II SA/Lu 883/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. oddala skargę II. przyznaje [...] A. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie [...]zł ([...]), w tym [...] zł ([...]) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania I. B. od decyzji z dnia [...] r. wydanej przez Wójta Gminy G. w przedmiocie odmowy przyznania I. B. świadczenia wychowawczego na dziecko K. B. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że I. B. w dniu 18 marca 2021 r. złożyła wniosek o dopłatę do świadczenia wychowawczego na córkę K. za okres ciąży. Wniosek swój wywiodła z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r. , sygn. akt K 1/20. Podniosła, że z związku ze stwierdzeniem zwartym na stronie 140 wyroku, że "...Życie ludzkie, byt człowieka zaczyna się od chwili poczęcia; nawet jeżeli w pewnej fazie rozwoju życie człowieka zależy od życia matki, od organizmu matki, dziecko poczęte nie może być traktowane jedynie jako fragment organizmu matki – jest bytem, podmiotem odrębnym wobec matki", skoro byt człowieka zaczyna się z chwilą poczęcia, świadczenie 500+ przysługuje na każde dziecko do osiągnięcia 18 roku życia, niezależnie od dochodu. Kolegium podkreśliło, że podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowi okoliczność, że żądanie dotyczy okresu od listopada 1999 r. do lipca 2000 r., a więc okresu w jakim nie istniała forma pomocy w postaci świadczenia wychowawczego, ponieważ to świadczenie zostało wprowadzone dopiero ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2016 r. i z tego powodu organ I instancji odmówił przyznania dopłaty do świadczenia wychowawczego na dziecko K. B. za okres ciąży. Ponadto Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionym dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej, więc gdyby wniosek dotyczył okresu po wejściu w życie ww. ustawy, to z uwagi na jednoznaczną treść przepisu art. 18 ust. 2 tej ustawy rozstrzygnięcie wniosku byłoby negatywne. Organ wskazał ponadto, że w myśl art. 13a ww. ustawy, odmowa przyznania świadczenia wychowawczego wymaga wydania decyzji, dlatego organ wydał przedmiotową decyzję. W skardze do sądu skarżąca I. B. wniosła "na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 1/20, w imieniu małoletniej K. B., o dopłatę do świadczenia 500+, w wysokości odpowiadającej dziewięciu miesiącom, tj. od listopada 1999 r. do lipca 2000 r., czyli daty narodzin córki". Skarżąca zacytowała fragment uzasadnienia wyroku Trybunału, na który powoływała się w swoim wniosku, jak również w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi , podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na nienarodzone dziecko. Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej. Świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1). Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Zauważyć należy, że co do zasady bieżącą pieczę nad osobą dziecka sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, w skrócie powoływanej jako "k.r.o."). W myśl tego przepisu rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Powyższe uwagi, zdaniem Sądu, już w dostateczny sposób przesądzają o tym, że ze swojej istoty świadczenie wychowawcze dotyczy dziecka już narodzonego. Zgodnie z art. 2 ust. 5 ustawy jeśli mowa w niej o dziecku oznacza to dziecko własne, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, dziecko znajdujące się pod opieką prawną lub dziecko umieszczone w domu pomocy społecznej. Expressis verbis powyższą zasadę wyrażono w art. 18 ust. 2 ustawy, który stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej. Natomiast w myśl art. 13 ust. 3 ustawy wniosek o świadczenie wychowawcze zawiera dane dotyczące: 1) osoby występującej o przyznanie świadczenia wychowawczego, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, adres miejsca zamieszkania, stan cywilny, obywatelstwo, płeć, numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz, o ile je posiada - adres poczty elektronicznej i numer telefonu; 2) dzieci, na które osoba, o której mowa w ust. 1, ubiega się o przyznanie świadczenia wychowawczego, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, stan cywilny, obywatelstwo, płeć, numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość; 3) innych osób, podane przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia wychowawczego - jeżeli w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nawet z nazwy odnosi się do pomocy państwa kierowanej do rodziców, opiekunów dzieci już urodzonych. Chodzi o pokrycie części wydatków związanych z ich utrzymaniem i wychowaniem. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zauważa, że abstrahując od statusu prawnego dziecka poczętego, zakresu jego ochrony w różnych ustawach, z istoty świadczenia wychowawczego wynika, że może ono być przyznane jedynie na rzecz dziecka już urodzonego. Takie pojęcie jak wychowanie, utrzymanie dziecka, opieka nad nim, zaspokajanie potrzeb życiowych opisane w art. 4 ustawy jako jej cel, w oczywisty sposób odnoszą się do dziecka, które już się urodziło, niezależnie od tego, czy uznamy, czy też nie uznamy zdolności prawnej dziecka poczętego czy też prawnej jego ochrony na równi z dziećmi urodzonymi. Istota sporu sprowadza się do możliwości stosowania przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci do rodzica, którego dziecko jeszcze nie przyszło na świat. W ocenie Sądu niemożliwe jest przyznanie świadczenia wychowawczego rodzicowi dziecka nienarodzonego. Ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci sprowadza się nie do ochrony i wspierania dziecka w fazie prenatalnej, a dziecka urodzonego. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyraźnie wskazuje, że warunkiem koniecznym przyznania świadczenia wychowawczego uprawnionemu jest urodzenie się dziecka. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, oddalił skargę. O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 18).