II SA/Lu 913/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2014 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. II SA/Lu 913/13 Uzasadnienie Decyzją z dnia ....Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin przez Kierownika Działu Świadczeń Socjalnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie z dnia ..... w przedmiocie odmowy umorzenia W. B. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresach: od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. w wysokości 10.409,26 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 5.564,22 zł; od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 12.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 4.917,74 zł; od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 1011 r. w wysokości 12.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 3.355,78 zł – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że W. B. zobowiązany jest do spłaty kwoty 34.409,26 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Jest on osobą rozwiedzioną, mieszka we własnościowym mieszkaniu o powierzchni 21 metrów kwadratowych i prowadzi jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie – okresowo do dnia 30 listopada 2014 r. i z tego tytułu pobiera zasiłek stały w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. w wysokości 342 zł miesięcznie oraz w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 listopada 2014 r. w kwocie 529 zł. Od 3 października 2012 r. skarżący przebywał w Samodzielnym Publicznym Psychiatrycznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w C. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w sprawie sygn. akt IX K 163/11 celem wykonania wobec niego środka zabezpieczającego w postaci internacji. Za okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji na konto organu wpłynęły tylko dwie wpłaty wyegzekwowane przez komornika sądowego. W ocenie organu odwoławczego skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia, bowiem jest osobą w wieku 51 lat, zaś ustalona niezdolność do pracy ma charakter okresowy, bowiem orzeczona została do 30 listopada 2014 r. Skarżący nie legitymuje się dowodem dotyczącym stanu zdrowia, z którego wynikałoby, że nie może zarobkować również w przyszłości. Ponadto organ podkreślił, że W. B. obecnie korzysta z zasiłku stałego, który nie podlega egzekucji. Dlatego też dopóki skarżący utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej , dopóty fakt, że ma obowiązek zwrotu przedmiotowych należności, nie ma żadnego wpływu na jego sytuację. Jest okolicznością bezsporną, że obecny stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podjęcie starań w kierunku poprawy sytuacji finansowej np. przez podjęcie zatrudnienia, jednakże nie oznacza , że jest to okoliczność pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie i uwolnienie od obowiązku zwrotu poprzez umorzenie pozostałej do zwrotu należności. Dodatkowo organ podkreślił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, zaś w przypadku pogorszenia się jego możliwości zarobkowych i majątkowych może on ubiegać się, aby Sąd zmienił orzeczenie w przedmiocie alimentów. Biorąc pod uwagę te okoliczności Kolegium uznało, że wprawdzie sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego może co do zasady, stanowić przesłankę do umorzenia, niemniej jednak nie należy pochopnie umarzać należności dłużnika, gdyż jego sytuacja finansowa może ulec zmianie w przyszłości w wyniku podjęcia pracy zarobkowej bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie W. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący opisał swoją sytuację życiową i zdrowotną, podnosząc, że z otrzymywanego zasiłku ponosi koszty utrzymania mieszkania, musiał także opłacić zaległe rachunki za czynsz, gaz i energię elektryczną. Z informacji jaką uzyskała siostra skarżącego od lekarza prowadzącego go w szpitalu w Choroszczy wynika, że wymaga stałego leczenia ambulatoryjnego. Przez 6 lat skarżący był na utrzymaniu siostry i matki, korzystając z ich wsparcia finansowego. Z uwagi na stan zdrowia skarżący nie był w stanie utrzymywać swoich dzieci. Pomimo, że nie miał stałego zatrudnienia, tylko prace dorywcze, starał się w miarę możliwości opłacać alimenty. Po sprzedaży lasu, który odziedziczył w spadku po ojcu, całą kwotę tj. około 25.000 zł przekazał do Funduszu Alimentacyjnego. Pomimo choroby skarżący starał się wywiązywać ze zobowiązań wobec Funduszu przy pomocy i wsparciu najbliższej rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Sąd ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego w dacie wydania tego aktu, nie rozstrzygając przy tym pod kątem słuszności, czy też celowości i nie kierując się zasadami współżycia społecznego. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją lub czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony. Rozpatrując sprawę według powyżej wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa w sposób umożliwiający ich uchylenie. Przystępując zaś do kontroli zaskarżonej decyzji wskazać należy, że warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ), zwanej dalej w skrócie "ustawą". Odnosząc się zaś do mających w sprawie zastosowanie przepisów tej ustawy podnieść należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Wykładnia językowa przytoczonych przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 30 ust. 1 oraz jej wysokość uzależnione jest przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Tym samym całkowita bezskuteczność egzekucji uniemożliwia organom zastosowanie tego przepisu, niezależnie od ich woli oraz innych osobistych uwarunkowań strony. W niniejszej sprawie bezspornym natomiast jest, że skarżący nie dokonuje żadnych wpłat w postępowaniu egzekucyjnym na poczet roszczeń alimentacyjnych ( za okres od 1 października 2008 r. do chwili wydania zaskarżonej decyzji wpłynęły dwie wpłaty), co kategorycznie wyłącza możliwość zastosowania tego przepisu. Jednakże pomimo nieskuteczności działań egzekucyjnych, dłużnik alimentacyjny nie jest pozbawiony możliwości skorzystania z ulgi w postaci umorzenia całości lub części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy wskazuje bowiem na możliwość umorzenia tychże należności, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Na istnienie takich przesłanek powoływał się właśnie skarżący. Zważyć jednak należy, że z brzmienia przywołanego unormowania jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń. To zaś bezspornie oznacza uznaniowy charakter decyzji, a wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Przede wszystkim słusznie organy uznały, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane (por. rozważania w pkt 4.2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06). Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest z pewnością status bezrobotnego oraz problemy zdrowotne (orzeczona niezdolność do pracy do dnia 30 listopada 2014 r.). Sądy administracyjne niejednokrotnie wskazywały, na tle konkretnych przypadków, że zarówno powody zdrowotne, jak i bezrobocie nie mogą być uznane za wystarczające do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 728/10, wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 559/10). Jak wynika z akt sprawy, skarżący ma 51 lat, wyuczony zawód i brak jest podstaw do uznania, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, nie jest to okolicznością uzasadniającą uwzględnienie jego wniosku. Również fakt, że skarżący leczy się z powodu dolegliwości zdrowotnych , nie uprawnia do uznania, że ich charakter i rozmiar całkowicie wykluczają skarżącego z możliwości podjęcia pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. W tych okolicznościach zasadnie organy uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń alimentacyjnych. Obowiązkiem skarżącego jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg. Ponadto w uzasadnieniu decyzji Kolegium pouczyło skarżącego, że dopóki korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, zaległe należności alimentacyjne nie mogą być egzekwowane, a zatem nie wpłynie to na pogorszenie jego sytuacji życiowej. Natomiast podkreślenia wymaga fakt, że mimo podnoszenia przez skarżącego jego bardzo złej sytuacji zdrowotnej nie przedstawił on organom stosownej dokumentacji lekarskiej czy chociażby zaświadczenia lekarskiego. Również wśród załączników do skargi brak jest dowodów na okoliczność stanu zdrowia skarżącego. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Dlatego też na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.