (art. 50-51) oraz postępowań wskazanych w art. 62 ust. 3, art. 66 ust. 1, art. 67 ust. 1, art. 68 i art. 71a ust. 4 P.b. następuje wyłącznie z urzędu (art. 53a ust. 1, art. 72a P.b.), co wyklucza możliwość wszczęcia postępowania na żądanie strony, a nawet wyklucza możliwość kwalifikowania wniosku o uruchomienie postępowania przez organ nadzoru budowlanego
w kategoriach żądania wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 k.p.a.
Z tego powodu w pierwszej kolejności należy odnieść się do zagadnienia wszczynania postępowań uregulowanych w rozdziale 5b Prawa budowlanego tj. postępowań dotyczących samowoli budowlanej.
Procedura administracyjna zakłada możliwość zainicjowania postępowania administracyjnego zarówno na żądanie strony (na wniosek), jak i z urzędu – co wprost wynika z art. 61 § 1 k.p.a. Jest oczywiste, że art. 61 § 1 k.p.a. musi być stosowany i interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego, znajdującymi zastosowanie w sprawie o konkretnej treści stosunku materialnoprawnego. Zgodnie z art. 53a ust. 1 p.b. postępowania uregulowane
w rozdziale 5b wszczyna się z urzędu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, w odniesieniu do interpretacji art. 53a ust. 1 p.b. występują rozbieżności. Zauważa się, że skoro postępowanie wszczyna się z urzędu, to wniosek podmiotu, który chociażby powoływał się na własny interes prawny, nie może stanowić prawnie skutecznej podstawy do wszczęcia postępowania (tak m. in. wyroki NSA: z 25 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 814/22 i z 7 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2827/21). Formułowany jest także wniosek przeciwny, a mianowicie, że dokonując prokonstytucyjnej wykładni art. 53a ust. 1 p.b. należy dojść do wniosku, że niezależnie od unormowania zawartego w tym przepisie, podmioty uprawnione w myśl art. 28 k.p.a. zachowały prawo inicjowania postępowań w sprawach robót budowlanych prowadzonych z naruszeniem prawa (por. wyroki NSA: z 18 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 1232/23 i z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2096/22).
WSA w Lublinie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela drugi
z wymienionych poglądów. Nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego mieści się w podstawowym zakresie obowiązków organu administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego (art. 81 ust. 1 pkt 1 p.b.). Jest więc oczywiste, że ustawodawca powierzając organom te zadania, nie tylko zobowiązuje do ich realizowania, ale i zakłada skuteczność wypełnienia tych obowiązków przez właściwe organy.
Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że omawiany art. 53a ust. 1 p.b. niewątpliwie nakłada na organ, każdorazowo obowiązek wszczęcia postepowania z urzędu, gdy zaistnieją podstawy do jego prowadzenia. Prawidłowa wykładnia omawianego przepisu nie może pominąć tego aspektu postępowań wszczynanych z urzędu. Jeżeli bowiem w danej sytuacji zasadne jest wszczęcie postępowanie, to ustawodawca nie tylko uniezależnił możliwości wszczęcia postępowania od podania (wniosku) uprawnionego podmiotu, lecz także nie pozostawił organowi swobody w zakresie tego, czy postępowanie zostanie zainicjowane, skoro w ustawie posłużył się kategorycznym stwierdzeniem – "postępowanie wszczyna się z urzędu".
Przepisy prawa nie zwalniają organów nadzoru budowlanego od obowiązku skutecznego nadzoru i kontroli nad przestrzeganiem prawa budowlanego.
W szczególności art. 53a ust. 1 p.b. nie może sankcjonować bierności organu (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1623/23). Omawiany przepis nie może być wykorzystywany w sposób instrumentalny do uniknięcia przez organ wszczęcia postępowania, gdy z okoliczności sprawy wynika konieczność zweryfikowania prawidłowości rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych.
