II SA/Lu 843/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta L. ostateczną decyzją z dnia 9 grudnia 2009 r. przyznał A. G. świadczenie w postaci zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko – S. G. Następnie decyzją z dnia 2 czerwca 2010 r. Prezydent Miast L., na podstawie art. 104, art. 163 k.p.a., art. 4, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 1 i ust. 5, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7 i ust. 8, oraz art. 32 ust. 1-2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: 1. zmienił ww. decyzję z dnia 9 grudnia 2009 r. w części dotyczącej okresu przyznania dodatku do zasiłki rodzinnego z tytułu opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego zamiast na okres od 01.11.2009 r. do 31.10.2010 r. w wys. 400 zł miesięcznie ustalił na okres od 01.11.2009 r. do 30.11.2009 r. w wys. 400 zł miesięcznie i na okres od 01.12.2009 r. do 7.12.2009 r. w wysokości 93,40 zł; 2. zmienił ww. decyzję z dnia 9 grudnia 2009 r. w części dotyczącej okresu przyznania dodatku do zasiłki rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka zamiast na okres od 01.11.2009 r. do 31.10.2010 r. w wys. 170 zł miesięcznie ustalił na okres od 01.11.2009 r. do 31.01.2010 r. w wys. 170 zł miesięcznie; 3. ustalił nadpłatę świadczeń o których mowa w pkt 1 za okres od 8.12.2009 r. do 31.01.2010 r. w wysokości 706,60 zł i uznał je za należnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami; 4. ustalił nadpłatę świadczeń o których mowa w pkt 2 za okres od 1.02.2010 r. do 28.02.2010 r. w wysokości 170 zł i uznał je za należnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami; 5. ustalił łączna nadpłatę świadczeń o których mowa w pkt 3 i 4 za łączny okres od 8.12.2009 do 28.02.2010 r. w wysokości 876,60 zł i uznał jako świadczenia nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku złożonych przez stronę wyjaśnień i dokumentów ustalono, że strona na podstawie umowy-zlecenia zawartej z Firmą Jubilerska W. Ś. podjęła zatrudnienie w okresach od 8 do 31 grudnia 2009 r. oraz od 1 do 31 stycznia 2010 r. Od 1 lutego 2010 r. świadczyła zaś pracę u wskazanego podmiotu na podstawie umowy o prace na czas zastępstwa do 31.12.2010 r. Wykonywała zatem prace w miesiącach, w których wypłacano zasiłek wraz z dodatkami. Tym samym - zdaniem organu – A. G. nie była uprawniona do otrzymywania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Za nienależne świadczenie organ uznał również świadczenie wypłacone z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Jak bowiem organ wskazał wyrokiem z dnia 21 stycznia 2010 r. Sąd Rejonowy w L. ustalił ojcostwo wychowywanego przez stronę samotnie S. G. oraz zasądził na rzecz małoletniego alimenty. W związku z tym od momentu zasądzenia alimentów strona nie spełnia przesłanek do pobierania wskazanego dodatku do zasiłku rodzinnego (art. 11a ust. 1). Organ wskazał, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Od decyzji tej A. G. złożyła odwołanie podnosząc, iż podejmując zatrudnienie była przekonana - o czym zapewniał ją pracownik socjalny - o dalszym posiadaniu prawa do pobieranych świadczeń. Odnośnie zaś dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka podniosła, iż wyrok ustalający ojcostwo i zasądzający alimenty z dnia 21 stycznia 2010 r. uprawomocnił się dopiero 19 lutego 2010 r. Z tych względów w ocenie odwołujące przedmiotowe świadczenia zostały pobrane zgodnie z prawem pod okiem pracowników organu, którzy nie mieli zastrzeżeń co do pobierania tych świadczeń. Decyzją z dnia 18 października 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzje organu pierwszej instancji w punkcie 2, 4, i 5 i w tej części orzekło w ten sposób: zmienić decyzję z dnia 9 grudnia 2009 r. w części dotyczącej okresu przyznania dodatku do zasiłki rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka zamiast na okres od 01.11.2009 r. do 31.10.2010 r. w wys. 170 zł miesięcznie ustalił na okres od 01.11.2009 r. do 28.02.2010 r. w wys. 170 zł miesięcznie, w pozostałej części utrzymując decyzje w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, iż skoro odwołująca w okresie od 8 grudnia 2009 r. do 31 stycznia 2010 r. wykonywała pracę na podstawie umowy-zlecenia to dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w okresie korzystania urlopu wychowawczego