II SA/Lu 890/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania J. S. specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom strony, która domagała się uznania jej za osobę samotnie gospodarującą i stwierdził, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką H. P. W jego ocenie takie okoliczności jak rezygnacja z opieki nad matką, która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga wsparcia osób drugich, umowy i aneksy dotyczące ponoszonych opłat, pożyczek, użytkowania mieszkania, czy umowa o alimenty zawarta z matką nie są wystarczające do podzielenia stanowiska o odrębnym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni. Za takim wnioskiem nie może przemawiać podzielenie regałem zajmowanego przez nie pokoju, jest to bowiem działanie zbędne, a na skutek jego zaciemnienia zwiększone zostaną koszty energii elektrycznej. Wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z możliwością podjęcia pracy w warunkach chronionych. Od 27 stycznia 2011r. zarejestrowana jest Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Zamieszkują razem w lokalu mieszkalnym dwuizbowym, o powierzchni 36,16m2. Utrzymują się z emerytury matki w kwocie 886,92 zł, dodatku mieszkaniowego w wysokości 171,05 zł oraz świadczenia na dożywianie w kwocie 100 złotych udzielonego na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Ich dochód miesięczny wynosi 1157.97 złotych, co daje miesięcznie na każdą z nich dochód w wysokości 578,98 złotych, a więc nie spełniają kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust.1 pkt.2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zmianami ), według którego prawo do świadczeń pieniężnych z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 ustawy przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351 złotych. Organ stwierdził, że po odliczeniu miesięcznych wydatków na żywność i energię elektryczną rodzinie pozostaje 933,08 złotych, co pozwala na sfinansowanie bieżących wydatków oraz zakup leków. Jego zdaniem nie ma w tej sytuacji podstaw do przyznania zasiłku celowego specjalnego, niezależnego od uzyskiwanych dochodów, ani zasiłku celowego podlegającego zwrotowi. Powołując się na orzecznictwo organ wyjaśnił, że skoro specjalny zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu, może to mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Jego przyznanie nie jest obowiązkiem, tak jak czyni się to w stosunku do osób spełniających kryterium ustawowe. Zwrócono uwagę, że rodzina od wielu lat systematycznie korzysta z pomocy finansowej na zakup żywności w ramach wspomnianej ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" , a kwoty pomocy są wyższe w stosunku do innych osób. Zachowana jest również ciągłość w udzielaniu tej formy pomocy, co sprawia, że rodzina ma zapewnioną stabilność i może dysponować większymi środkami. W ocenie organu udzielenie wsparcia na zakup żywności na podstawie wspomnianej ustawy z 29 grudnia 2005r. przyczyniło się do lepszego funkcjonowania rodziny, częściowo odciążąjąc jej budżet, obrazuje także rozmiar i troskę Ośrodka Pomocy Społecznej. Po rozpoznaniu odwołania J. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Także organ odwoławczy podzielił stanowisko dotyczące prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez odwołującą się i jej matkę, na co jego zdaniem wskazuje obiektywne rozważenie ich sytuacji życiowej. Przeciwnego stanowiska nie uzasadnia zawarcie w dniu 16 kwietnia 2012r. ugody sądowej, na mocy której matka odwołującej się zobowiązała się płacić jej alimenty w kwocie po 100 złotych miesięcznie, ani zawarta w dniu 1 marca 2006r. umowa użyczenia J. S. przez matkę wspólnie zajmowanego mieszkania. Nadal bowiem mieszkają razem w mieszkaniu składającym się z jednego pokoju i kuchni, a odwołująca się pozostaje na utrzymaniu matki. Za niewadliwe uznano także ustalenie braku przesłanek do udzielenia skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Powołując się na orzecznictwo Kolegium stwierdziło, że jego udzielenie może nastąpić w przypadkach szczególnie uzasadnionych, co oznacza sytuacje w sposób wyrazisty odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego. W wywiadzie środowiskowym nie wskazano okoliczności, które można byłoby uznać za szczególnie uzasadnione, aby przyznać specjalny zasiłek celowy lub zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu całości lub jego części. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. zarzuciła Kolegium wadliwe ustalenie co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką. Zaprzeczyła, jakoby opiekowała się matką, ponieważ nie pozwala jej na to stan zdrowia. Opiekę sprawuje ustanowiony opiekun, który jednak nie mieszka z nimi i nie ma prawa do używania jej sprzętów. Podkreśliła niekonsekwencję Kolegium, które w poprzedniej decyzji z dnia [...], potwierdziło ten stan rzeczy, a obecnie utrzymuje stanowisko o sprawowaniu opieki. Nie może zatem nie opiekować się matką, jednocześnie zaś opiekować się matką, nie pomagać i wymagać pomocy przy pracach domowych. Zwróciła uwagę, że otrzymywany przez nią dodatek mieszkaniowy potwierdza prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego. Decyzja w tej sprawie wydana jest tylko na nią, a dowód ten jest wiarygodny i bezsporny. W ocenie skarżącej organy uznając prowadzenie wspólnego gospodarstwa z matką są nieobiektywne i stronnicze, chcą udowodnić wszelkimi sposobami jej niesamodzielność, a więc uzależnienie od mamy. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Wbrew zarzutom skargi przekonanie organów rozpoznających sprawę co do wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącą i jej matkę uznać należy za uzasadnione. Podkreślić należy, że stosownie do art. 6 pkt. