II SA/Lu 95/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej , działając z upoważnienia Wójta Gminy , odmówił przyznania T. W. pomocy w formie zasiłku okresowego z przeznaczeniem na zakup lekarstw i środków higieny. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ wskazał, że dochód wnioskodawczyni przekracza obowiązujące kryterium dochodowe wynoszące 477 zł miesięcznie. Z tego względu podstawą prawną orzekania w sprawie był art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W ocenie organu w sprawie nie zachodzi jednak szczególny przypadek uprawniający do przyznania zasiłku okresowego. Jego zdaniem sam stan chorobowy wnioskodawczyni o zmiennym stopniu nie daje ku temu podstaw. Ocena przesłanek stosowania tego przepisu musi być dokonywana bowiem przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Organ stwierdził, iż T. W. objęta jest pomocą od wielu lat. W 2010 r. korzystała z zasiłku celowego na zakup żywności w łącznej kwocie 1200 zł, zasiłku celowego specjalnego na zakup opału w wysokości 700 zł, oraz z usług opiekuńczych na łączną kwotę 1656 zł. Podniósł także, iż wnioskodawczyni dysponuje własnym dochodem w wysokości 616,69 zł miesięcznie z tytułu emerytury, która to kwota obciążona jest potrąceniami komorniczymi i do wypłaty pozostaje kwota 440,15 zł. Zgodnie jednak z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej od dochodu osoby nie odlicza się spłaty zaciągniętych kredytów. Od powyższej decyzji T. W. wniosła odwołanie żądając przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzją z dnia 20 grudnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pierwszej kolejności odwołując się do treści art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 2 i 4 ustawy o pomocy społecznej podniósł, że pomoc społeczna obowiązana jest działać w sytuacjach, gdy rodzina lub osoba nie jest w stanie poradzić sobie sama w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W sprawie - w ocenie Kolegium - bezspornym jest, iż dochód odwołującej wynosi 616,69 zł (emerytura) i przekracza kryterium dochodowe. Tak więc zasiłek okresowy z art. 38 ustawy o pomocy społecznej stronie nie przysługuje. W sprawie mógł mieć zastosowanie jedynie art. 41 pkt 2 tej ustawy dopuszczający przyznanie pomocy osobie przekraczającej kryterium dochodowe o ile zachodzi w sprawie sytuacja szczególna. Jednakże w ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie tego typu sytuacja nie występuje. Zdaniem organu posiadany dochód i przyznawana pomoc, w tym ostatnio w formie świadczenia pieniężnego w wysokości 200 zł w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2010 r. z przeznaczeniem na zakup żywności oraz pomoc na zakup opału w wysokości 400 zł pozwala na wygospodarowanie środków finansowych na zakup leków i środków higienicznych. Przede wszystkim odwołująca nie wykazała okoliczności, którą można byłoby zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ubocznie organ podniósł, iż odwołującej systematycznie udzielana jest pomoc w różnych formach Nadto stwierdził brak podstaw do uwzględnienia zaskarżonego w odwołaniu postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 30 lipca 2010 r. odmawiającego wyłączenia starszego pracownika socjalnego H. L. od udziału w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. W. wskazała, że organy błędnie ustaliły jej dochód, gdyż pomoc na dożywianie oraz na zakup węgla stanowi formę świadczenia w naturze i nie jest dochodem zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wskazała, iż posiada ciężkie schorzenia stale leczone, co stanowi o istnieniu szczególnego przypadku warunkującego przyznanie wnioskowanej pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Podstawą materialno – prawną zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) - zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 8 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego, którego domagała się skarżąca. Jak wynika z przepisów ustawy, zasiłek okresowy może być przyznany w dwóch niezależnych sytuacjach. Pierwsza z nich dotyczy możliwości przyznania go w trybie art. 38 tej ustawy, który to przepis określa sytuacje, od istnienia których uzależnione jest przyznanie tego rodzaju pomocy takie jak: długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, przy czym przyznanie świadczenia uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy. Drugą natomiast możliwość przyznania tego świadczenia przewiduje art. 41 pkt 2 ustawy, stanowiąc, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany m.in. zasiłek okresowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organy obu instancji słusznie uznały, że brak jest możliwości przyznania dochodzonego świadczenia w oparciu o przepis art. 38 ustawy z uwagi na to, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł., zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Fakt natomiast, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, wynika z niekwestionowanego przez