Wprowadzenie omawianego przepisu do Prawa budowlanego miało służyć przeciwdziałaniu zjawisku samowoli budowlanej. W uzasadnieniu projektu zmiany ustawy Prawo budowlane wskazano bowiem, że z tego powodu "postępowania takie powinny być wszczynane z urzędu (organ ma obowiązek podjąć działania
w przypadku stwierdzenia naruszenia Prawa budowlanego), a nie na wniosek.
W związku z prowadzeniem postepowań administracyjnych na wniosek pojawiają liczne problemy, np. w zakresie ustalania przez organ, czy wnioskodawca jest stroną lub wycofywania wniosku przez stronę postępowania" (uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo budowlane, druk sejmowy nr [...]). Intencją ustawodawcy było więc doprowadzenie do stanu, w którym w każdym przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa budowlanego w omawianym zakresie, zostanie wszczęte postępowanie – ponieważ organ podejmie je z urzędu oraz nie wystąpi sytuacja, w której postępowanie nie będzie mogło być dalej prowadzone jedynie z uwagi na kwestie formalne.
Trafnie NSA w wyroku z 18 lipca 2024 r. (sygn. akt II OSK 1232/23)
w odniesieniu do art. 53a ust. 1 p.b., zwrócił uwagę, że konieczne jest mniej restrykcyjne podejście do kwestii inicjowania postępowań z zakresu postępowania legalizacyjnego i naprawczego – w przeciwnym razie mogą wystąpić przypadki arbitralnych działań organów nadzoru budowlanego, prowadząc do nienależytej kontroli robót budowlanych realizowanych z naruszeniem prawa. Intepretując przepisy należy kierować się tym, aby służyły efektywnemu przeciwdziałaniu samowoli budowlanej, jako zjawisku wysoce niepożądanemu. Nie ma natomiast podstaw by twierdzić, że ściśle rozumiany obowiązek wszczynania postępowań tylko z urzędu gwarantować będzie w sposób wystarczający właściwy poziom ochrony interesu publicznego oraz prywatnego osób narażonych na skutki nielegalnych robót budowlanych.
Należy także podkreślić, że nawet formułując bardziej restrykcyjny pogląd
o niedopuszczalności wszczęcia postępowania w trybie skargowym, sądy wskazują, że zastrzeżenia konkretnej osoby dotyczące legalności robót nie mogą zostać przemilczane i zlekceważone. Zasadne jest podjęcie czynności kontrolnych
i ustalenie, czy konkretne uchybienia występują. Informacja zawarta w piśmie skierowanym do organu powinna zostać rzetelnie zweryfikowana, w celu ustalenia czy zachodzą podstawy do wszczęcia z urzędu postępowania (por. m. in. wyroki NSA: z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 585/22, z 16 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2168/21, z 25 lipca 2023 r., sygn. II OSK 814/22; z 7 lutego 2023 r., sygn. II OSK 2827/21).
Jeżeli więc do organu nadzoru budowlanego wpływa informacja mogąca wskazywać na zasadność wszczęcia postępowania naprawczego lub legalizacyjnego z urzędu, to po stronie organu powstaje obowiązek weryfikacji tych informacji. Zawarte w Prawie budowlanym normy kompetencyjne, skorelowane
z normami zadaniowymi, dają organom nadzoru budowlanego podstawy do prowadzenia czynności kontrolnych, nie przesądzając o tym, że czynności te były prowadzone wyłącznie w ramach postępowania administracyjnego (art. 81a, art. 81c, art. 84a p.b.). Należy zatem przyjąć, że organy nadzoru budowlanego mogą prowadzić czynności również w formach pozaprocesowych (por. wyroki WSA
w Lublinie: z 23 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1067/23 i z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 735/23).
Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy istnieją podstawy do prowadzenia postępowania uregulowanego w rozdziale 5b Prawa budowlanego, organ prowadzi je z urzędu. Nie może wydać postanowienia
w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania jedynie z uwagi na treść art. 53a ust. 1 p.b., nie dokonując uprzednio oceny, czy zachodzi podstawa do jego prowadzenia.
Tymczasem w niniejszej sprawie organ II instancji oparł swoje postanowienie, utrzymujące w mocy postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania, wyłącznie na treści art. 53a ust. 1 p.b. Organ w żaden sposób nie zweryfikował prawidłowości rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych. Jedynie stwierdził, że z akt sprawy wynika, że w niniejszej sprawie organ I instancji nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu.
Należy podkreślić, że organ drugiej instancji ma obowiązek merytorycznie rozpatrzyć sprawę, nie zaś powoływać na ustalenia organu pierwszej instancji. Oznacza to, że powinien ponownie zbadać sprawę i wydać stosowne rozstrzygnięcie. Jednakże, organ II instancji nie tylko zaniechał wykonania tego obowiązku, ale
i w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów wskazanych w zażaleniu. Organ odwoławczy powinien dokładnie przeanalizować okoliczności wskazane przez skarżące i rozpatrzeć je, czemu powinien dać stosowny wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a z tego obowiązku organ się nie wywiązał. Rola organu II instancji nie ogranicza się do sprawdzenia, czy decyzja organu I instancji jest poprawna wyłącznie pod względem formalnym, ale do orzekania o istocie sprawy, zgodnie z zasadami praworządności i prawdy obiektywnej.
Skarżące w piśmie z dnia 29 kwietnia 2024 r. wskazały na szereg uchybień, które wystąpiły w związku z realizacją przebudowy drogi gminnej. Podniosły że doszło do podniesienia poziomu gruntu w stosunku do ich działki o kilkadziesiąt centymetrów. Wskazały, że obecnie z tego powodu nie jest możliwe wjechanie na ich nieruchomość jakimkolwiek sprzętem. Zwróciły uwagę, że podniesienie rzędnych drogi wobec sąsiednich działek wynika z wyrysu mapy ewidencyjnej oraz z decyzji o lokalizacji zjazdu, gdzie mówi się o maksymalnie 8 % nachylenia zjazdu. Żadna z tych okoliczności nie została zweryfikowana przez organy.
Co prawda organ I instancji przeprowadził kontrolę robót budowlanych związanych z przebudową drogi. W żaden sposób jednak nie skontrolował nieprawidłowości, na które wskazywały skarżące.
W postanowieniu PINB wskazał jedynie, iż postępowanie nie może być wszczęte, gdyż roboty budowlane są zrealizowane przy przebudowie drogi gminnej o nr [...], ul. [...] w R., na podstawie zgłoszenia z dnia 28 kwietnia 2023 r. dokonanego w Starostwie Powiatowym w R. w dniu 10 maja 2023 r. W ocenie organu I instancji istotną okolicznością w sprawie jest fakt, ze Starostwo Powiatowe w R. nie znalazło podstaw do wydania w formie decyzji sprzeciwu odnośnie ww. zgłoszenia oraz, że wszczęcie postępowania administracyjnego w tym zakresie jest bezzasadne, gdyż istnieją inne uzasadnione przyczyny (wykonanie ww. przebudowy drogi gminnej o nr [...] ul. [...] w R., zgodnie ze zgłoszeniem z dnia 28 kwietnia 2023 r.), które dają podstawę do odmowy wdrożenia ww. postępowania.
W tym miejscu należy podkreślić, że brak sprzeciwu do zgłoszenia nie oznacza, że roboty budowlane są prowadzone zgodnie z prawem, ale tylko, że zgłoszenie było kompletne i zgodne z przepisami. Jeżeli inwestor przeprowadzi prace niezgodnie ze zgłoszeniem, może to być uznane za samowolę budowlaną, niezależnie od tego, czy wcześniej wniesiono sprzeciw.