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zmianami ) osoby spokrewnione ze sobą stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym, co oznacza codzienne ich współdziałanie zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Przyjąć należy, że wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić koncentrację w nim aktywności życiowej każdej z osób zamieszkujących. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wspólne zamieszkanie i gospodarowanie zachodzi zatem wówczas, gdy co najmniej dwie osoby razem czymś zarządzają, dysponują i przyczyniają się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. Wspólne gospodarowanie to zatem wspólne pokrywanie kosztów mieszkania, energii elektrycznej, wody, żywności, środków czystości i innych niezbędnych kosztów utrzymania, a także wspólne decydowanie o wydatkach bieżących oraz o zaspokajaniu potrzeb rodziny. W świetle powyższego brak jest podstaw do uznania, że skarżąca prowadzi samodzielne i odrębne gospodarstwo domowe. Przeciw tej tezie przemawia choćby fakt, że zajmuje wraz z matką mieszkanie o powierzchni 36, 16 m2, składające się z pokoju, kuchni i łazienki. Trudno sobie wyobrazić, że nie korzystają z tego samego wyposażenia mieszkania – lodówki, kuchenki czy mebli. Teza ta kłóci się z doświadczeniem życiowym i elementarnymi zasadami logiki. Podzielić należy w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który trafnie podkreślił, że w takich warunkach lokalowych niemożliwe jest, tak jak twierdzi skarżąca, odrębne gospodarowanie, nie da się bowiem w żaden sposób wyodrębnić gospodarstwa matki i córki skoro mieszkanie, i wszystkie znajdujące się w nim sprzęty służą do użytku dwóch osób ( wyrok z dnia 3 listopada 2011r. I OSK 1061/11 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zgodzić należy także z wyrażonym w tym wyroku zapatrywaniem sądu, według którego przeciwko uznaniu prowadzenia przez skarżącą jednoosobowego gospodarstwa przemawia także brak własnych środków na jego utrzymanie. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby, zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie Nie ulega bowiem wątpliwości, że w istocie skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 171,05 zł, przyznanym decyzją z dnia 4 stycznia 2012r. i kwotą 100 złotych na dożywianie, wypłacanych przez organ pomocy społecznej, nie ma własnych dochodów. Nawet przyjmując, że otrzymuje 100 złotych alimentów od matki, co podkreśla w odwołaniu, nie jest to w żadnej mierze kwota wystarczająca na utrzymanie siebie i pokrycie kosztów utrzymania mieszkania. Z decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy, która znajduje się w aktach administracyjnych, wynika ponadto, iż część tego świadczenia w kwocie 99,21 zł wypłacana jest na rachunek bankowy zarządcy budynku, w którym mieszka skarżąca, zaś tylko pozostała część tego dodatku w kwocie 71,84 zł wypłacana jest skarżącej. Organy administracji prawidłowo zatem ustaliły, że skarżąca z matką, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a na ich dochód składa się emerytura matki wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 886,92 zł ( netto ), dodatek mieszkaniowy w wysokości 171,05 zł oraz świadczenie pieniężne na dożywianie w wysokości 100,00 zł, wypłacane przez organ I instancji do dnia 31 maja 2012r. na mocy decyzji z dnia 26 kwietnia 2012r. Łączny dochód strony stanowi więc kwota 1157,97 zł, która przewyższa kryterium dochodowe, wynoszące w przypadku dwuosobowej rodziny 702 zł. Trafne są również uwagi Kolegium na tle odmowy przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego i zasiłku celowego pod warunkiem jego zwrotu w całości lub części, które w świetle art. 41 ustawy o pomocy społecznej mogą być przyznane w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego. Podkreślić należy, że świadczenia o jakich stanowi ten przepis, są przyznawane w przypadkach zasługujących na szczególną uwagę. Słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, że wspomniany przepis w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe ( wyrok z dnia 19 stycznia 2006r. I OSK 777/05 LEX nr. 194414 ). Jest to oczywiste, skoro przyjęcie odmiennego stanowiska doprowadziłoby do zatarcia różnicy pomiędzy zasiłkiem opartym na kryterium dochodowym i udzielanym, mimo jego nie spełniania. Ta sama uwaga dotyczy zasiłku celowego udzielanego pod warunkiem jego zwrotu w całości lub części. Zauważyć należy, że skarżąca nie podała jakichkolwiek okoliczności pozwalających nabrać przekonania o jej wyjątkowej sytuacji. Samo jej wyobrażenie o należnych świadczeniach nie może wpływać na rozstrzygnięcia organów udzielających pomocy. Słusznie uznano, że w sprawie nie zachodzi szczególna sytuacja pozwalająca na udzielenie jej ponownie specjalnej pomocy na zaspokojenie niezbędnej potrzeby w postaci zakupu żywności, na którą już wcześniej przeznaczono środki finansowe. Zaznaczyć bowiem trzeba, że skarżąca od kwietnia 2012r. do maja 2012r. na mocy decyzji z dnia 26 kwietnia 2012r. korzysta z pomocy na zakup żywności w ramach ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", przy czym warto podkreślić fakt udzielania jej pomocy na ten cel także w latach poprzednich. Okoliczność ta nie może pozostać niezauważona przez organy przy rozpatrywaniu tego typu wniosków. W tych więc okolicznościach ponowne przyznanie zasiłku na ten sam, w sytuacji przekroczenia dochodu, kwalifikującego do uzyskania świadczeń pieniężnych, mogłoby być formą nieuzasadnionego uprzywilejowania w stosunku do innych osób korzystających z pomocy społecznej ( wyrok z dnia 19 kwietnia 2011r. I OSK 61/11 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) skargę należało oddalić. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy w związku z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. ).