niego wywiadu środowiskowego. Dochód strony, organy prawidłowo wyliczyły na sumę 616,69 zł, na którą składa się otrzymywana emerytura. Skoro więc dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe, nie było - jak wskazano - podstaw do rozpatrywania jej podania o zasiłek okresowy w oparciu o przepis art. 38 ustawy. Należy tutaj zaznaczyć, iż zarzuty strony, co do błędnego wyliczenia jej dochodu nie zasługiwały na uwzględnienie. Jak wynika z przepisów omawianej ustawy brak jest podstaw do pomniejszania dochodu o kwotę potrąceń komorniczych dokonywanych co miesiąc z tytułu niespłaconych zobowiązań. W szczególności nie przewiduje tego przepis art. 8 ust. 4 ustawy, który enumeratywnie i w sposób zamknięty określa przypadki tych przychodów, o które można pomniejszyć dochód. Wśród nich nie wymieniono kwot zajmowanych przez komornika, co oznacza, że nie występują przesłanki do pomniejszenia o nie, uzyskiwanego przez nią dochodu. Nietrafny jest również zarzut, iż organy błędnie do dochodu doliczyły przyznane skarżącej świadczenia pieniężne na dożywianie oraz na zakup węgla, gdyż tego typu sytuacja nie miała miejsca. W tych okolicznościach zasadnie organy poddały analizie możliwość przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 41 pkt 2 ustawy, który przewiduje przyznanie omawianego zasiłku w szczególnie uzasadnionych przypadkach, niezależnie od faktu przekroczenia kryterium dochodowego. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, iż w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi ta szczególna sytuacja. W tym miejscu należy wskazać, że ustawodawca nie wyjaśnił co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one, po pierwsze nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału (por. wyrok WSA w Szczecinie z 4 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 854/08, Lex nr 531607), po wtóre sytuacje te muszą być wyjątkowe na tle sytuacji innych osób ubiegających się o zasiłki. Zatem zasadność przyznania bądź odmowy przyznania tego świadczenia, w bezpośredni sposób zależy nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby w ogólności - mogą zostać zaspokojone z własnych środków wnioskodawcy, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/05, wyraził pogląd, że przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze świadczenia. Może ono być przyznane "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Natomiast jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 470/09, szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela przytoczone wyżej poglądy. Podobnie jak i wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zapatrywanie, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej i na wybrane przez nich cele. Zadaniem pomocy społecznej nie jest bowiem utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 272/07). W ocenie Sądu z przedstawionej w sposób prawidłowy przez organy sytuacji życiowej skarżącej nie wynika, by jej sytuacja odpowiadała szczególnie uzasadnionemu przypadkowi w rozumieniu przepisu art. 41 ustawy. Okolicznościami niewątpliwymi i niekwestionowanymi w toku postępowania są bowiem fakty świadczące o nieponoszeniu przez skarżącą wysokich kosztów leczenia, które w dotkliwy sposób obciążałyby budżet domowy skarżącej. Według oświadczenia skarżącej na lekarstwa i środki higieny przeznacza 150 zł, która to kwota możliwa jest do pokrycia ze środków jakimi skarżąca dysponuje. Ponadto wskazywanie na ciężkie schorzenie układu krążenia nie znajduje potwierdzenia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Również ponoszenie przez skarżącą wydatków na lekarstwa i środki higieny w kwocie 360-380 zł nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy. Znajdujące się w aktach faktury na leki zapłacone przez skarżącą z własnych środków opiewają na kwotę 82,01 zł i 68,52 zł. Ponadto z akt sprawy wynika, że sytuacja skarżącej jest bardzo dobrze znana organom. Korzysta ona systematycznie z różnych form pomocy społecznej, choć nie wszystkie formy tej pomocy przyjmuje. W związku z tym należy wskazać, iż rolą pomocy społecznej nie jest spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców, w szczególności tych, którzy jak T. W. mają stałe źródło dochodu oraz systematyczną pomoc organów pomocy społecznej udzielaną w formie różnego rodzaju świadczeń. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zostały przekroczone granice uznania administracyjnego, przy zastosowaniu omawianego przepisu, tym bardziej, że organ administracyjny w swym rozstrzygnięciu zwrócił uwagę na pomoc udzielaną skarżącej na bieżąco. Nie można przy tym zapominać, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Ponadto po myśli art. 250 tej ustawy Sąd przyznał pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu koszty nieopłaconej pomocy prawnej, na które składa się wynagrodzenie w kwocie 240 zł, co stanowi stawkę określoną w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności we właściwych przepisach.