II SA/Lu 996/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] E. O.- M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpoznaniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] września 2011 r., Nr [...]odmawiającą przyznania jej zasiłku okresowego. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: J. S. zwróciła się w dniu [...] sierpnia 2011 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z wnioskiem o przyznanie jej zasiłku okresowego, w którym wskazała, iż jest osobą bezrobotną, legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która ze względu na prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego nie ma środków na zakup żywności i leków. W dniu [...] sierpnia 2011 r. organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, że wnioskodawczyni mieszka wraz z matką H. P. w mieszkaniu składającym się z jednego pokoju i kuchni i wspólnie z nią prowadzi gospodarstwo domowe, na co wskazują ich warunki mieszkaniowe oraz fakt, iż wspólnie korzystają z tego samego sprzętu gospodarstwa domowego. Rodzina skarżącej utrzymuje się z emerytury H. P., wynoszącej 821,35 zł. J. S. wraz z matką otrzymują również dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł (przyznany dla nich obu), a także świadczenie pieniężne na żywność w wysokości 100 zł miesięcznie. Organ ustalił zatem, iż łączny dochód rodziny skarżącej wynosi 1090,07 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej, wynoszące 351 zł na osobę w rodzinie. W związku z brakiem przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku okresowego organ I instancji, przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2011 r. odmówił przyznania J. S. żądanej przez nią pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania J. S., podzieliło stanowisko i ustalenia organu I instancji, utrzymując w mocy jego decyzję. Organ odwoławczy nie dał wiary twierdzeniom skarżącej, iż prowadzi ona odrębne - jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jedynie zamieszkuje w jednym mieszkaniu ze swoją matką. Wskazał, iż o wspólnym gospodarowaniu J. S. i jej matki świadczy chociażby wspólne ponoszenie kosztów utrzymania i dzielenie się obowiązkami związanymi z utrzymaniem mieszkania. Organ II instancji podkreślił również, iż rodzina odwołującej objęta jest pomocą w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w każdym miesiącu od początku roku 2011. J. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się uchylenia powyższej decyzji. Podniosła, że wbrew stanowisku organów - nie prowadzi wspólnego gospodarstwa wraz z matką. Od lat sama bowiem utrzymuje mieszkanie zgodnie z umową użyczenia. Jednopokojowe mieszkanie, które zamieszkuje razem z matką jest przedzielone regałem i meblościanką tworząc dwie odrębne części. Skarżąca stwierdziła ponadto, że jej dochód nie przekroczył kryterium dochodowego, wynoszącego 1050 zł przy ubieganiu się o zasiłek celowy. Wyraziła opinię, iż zastosowanie w niniejszej sprawie powinny mieć przepisy Uchwały Rady Miasta podwyższające kryterium dochodowe ze 150 % do 175% kryterium określonego w ustawie o pomocy społecznej. Skarżąca zakwestionowała ustalenie dochodu z uwzględnieniem uzyskanej pomocy pieniężnej w wysokości 100,00zł na dożywianie, wskazując, iż zasiłek celowy nie wlicza się do dochodu. Podniosła, że żyje w niedostatku nie z własnej winy, tylko z powodu niepełnosprawności i braku odpowiedniej oferty pracy. Zwróciła uwagę, że nie może pracować na wysokościach i przy urządzeniach elektrycznych dlatego nie mogła podjąć pracy salowej. Wyjaśniła, że nieprawdziwe są twierdzenia Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, jakoby odmówiła podjęcia pracy w charakterze salowej. Zdaniem skarżącej wywiady środowiskowe w jej sprawach są nieprawidłowo przeprowadzane, czego nie dostrzega Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącej o przyznanie jej zasiłku okresowego. Organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające. Przede wszystkim brak jest podstaw by kwestionować ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Wbrew zarzutom skargi słuszne jest stanowisko organów, iż skarżąca stanowi wraz z matką rodzinę. Osoby spokrewnione ze sobą stanowią "rodzinę", o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym, co oznacza codzienne ich współdziałanie zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wspólne zamieszkanie i gospodarowanie zachodzi wtedy, gdy co najmniej dwie osoby razem czymś zarządzają, dysponują i przyczyniają się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. Wspólne gospodarowanie to zatem wspólne pokrywanie kosztów mieszkania, energii elektrycznej, wody, żywności, środków czystości i innych niezbędnych kosztów utrzymania, a także wspólne decydowanie o wydatkach bieżących oraz o zaspokajaniu potrzeb rodziny. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie skoro wnioskodawczyni mieszka na stałe wraz z matką, zajmuje się wspólnym mieszkaniem, załatwia jej sprawy urzędowe i pomaga w codziennych czynnościach faktycznych. Skarżąca ponadto pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym w kwocie 168,72 zł oraz świadczeniem pieniężnym w kwocie 100 zł nie ma własnych dochodów. Z decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy, która znajduje się w aktach administracyjnych, wynika ponadto, iż część tego świadczenia w kwocie 99,54 zł wypłacana jest na rachunek bankowy zarządcy budynku, w którym mieszka skarżąca, zaś pozostała część tego dodatku w kwocie 69,18 zł wypłacana jest do jej rąk własnych. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca oraz jej matka opłacają nie tylko czynsz za mieszkanie, pokrywany w większej części przez dodatek mieszkaniowy, lecz również pozostałe koszty związane z użytkowaniem wspólnego mieszkania, w szczególności za zużycie energii elektrycznej, wody czy gazu. Oczywistym jest, że osoby te ponosić muszą także koszty zakupu żywności, leków, odzieży i innych niezbędnych potrzeb bytowych. Trafne jest spostrzeżenie, że o wspólnym gospodarowaniu świadczy również to, ze w istniejących warunkach lokalowych nie da się w żaden sposób wyodrębnić gospodarstwa matki i córki. Mieszkanie, i wszystkie znajdujące się w nim sprzęty służą do użytku dwóch osób. Oceny tej w żaden sposób nie podważa powoływanie się w skardze na przedzielenie pokoju na dwie części meblościanką. J. S. nie może prowadzić jednoosobowego gospodarstwa także dlatego, że nie posiada własnych środków na jego utrzymanie. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie. ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r., (I OSK 1061/11 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), W ocenie Sądu organy administracji prawidłowo ustaliły, że na dochód rodziny skarżącej składa się emerytura matki w wysokości 821,35 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł oraz świadczenie pieniężne na żywność w wysokości 100,00 zł. Łączny dochód strony stanowi więc kwota 1090,07 zł, która przewyższa kryterium dochodowe, wynoszące w przypadku dwuosobowej rodziny 702 zł. W świetle bowiem art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Istotnie natomiast do dochodu ustalonego zgodnie z art.3 ustawy nie wlicza się według art.8 ust.4 ustawy zasiłku celowego. Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż organy niesłusznie zaliczyły do jej dochodu świadczenie pieniężne na zakup żywności w wysokości 100,00 zł, przyznane jej decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] lipca 2011 r. na okres 2 miesięcy, ponieważ – jak wskazała – "zasiłek celowy to nie dochód". Przedmiotowe świadczenie, przyznane na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), nie może być bowiem uznane za zasiłek celowy w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, przez co nie podlega wyłączeniu przy ustalaniu dochodu strony. Co prawda sporne świadczenie nosi cechy zasiłku celowego, lecz przesłanki jego przyznania zostały inaczej uregulowane w przepisach szczególnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/GL 464/11). Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż zarzut skarżącej w tej kwestii pozostaje bez znaczenia dla sprawy, bowiem nawet, gdyby ustalić dochód rodziny skarżącej bez uwzględnienia spornego świadczenia w wysokości 100 zł, uzyskana kwota w dalszym ciągu przekraczałaby kryterium dochodowe, wynoszące w przypadku dwuosobowej rodziny 702 zł. Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż organy rozstrzygając w niniejszej sprawie przyjęły niewłaściwą wysokość kryterium dochodowego, bowiem zastosowanie winny mieć przepisy uchwały Rady Miasta podwyższające to kryterium ze 150% do 175%. Wprawdzie na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy właściwa rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwotę kryterium dochodowego, o których mowa w art. 8 ust. 1, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego, jednakże w rozpoznawanej sprawie taka okoliczność nie miała miejsca. Powoływana przez skarżącą uchwała Rady Miejskiej w B. z dnia [...] lutego 2008 r. w sprawie podwyższenia kryterium uprawniającego do pomocy w formie dożywiania (Dz. Urz. Woj. Lub. Nr 42, poz. 1314) nie dotyczy świadczenia będącego przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Przepis § 1 tej uchwały stanowi, iż kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259) podwyższa się w ten sposób, że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 175% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1, pkt 1 i 2 ustawy. Skarżąca w rozpoznawanej sprawie domagała się przyznania zasiłku okresowego, a nie pomocy w zakresie dożywiania. W ocenie Sądu, zarówno przebieg postępowania administracyjnego, w którym skarżąca brała udział, jak i uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazują, że organy nie naruszyły obowiązujących przepisów, dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).