Wprawdzie zgodnie z art. 29 ust. 3 pkt 1d Pr. Bud nie wymaga decyzji
o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia wykonywanie robót budowlanych polegających na przebudowie dróg. Należy jednak zwrócić uwagę na art. 3 pkt 7a Pr. Bud, który stanowi, że za przebudowę należy uznać wykonywanie robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów, jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji; w przypadku dróg są dopuszczalne zmiany charakterystycznych parametrów w zakresie niewymagającym zmiany granic pasa drogowego.
Okoliczność zrealizowania inwestycji w następstwie zgłoszenia, w odniesieniu do którego nie został wniesiony sprzeciw, nie wyłącza zasadności prowadzenia postępowania naprawczego uregulowanego w przepisach art. 50-51 p.b.
Dopuszczalne jest prowadzenie postępowania w trybie art. 51 p.b.
w sytuacji niezłożenia sprzeciwu wobec zgłoszenia zakończenia budowy
i przystąpienia do użytkowania, z wyjątkiem przypadku wydania ostatecznej decyzji
o pozwoleniu na użytkowanie. Ponadto trybem naprawczym z art. 50-51 p.b. objęte są przypadki prowadzenia, bądź zrealizowania robót budowlanych na podstawie dokonanego zgłoszenia, m.in. gdy są wykonane w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia, lub zagrożenia środowiska, bądź na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3 (art. 50 ust. 1 pkt 2 i 3 p.b.). Przy czym niezgodność w podanym zakresie może wynikać zarówno z faktu niewniesienia sprzeciwu pomimo dokonania przez inwestora nieprawidłowego zgłoszenia, jak również z faktu wykonania tych robót w sposób odmienny niż ustalono w prawidłowo dokonanym zgłoszeniu (zob. wyrok NSA z 24.5.2022 r., II OSK 947/22; por. też wyrok NSA z 15.12.2021 r., II OSK 427/21).
Organ I instancji pominął ocenę zarzutów przedstawionych przez skarżące,
a co więcej całkowicie zaniechał zbadania legalności prac budowlanych, pomimo wskazania konkretnych zarzutów w treści pisma z 29 kwietnia 2024 r.
Organ drugiej instancji w ogóle nie odniósł się do istoty problemu, poprzestając na analizie normatywnej art. 53a ust. 1 p.b., pomijając okoliczności sprawy. Oparcie stanowiska przez organ drugiej instancji wyłącznie na językowej wykładni art. 53a ust. 1 p.b. jest nie do zaakceptowania w sytuacji, gdy stanowi ono podstawę do zaniechania wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy.
Takie postępowanie organu I i II instancji doprowadziło do naruszenia,
w szczególności – art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. oraz art. 84 ust. 1 pkt 1 p.b. Organ drugiej instancji naruszył także art. 136 k.p.a., gdyż uchylił się od ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie to należy ocenić jako mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Brak jakichkolwiek ustaleń faktycznych uniemożliwia weryfikację stanowiska organu nadzoru budowlanego w perspektywie realizacji powierzonych mu zadań oraz podstawowych standardów proceduralnych i podstawowych gwarancji ochrony prawnej jednostki w postępowaniu administracyjnym.
Z tych przyczyn należało uchylić zarówno postanowienie LWINB z 5 września 2024 r., jak i postanowienie PINB w R. z 3 lipca 2024 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji będzie zobowiązany prawidłowo poczynić ustalenia faktyczne w sprawie, w tym ponownie przeprowadzić czynności kontrolne w trybie art. 81a, art. 81c i art. 84a p.b. Niezbędne jest bowiem ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych w zakresie robót budowlanych, w tym tych, których dotyczy pismo skarżących inicjujące postępowanie kontrolne. Dopiero na tej podstawie organ oceni, czy są podstawy do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego - art. 61a § 1 k.p.a., czy też należy je przeprowadzić z urzędu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło