II SA/Lu 83/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 marca 2019 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania A. Z. (dalej także: skarżąca) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu ds. Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na A. Z. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że wspomnianą wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, wynoszącego 800 zł na osobę w rodzinie – art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. 2018 r. poz. 2134; dalej także: u.p.p.w.d.). Organ pierwszej instancji wskazał, że miesięczny dochód rodziny skarżącej w 2017 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę [...]zł, uniemożliwiając przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że w skład rodziny skarżącej, oprócz niej samej wchodzi jej konkubent L. R. oraz dzieci: syn A. Z. (ur. [...] maja 2003 r.) i córka O. R. (ur. [...] lipca 2014 r.). W 2017 r. konkubent strony - L. R. uzyskał dochód w wysokości [...] zł, jego składki na ubezpieczenie społeczne wyniosły [...] zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł, a należny podatek dochodowy – [...] zł. Tym samym dochód L. R. w 2017 r., zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.; dalej: u.ś.r.) w zw. z art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., wyniósł [...] zł ([...] zł - [...] zł - [...] zł - [...] zł), co miesięcznie stanowi [...] zł. Ponadto jak wynika z akt sprawy w 2017 r. skarżąca uzyskała od października 2017 r. do końca 2017 r. (3 miesiące) dochód w kwocie [...]zł, jej składki na ubezpieczenie społeczne wyniosły [...] zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne – [...] zł. Dochód skarżącej w 2017 r. – w rozumieniu powołanych przepisów – wyniósł więc [...] zł. Stosownie do art. 7 ust. 2 u.p.p.w.d., miesięczny dochód strony za 2017 r. wyniósł [...] zł ([...] : 3 miesiące). Dodatkowo jako dochód strony Kolegium uznało kwotę otrzymaną tytułem zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości [...] zł oraz alimenty na rzecz A. Z. w łącznej kwocie [...]zł. Całkowity dochód niepodlegający opodatkowaniu, ustalony na podstawie art. 3 pkt 1 lit. c) u.ś.r. w zw. z art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. wyniósł [...] zł ([...] zł + [...] zł), co miesięcznie stanowiło [...] zł ([...] : 12 miesięcy). Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że prawidłowo organ pierwszej instancji ustalił, iż całkowity miesięczny dochód w rodzinie strony w 2017 r. wyniósł [...] zł ([...] zł + [...] zł + [...] zł), co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi [...] zł. Tym samym kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko nie zostało spełnione. W skardze na powyższą decyzję A. Z. zarzuciła, że Kolegium błędnie obliczyło dochód jej rodziny. Skarżąca podkreśliła, że dochód jej rodziny nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego, gdyż wynosił – w przeliczeniu na osobę w rodzinie – [...] zł. Zdaniem skarżącej, wbrew twierdzeniom organu, dochód z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci nie wyniósł [...] zł, lecz [...] zł ([...] zł + [...] zł). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd uwzględnił skargę także z innych przyczyn niż w niej podniesione. Sąd obowiązany był do tego z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na syna skarżącej A. Z. – jako na "pierwsze dziecko" w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Z uzasadnienia tych decyzji wynika, że za wyłączną przyczynę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organy obu instancji uznały przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do tego świadczenia. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wysokość dochodu rodziny skarżącej w części dotyczącej kwoty z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w 2017 r. Organy obu instancji uwzględniając w dochodzie rodziny strony ten składnik dochodu oparły się na znajdującym się w aktach administracyjnych pierwszej instancji wydruku z systemu teleinformatycznego, z którego wynika, że skarżąca w 2017 r. z tego tytułu uzyskała dochód w wysokości [...] zł (k. 9 akt adm. I inst.). Wskazać należy, że opisany wyżej dokument wykonany został przez pracownika organu pierwszej instancji M. R. w dniu [...] września 2018 r., na podstawie art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem, organ pierwszej instancji, ustalając prawo do świadczenia wychowawczego, jest obowiązany m.in. do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, lub drogą pisemną, od organów podatkowych lub ministra właściwego do spraw finansów publicznych, informacji o dochodzie, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret dwudzieste dziewiąte u.ś.r. – to jest o kwocie zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci otrzymanej, na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1509 ze zm.; dalej także: u.p.d.o.f.). Z powyższego wynika, że opisany dokument traktować należy jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, organy administracji obu instancji orzekające w sprawie nie dokonały prawidłowej oceny powyższego dokumentu i bezpodstawnie przyjęły – w oparciu o jego treść - wysokość kwoty uzyskanej przez skarżącą z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w 2017 r. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że stosownie do wymogów określonych w art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. organy administracji mają obowiązek dokonania oceny dowodów zgromadzonych w sprawie na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W ramach takiej oceny organy zobowiązane są w szczególności do tego, by przeciwstawić sobie wzajemnie sprzeczne środki dowodowe i ocenić ich wiarygodność w kontekście pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. W granicach swobodnej oceny dowodów organ ma prawo eliminować pewne dowody, to znaczy albo nie dawać im wiary, albo uznać je za nieistotne. Musi jednak swoje stanowisko w tym zakresie należycie uzasadnić, stosownie do wymagań wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. Istotne jest zarazem, że jeśli wnioski wyprowadzone przez organ dokonujący oceny określonego materiału dowodowego nie są logicznie poprawne oraz nie są zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to stanowisko organu w tym zakresie nie może się ostać, jako naruszające reguły swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zdaniem Sądu, zasadnicza wadliwość w działaniu organów w niniejszej sprawie wynikała z bezkrytycznego zaaprobowania opisanego wyżej wydruku z systemu teleinformatycznego wskazującego wysokość kwoty uzyskanej przez skarżącą w 2017 r. z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci. Nie budzi też wątpliwości, że organy nie podjęły przy tym jakichkolwiek działań zmierzających do wyjaśnienia wątpliwości wyłaniających się z konfrontacji treści tego dokumentu z pozostałymi dowodami zebranymi w rozpoznawanej sprawie, co było niezbędne do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego tej sprawy. Zauważyć należy, że choć – na co wskazano już wyżej – tego rodzaju dokument, sporządzony przez pracownika organu administracji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i w związku z tym zasadniczo stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, to powyższe nie oznacza niedopuszczalności procesowego podważenia wiarygodności takiego dowodu. Niewątpliwie bowiem dokumenty urzędowe, tak jak i inne dowody zgromadzone w postępowaniu administracyjnym, powinny być przedmiotem wnikliwej oraz wszechstronnej oceny organu. Wiążące się z dokumentem urzędowym domniemania autentyczności dokumentu oraz zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, mogą zostać obalone tak przez strony, jak i organ, przy czym – z uwagi na rangę takiego dokumentu – okoliczność taka musi zostać przekonująco wykazana w trakcie trwania postępowania. Podkreślenia wymaga, co uszło uwadze organów obu instancji, że treść opisanego wyżej dokumentu budzi istotne zastrzeżenia, albowiem pozostaje ona w sprzeczności z wyjaśnieniami strony oraz ze składanymi przez nią dokumentami, których prawdziwość nie była podważana przez organy. Mianowicie z oświadczeń strony zawartych w złożonym, na podstawie art. 45 ust. 1 u.p.d.o.f., zeznaniu o wysokości dochodu osiągniętego w roku podatkowym 2017, wynika, że w 2917 r. skarżącej przysługiwało prawo do odliczenia od podatku kwoty ulgi prorodzinnej w wysokości [...] zł – z tytułu opieki nad jednym dzieckiem (zob. k. 5-6 akt adm. II inst.). Ponadto ze złożonego przez skarżącą do akt sądowych formularza PIT/0 wynika, że odliczenie to przysługiwało skarżącej tylko z tytułu opieki nad dzieckiem A. Z. (PESEL: [...]) (zob. k. 4 akt sąd.). W świetle opisanych dowodów nie budzi także wątpliwości, że skarżąca nie ubiegała się o odliczenie od podatku kwoty ulgi z tytułu opieki nad córką O. R. (PESEL: [...]), albowiem to konkubent skarżącej – w formularzu PIT-37 – wskazał, że przysługuje mu prawo do odliczenia od podatku kwoty ulgi prorodzinnej na to dziecko w wysokości [...] zł (po zaokrągleniu sumy [...] zł) – z tytułu opieki nad O. R. w okresie od stycznia do lipca 2017 (zob. k. 1-6 akt adm. II inst.). Należy mieć przy tym na względzie, że stosownie do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, kwota z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci stanowi zasadniczo różnicę między kwotą przysługującego podatnikowi odliczenia z tytułu tej ulgi a kwotą odliczoną w zeznaniu podatkowym. Zarazem jednak, opisana wyżej kwota z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci, nie może przekroczyć kwoty składek na ubezpieczenia społeczne, wskazanych w art. 26 ust. 1 pkt 2 i 2a, oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, określonych w art. 27b ust. 1 i 2, podlegających odliczeniu, pomniejszonych o składki odliczone w zeznaniu, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 2, lub na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym (art. 27 ust. 8 i ust. 9 u.p.d.o.f.). Mając zatem na uwadze wskazane wyżej okoliczności oraz fakt, że maksymalna wysokość odliczenia od podatku kwoty ulgi na jedno dziecko wynosiła w 2017 r. 1 112,04 zł, nie sposób wyjaśnić, dlaczego z dokumentu, uzyskanego przez organ pierwszej instancji drogą elektroniczną – w trybie art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d., wynika, że z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dziecko skarżąca uzyskała [...] zł, a więc sumę znacznie przekraczającą powyższą maksymalna kwotę zwrotu (k. 9 akt adm. I inst.). W sytuacji, gdy treść tego dokumentu urzędowego pozostawała w ewidentnej sprzeczności z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, których prawdziwość nie była przez organy obu instancji kwestionowana, organy te nie powinny były poprzestać na bezkrytycznym uznaniu takiego dokumentu urzędowego, lecz obowiązane były podjąć wszelkie możliwe działania, konieczne do jednoznacznego rozstrzygnięcia wspomnianych wyżej wątpliwości. W szczególności, w takim przypadku organy powinny były rozważyć zwrócenie się do właściwego organu podatkowego o wyjaśnienie tych wątpliwości, czego bezspornie nie uczyniły. W rozstrzyganej sprawie nie budzi zatem wątpliwości, że organy obu instancji nie odniosły się należycie do opisanych wyżej okoliczności, mimo że ich rozstrzygnięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi bowiem na niewielkie w istocie przekroczenie kryterium dochodowego w niniejszej sprawie, to jest o około 7 złotych, oczywiste jest, że prawidłowa weryfikacja spornej wysokości uzyskanej przez skarżącą w 2017 r. kwoty z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dziecko może prowadzić do stwierdzenia, że kryterium to nie zostało przekroczone. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w niniejszym wyroku. Organy te dokonają zatem ponownej, wszechstronnej oceny niniejszej sprawy i w zależności od tej oceny podejmą stosowne rozstrzygnięcie.