II SA/Lu 989/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz,, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy na dożywianie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...]. Nr [...]; II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Lublinie) kwotę 295, 20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia ...Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ... o odmowie przyznania Z. W. pomocy z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności. W uzasadnieniu wskazano, że podstawą odmowy przyznania świadczenia był art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z marnotrawieniem przez Z. W. przyznanych mu środków finansowych. Mianowicie w dniu 19 lipca 2012r. pracownicy socjalni oraz funkcjonariusz Policji udali się bez zapowiedzi do miejsca zamieszkania Z. W. w celu aktualizacji wywiadu środowiskowego. W domu zastano będącego pod wpływem alkoholu (pijanego) Z. W., który poinformował, że źle się czuje i nie udzieli żadnych informacji. W kuchni przy stole stały trzy puszki po piwie i jedna pusta butelka po alkoholu, na kredensie stała puszka z niedopitym piwem, a w zlewie dwa kieliszki. Powyższe zdarzenie wskazuje zatem na marnotrawienie przez Z. W. przyznanych mu środków pieniężnych. Organ ustalił przy tym, że Z. W. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jego żona mieszka w tym samym budynku, jednak pozostają ze sobą w separacji. Z. W. zajmuje pokój i kuchnię, wspólnie użytkowane są przedpokój i łazienka, mieszkanie wyposażone jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest renta w wysokości 799,18 zł (691,25 zł netto), choć z uwagi na zajęcia komornicze wypłacana renta wynosi 491,46 zł. Dochód Z. W. wynosi więc 691,25 zł (zajęcia komornicze nie podlegają bowiem odliczeniu od dochodu) i nie przekracza 150 % kryterium dochodowego (715,50 zł) uprawniającego do przyznania świadczenia pieniężnego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", jednak z uwagi na marnotrawienie otrzymanej na ten cel pomocy w kwocie 200 zł miesięcznie przyznanej do 30 czerwca 2012r. oraz własnych zasobów finansowych, organ odmówił przyznania świadczenia Z. W. Organ wskazał, że udziela pomocy wielu innym osobom potrzebującym, często nie posiadającym stałego źródła dochodu czy znajdującym się w gorszej sytuacji, w szczególności dzieciom i uczniom. W odwołaniu Z. W. domagał się merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem nowego kryterium dochodowego i przyznania mu 400 zł od 1 lipca 2012r. Podniósł, że jego dochód wynosi faktycznie 492 zł, a zatem spełnia on przesłanki przyznania mu świadczenia. Wskazał, że pracownice socjalne organu I instancji "W., K. i Z." podlegały wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz wniósł o wyłączenie na tej samej podstawie członków SKO – K. A., E. C. – S., W. S. i W. T. Podniósł, że ostatnią pomoc na dożywianie pobrał w czerwcu 2012r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania, podzielając stanowisko i ustalenia organu I instancji. Organ wskazał, że w sprawie ma zastosowanie kryterium dochodowe wynoszące 477 zł dla gospodarstwa jednoosobowego, a nie kryterium 542 zł wynikające z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, gdyż Z. W. złożył wniosek o przyznanie świadczenia w dniu 16 lipca 2012r., zaś nowe kryterium obowiązuje od 1 października 2012r. Nie uzasadnia również wyłączenia od udziału w postępowaniu wskazanych pracowników organu I instancji i członków Kolegium tylko z tego powodu, że brali oni udział w postępowaniach, w których wydano decyzje następnie uchylone przez organ wyższego stopnia bądź sąd administracyjny. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, uzupełnioną następnie w obszernych pismach z dnia 11 lutego 2013r. i 22 kwietnia 2013r. wniósł Z. W., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Skarżący podnosił, że organy bezpodstawnie przyjęły, że nadużywa alkoholu i w ten sposób marnotrawi przyznane mu środki finansowe, wyjaśnił, że dokonane przez organ ustalenia są nieprawdziwe, "w całości sprodukowane na szkodę" przez "wrogich mu" pracowników i członków organów, którzy ze względu na brak kompetencji powinni być wyłączeni od udziału w postępowaniu. Podniósł, że jest osobą chorą psychicznie, stale przyjmuje z tego powodu leki, które uniemożliwiają mu spożywanie alkoholu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa. Przedmiotem żądania skarżącego było przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup żywności, a zatem zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), dalej "ustawa o dożywianiu", a także – w świetle art. 7 tej ustawy – odpowiednio przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182), dalej "u.p.s.", dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o dożywianiu, pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1 (to jest takim, które znajdują się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s.), jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., wynoszącego od dnia 1 października 2012r. 542 zł – w przypadku osoby samotnie gospodarującej lub 456 zł – w przypadku osoby w rodzinie. Bezspornie skarżący Z. W. spełnia ustawowe wymogi do przyznania mu świadczenia na podstawie przepisów ustawy o dożywianiu. Jego miesięczny dochód wynosi 799,18 zł brutto (691,25 zł netto), a więc nie przekracza równowartości 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Decyzja