II SA/Lu 851/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia NSA Witold Falczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 29 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia 7 listopada 2014 r., znak: [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownik działu ds. świadczeń socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., przyznano F. J. (dalej: skarżący) specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2014 r. do 31 października 2015 r. w wysokości 520 zł miesięcznie. W dniu 2 lipca 2015 r. skarżący złożył w organie pierwszej instancji kopię skróconego aktu zgonu, z której wynika, że D. J. zmarła w dniu 28 czerwca 2015 r. Decyzją z dnia 6 lipca 2015 r., znak: [...], organ pierwszej instancji uchylił opisaną wyżej decyzję własną z dnia 7 listopada 2014 r., podkreślając, że wobec zmiany sytuacji mającej wpływ na prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, polegającej na odpadnięciu przesłanek do jego pobierania przez skarżącego, organ był zobowiązany był do uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podkreślił, że spełniał wszelkie kryteria do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 2 lipca 2015 r. czyli w pierwszy dzień po pogrzebie żony zmarłej nagle 28 czerwca 2015 r. udał się do siedziby MOPR w L. w celu dostarczenia aktu zgonu i załatwienia wszelkich formalności związanych z pobieranymi świadczeniami. Świadczenie zostało wypłacone 9 czerwca 2015 r. i w jego ocenie trudno nazwać je świadczeniem nienależnym, gdyż nic nie wskazywało na to, że żona nagle umrze. Decyzja z dnia 6 lipca 2015 r. określała, że podstawa zasiłku upadła, jednak zdaniem skarżącego, decyzja ta powinna dotyczyć prawa do świadczenia od lipca 2016 r., a nie powinna się odnosić do dwóch ostatnich dni czerwca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium) decyzją z dnia 14 września 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 32 ust. 1 i art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114; dalej także: u.ś.r.), utrzymało w mocy wskazaną decyzję z 6 lipca 2015 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji nie została uchylona z datą wsteczną, jak sugeruje skarżący w odwołaniu, lecz ze skutkiem na przyszłość (od daty jej doręczenia). Decyzja ta nie zawiera bowiem w swojej sentencji (osnowie) sformułowania, które określa dzień jej uchylenia. Skutkiem takiej decyzji jest tylko zapobieżenie sytuacji, w której świadczenie byłoby pobierane w kolejnych miesiącach. Kolegium zauważyło przy tym, że organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, że okres pobierania świadczenia został ustalony do dnia 28.06.2015r. Jednak jak podkreślił organ odwoławczy, stwierdzenie to nie wynika z sentencji decyzji, a sama decyzja dotyczy jedynie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. Organ pierwszej instancji nie był też uprawniony do określania w tej decyzji, w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nienależnie pobranych świadczeń. Ustalenie wysokości nienależnie pobranych świadczeń może być dokonywane jedynie w innym trybie wynikającym z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ewentualne istnienie oraz wysokość świadczeń nienależnie pobranych zostanie więc ustalone inną decyzją, od której będzie służyć skarżącemu odwołanie. W skardze na powyższą decyzję i w piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2015 r. skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Dodatkowo poinformował, że w dniu 2 lipca 2015 r. organ pierwszej instancji nakazał mu zwrot kwoty 34 złote 70 groszy wraz z kwotą odsetek w wysokości 2 groszy, bez wydania w tym przedmiocie odrębnej decyzji. Skarżący podkreślił, że takie działanie organu jest dla niego bardzo krzywdzące. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W świetle art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Zgodnie zaś z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy podkreślić, że stosownie do powołanego przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. podstawową przesłanką przyznania i pobierania opisanego świadczenia jest sprawowanie stałej osobistej opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, o której mowa w tym przypisie. Z przepisu tego wynika więc, że w chwili śmierci osoby wymagającej opieki odpada wskazana przesłanka prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a zatem świadczenie to nie przysługuje już od dnia następującego po dniu zgonu osoby, w związku z której niepełnosprawnością świadczenie było przyznane. Oczywistym jest więc, że podejmowane przez skarżącego działania, związane z podejmowaniem wymaganych czynności w celu pochówku i godnego pożegnania zmarłej żony, jakkolwiek kwalifikowane przez niego jako "ostatnia opieka", nie stanowią "sprawowania stałej opieki", a tym samym nie dają podstaw do wypłaty omawianego świadczenia za okres od 29 do 30 czerwca 2015 r. Z powyższego wynika, że prawidłowe było stanowisko organu drugiej instancji co do tego, że wobec odpadnięcia ustawowej przesłanki do pobierania wskazanego świadczenia opiekuńczego, zaistniała podstawa do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. W ocenie Sądu, na wynik sprawy nie ma wpływu to, że organ pierwszej instancji zwrócił się do skarżącego, jeszcze przed wydaniem decyzji o zwrot nadpłaconej sumy świadczenia w wysokości 34 złote 70 groszy wraz z odsetkami w wysokości 2 groszy, a skarżący sumę tę uiścił w kasie organu pierwszej instancji. Podkreślić bowiem należy, że okoliczność ta nie była przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji ani utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a tym samym nie mogła być objęta kontrolą Sądu w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).