za ten okres jej nie przysługiwał. Bez znaczenia jest, iż praca ta świadczona była jedynie przez 5 godzin dziennie, gdyż dodatek ten przysługuje wyłącznie gdy dziecko pozostaje pod faktyczną opieką osoby uprawnionej. Świadczenie praca wyłącza natomiast tę okoliczność. Z tych względów organ zasadnie zmienił decyzje i ustalił okres nienależnie pobranego dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Odnośnie zaś dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka Kolegium podniosło, iż wyrok ustalający ojcostwo i zasądzający alimenty uprawomocnił się w dniu 19 lutego 2010 r. W związku z tym odwołująca utraciła uprawnienia do pobierania tego dodatku dopiero od marca 2010 r. Nie zgadzając się z wydaną decyzją A. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Skarżącą ponownie podkreśliła, iż o podjęciu zatrudniania w wymiarze ½ etatu poinformowała pracownika MOPR, który nie wyraził żadnych wątpliwości co do spełniania w dalszym ciągu warunków do otrzymywania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Nadto podniosła, iż organ uznając pobrane świadczenia za nienależne od razu powinien wydać decyzje a nie czekać z jej wydaniem pół roku. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazuje skarżąca. Mianowicie w ocenie Sądu za nieprawidłowe uznać należało orzeczenie w jednej decyzji równocześnie w trzech sprawach: o zmianie decyzji przyznającej świadczenia, uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązaniu strony uprawnionej do zwrotu pobranych nienależnie świadczeń. Zgodnie z przepisem art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.; Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "ustawą) właściwy organ oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych lub osoba ta nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W takim przypadku właściwy organ w pierwszej kolejności powinien wyeliminować z obrotu prawnego decyzję przyznającą świadczenie. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, podzielany także przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 września 2007 r. II SA/Gd 533/07, LEX nr 342465). Przy czym co istotne, ze względu na zasadę trwałości decyzji administracyjnych należy uznać, że zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane, dokonuje się dopiero w momencie, kiedy rozstrzygnięcie w tym przedmiocie staje się decyzją ostateczną. Decyzja zmieniająca poprzednią decyzję nie ulega bowiem wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania (art. 130 § 1 k.p.a.). Nie można zatem, tak jak to uczyniły organy w przedmiotowej sprawie, w jednej decyzji dokonać zarówno zmiany decyzji przyznającej świadczenie jak i uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Oznaczałoby by to bowiem, że w momencie orzekania o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nadal pozostaje w obrocie prawnym decyzja przyznająca świadczenie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12 marca 2008 r. II SA/Bd 564/07, WSA w Warszawie w wyroku z dnia 6 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/2005). Tak też się stało w niniejszej sprawie. Działanie organów bezspornym spowodowało bowiem, że w tym samym czasie w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja z dnia 9 września 2009 r. przyznająca prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oraz decyzja zmieniająca ją i jednocześnie zobowiązująca stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Przyjęcie takiego rozwiązania, może powodować istotne komplikacje w sytuacji, gdy decyzja zostanie zaskarżona jedynie w części rozstrzygającej o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a co do części zmieniającej stanie się ostateczna. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, powyższe rozważania jednak, uwzględniając treści art. 130 § 1 k.p.a., prowadzą do wniosku, że rozstrzygnięcie przyjęte w zaskarżonej decyzji jest nieprawidłowe. Ponownie rozstrzygając w sprawie organ pierwszej instancji powinien rozdzielić kwestię orzekania w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu świadczenia od kwestii orzekania o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, uwzględniając konieczność uzyskania waloru ostateczności decyzji wydanej w pierwszej ze wskazanych kwestii. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. .