o przyznaniu pomocy na dożywianie ma jednak charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma. Uznaniu organu administracji rozpatrującemu wniosek w przedmiocie przyznania wsparcia z pomocy społecznej pozostawione jest wynikające z art. 11 ust. 1 u.p.s. uprawnienie do pozbawienia świadczenia osoby, która dopuszcza się marnotrawienia środków finansowych. Zgodnie bowiem z tym przepisem w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Podkreślić jednak należy, że działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia go z obowiązku przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także uzasadnienia decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Stosownie do powołanego art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl zaś art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Z kolei art. 107 § 3 k.p.a. nakłada na organ obowiązek wskazania w uzasadnieniu faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zaznaczyć należy, że w świetle art. 136 k.p.a. obowiązek przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego spoczywa również na organie II instancji. Wnikliwe wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy poprzedzone skrupulatnym zgromadzeniem materiału dowodowego, jak również rzetelne uzasadnienie decyzji jest nade wszystko istotne, gdy organ pomocy społecznej odmawia przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na przepis art. 11 ust. 1 u.p.s. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy na dożywianie było uznanie, iż skarżący marnotrawi środki finansowe, przeznaczając je na zakup alkoholu. W ocenie Sądu, przekonanie organów o wystąpieniu w niniejszej sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 11 ust. 1 nie znajduje jednak dostatecznego uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym, co świadczy o tym, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna zapadły z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, że twierdzenie organów o marnotrawieniu przez skarżącego środków finansowych zostało oparte na jednorazowej sytuacji, jaka miała miejsce w dniu 19 lipca 2012 r., kiedy to dwie pracownice socjalne Ośrodka Pomocy Społecznej udały się wraz z funkcjonariuszem policji do miejsca zamieszkania Z. W. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pracownice te, na podstawie zachowania skarżącego, stwierdziły wówczas, że jest on w stanie nietrzeźwym. Okoliczność tę w ich ocenie potwierdzały ponadto znajdujące się w domu skarżącego puste opakowania po napojach alkoholowych. Jakkolwiek zachowanie Z. W. podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 lipca 2012 r. (opisane w protokole z tej czynności) rodzi podejrzenie, iż spożywał on tego dnia alkohol, to jednak podejrzenia tego nie sposób uznać za udowodnione. Wypada bowiem mieć na uwadze, że stan skarżącego nie został wówczas potwierdzony odpowiednim badaniem, a skoro Z. W. - jak wynika z akt sprawy – jest osobą cierpiącą na chorobę psychiczną, nie można z góry wykluczyć tego, że jego zachowanie, nawet jeśli nosi oznaki upojenia alkoholowego, może być spowodowane stanem jego zdrowia bądź zażyciem adekwatnych dla jego schorzenia lekarstw. Niemniej jednak, nawet gdyby przyjąć za udowodnioną okoliczność, iż w dniu 19 lipca 2012 r. Z. W. był w stanie nietrzeźwym, to i tak – zdaniem Sądu – nie świadczy to o marnotrawieniu przez niego środków finansowych. Należy podkreślić, że organy nie podjęły choćby próby wykazania, iż spożywanie przez skarżącego alkoholu powtarza się, przez co nie można wykluczyć, że zdarzenie z dnia 19 lipca 2012 r. miało charakter incydentalny. Organy nie wykazały również, że skarżący zakupił alkohol za własne środki finansowe. W konsekwencji twierdzenie organów o tym, że skarżący marnotrawi środki finansowe przeznaczając je na zakup alkoholu, nie ma wyraźnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się natomiast, że pozbawienie strony korzystającej od lat z pomocy społecznej (a taką osobą jest Z. W.), wyłącznie z powodu jednorazowego zdarzenia wymaga przekonującego materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 386/07, LEX nr 500906). Natomiast nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące konieczności wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy wskazanych w skardze członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz pracownic Ośrodka Pomocy Społecznej. Udział tych osób w innych sprawach z udziałem skarżącego nie stanowi bowiem przesłanki wyłączenia pracownika organu administracji na podstawie art. 24 § 1 - 3 k.p.a. Mając na uwadze przedstawione wyżej uchybienia w postępowaniu wyjaśniającym, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał skargę Z. W. za zasadną i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 22 października 2012 r. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji, z zachowaniem zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przeprowadzi wnikliwe postępowanie dowodowe, celem wyjaśnienia wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku wątpliwości. Podejmując zaś kolejne rozstrzygnięcie organ będzie miał na uwadze, że zastosowanie dyspozycji art. 11 ust. 1 u.p.s. wymaga wykazania ponad wszelką wątpliwość, że skarżący marnotrawi środki finansowe. Założenie takie nie może natomiast opierać się jedynie na incydentalnym zdarzeniu, którego dokonana przez organ ocena nie została nadto poparta żadnymi dowodami.