II SA/Lu 956/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] października 2021 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 3, ust. 3a, ust. 4, ust. 5 pkt 1 lit. b/ oraz art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) po rozpatrzeniu odwołania I. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. z [...] maja 2021 r., znak: [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznało I. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką C. M. od [...] października 2021 r. na czas nieokreślony, w tym: od dnia [...] października 2021 r. do [...] października 2021 r. w wysokości [...] zł oraz od [...] listopada 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Odmawiając przyznania I. S. wnioskowanego świadczenia, organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r., wskazując, że niepełnosprawność C. M. powstała po okresach uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto wnioskodawczyni ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co dowodzi również wystąpienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Kolegium orzekło jak na wstępie. W uzasadnieniu wskazało, że z akt sprawy wynika, że osoba wymagająca opieki - C. M., jest wdową, ma [...] lat i legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w B. z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] stwierdzającym trwałą niezdolność badanej do samodzielnej egzystencji. Brak informacji o dacie powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji, w ocenie organu I instancji, uprawniał do stwierdzenia, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki uprawniającej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., i w konsekwencji stanowił jedną z dwóch podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Prawo do świadczenia przysługuje zatem niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (tak m. in. wyrok WSA w Lublinie z 14 stycznia 2021 r., II SA/Lu 745/20). Ponadto Kolegium wyjaśniło, że decyzją z [...] października 2021 r., znak: [...] organ I instancji orzekł o uchyleniu w całości decyzji z [...] listopada 2020 r., znak: [...] przyznającej I. S. specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. W związku z powyższym organ uznał, że ustała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r. (świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów). Kolegium, związane rozstrzygnięciem podjętym przez organ I instancji, rozpatrzyło wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia wyeliminowania zbiegu prawa do konkurencyjnego świadczenia, to jest od [...] października 2021 r. (data odbioru decyzji z [...] października 2021 r., znak: [...] - art. 110 k.p.a.). Kolegium nie stwierdziło istnienia przesłanek uzasadniających odmowę przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego od [...] października 2021 r. Okoliczność sprawowania opieki i jej zakres nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką C. M. wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że ze względu na stan zdrowia C. M. wymaga stałego leczenia, całodobowej opieki osoby drugiej w pełnym zakresie, którą zapewnia córka I. S., pomagając w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych, zapewnieniu podstawowej opieki higienicznej, a także kontaktów z otoczeniem. W ocenie pracownika socjalnego C. M. bez pomocy córki nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. W uzasadnieniu orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z [...] czerwca 2016 r. wskazano na zaawansowane zwyrodnienie barku prawego ze znacznym upośledzeniem ruchomości i funkcji kończyny górnej prawej dominującej, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, starczość, ogólną złą sprawność ruchową i trudności w samoobsłudze. W tym stanie prawnym i faktycznym Kolegium, uznało, że odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w świetle stanowiska zaprezentowanego w wyroku Trybunał Konstytucyjnego, jest nieuzasadniona, zaś analiza akt sprawy w oparciu o pozostałe kryteria określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że w sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Kolegium wskazało następnie, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało od [...] października 2021 r., to jest od daty uchylenia decyzji o przyznaniu kolidującego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego), zaś w związku z tym, że opisane wyżej orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS w B. z [...] czerwca 2016 r. stwierdza trwałą niezdolność matki wnioskodawczyni do samodzielnej egzystencji, Kolegium, uwzględniając treść art. 24 ust. 4 u.ś.r., orzekło o przyznaniu wnioskowanego świadczenia na czas nieokreślony. Kolegium wyjaśniło także, że stosownie do art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego przysługująca w okresie od [...] października 2021 r. do [...] października 2021 r. ustalona została zgodnie z art. 17 ust. 4 u.ś.r. (kwotę świadczenia pielęgnacyjnego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę) i wyliczona została w następujący sposób: [...] zł: 31 dni x 27 dni = [...] zł, po zaokrągleniu [...] zł. W skardze na decyzję Kolegium I. S. zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] marca 2021 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest legalność odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia za okres od [...] marca 2021 r. do [...] października 2021 r. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia tego sporu ma wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m. in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zarówno wykładnia językowa, jak i celowościowa tej normy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że niedopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone ostateczną decyzją prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Cel obu tych świadczeń jest bowiem taki sam: zrekompensowanie strat finansowych osobie, która nie może podjąć albo kontynuować zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku skarżącej zachodził w spornym okresie zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jej matka C. M. legitymuje się bowiem orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w B. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, zaś skarżąca – co jest niekwestionowane – sprawuje nad matką ciągłą, osobistą opiekę. Specjalny zasiłek opiekuńczy przyznano skarżącej na mocy decyzji z [...] listopada 2020 r., znak: [...] W związku z tym, że ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest, jak wyżej wykazano, przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to w razie zbiegu prawa do tych świadczeń osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z nich. Zatem to strona, dokonując wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, ma możliwość usunięcia negatywnej przesłanki przyznania tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego dwukrotnie: w dniu [...] marca 2021 r. oraz w dniu [...] września 2021 r. Decyzja z [...] listopada 2020 r. przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, została uchylona w całości decyzją Burmistrza Miasta B. z [...] października 2021 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 155 k.p.a. Od tej decyzji skarżąca nie wniosła odwołania. Dla oceny daty, w której ustała przeszkoda do uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zbieg prawa do tego świadczenia z prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego, miarodajna jest nie data złożenia oświadczenia o rezygnacji z prawa do tego ostatniego świadczenia, ale data uchylenia decyzji ustalającej prawo do tego świadczenia. W niniejszej sprawie nie może podlegać ocenie okoliczność, że organ uchylił decyzję z [...] listopada 2020 r. przyznającą skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy dopiero w dniu [...] października 2021 r., mimo że skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku już w marcu 2021 r. Skarżąca, działając w toku postępowania przez profesjonalnego pełnomocnika, miała prawo złożyć ponaglenie w związku z bezczynnością organu w tym przedmiocie, czego jednak nie uczyniła. W związku z tym, że organ, rozpoznając wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, był związany datą uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (4 października 2021 r.), zasadnie przyjął, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie przysługiwało skarżącej począwszy od [...] października 2021 r., co obligowało organ do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od tej daty. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 u.ś.r. brak było zatem podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] marca 2021 r. do [...] października 2021 r., ponieważ w tym okresie pozostawała w obrocie prawnym decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).