II SAB/Lu 171/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na bezczynność Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej - w zakresie wniosku J. H. z dnia [...] 2015 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a I. odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 171/14, odmawiającego J. H. prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania J. H. prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, że za wydanym rozstrzygnięciem przemawia postawa skarżącego, w szczególności niewykonanie w sposób prawidłowy wezwania referendarza sądowego z dnia [...] czerwca 2014 r. i nieprzedłożenie wszystkich wymienionych w tym wezwaniu dokumentów źródłowych, a w miejsce tego udzielenie niespójnych z wcześniejszymi oświadczeniami wyjaśnień. Sąd uznał, że w tej sytuacji nie jest w stanie zweryfikować twierdzenia skarżącego, jakoby nie był on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący na postanowienie to złożył zażalenie, które zostało następnie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt I OZ 905/14. Tym samym ww. postanowienie z dnia [...] września 2014 r. stało się prawomocne. W związku z prawomocnym rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] listopada 2014 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, pouczając go jednocześnie, że niewykonanie zobowiązania w terminie 7 dni spowoduje odrzucenie skargi. W odpowiedzi na powyższe skarżący w zakreślonym terminie do uiszczenia wpisu ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tym razem poprzez zwolnienie jedynie od obowiązku uiszczenia przedmiotowej opłaty. W uzasadnieniu wniosku skarżący ponownie podał, że od lat żyje w ubóstwie i nie stać go na ponoszenie żadnych opłat sądowych. Podobnie jak w poprzednim wniosku wyjaśnił również, że taka sytuacja trwa od 2003 r., kiedy to został zwolniony z pracy, a obecnie jest po dwóch udarach mózgu, przez co jego stan zdrowia wymaga znacznych nakładów na leczenie i rehabilitację. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r. Sąd odrzucił skargę J. H. z powodu nieuiszczenia należnego od niej wpisu sądowego. W zakresie zaś wniosku skarżącego o zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi Sąd, odrębnym postanowieniem z tego samego dnia, odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia [...] września 2014 r. odmawiającego przyznania J. H. prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że w związku z tym, iż kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została już rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem o odmowie przyznania prawa pomocy, rozpoznanie kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych (nawet jeśli złożony obecnie wniosek ogranicza się jedynie do wpisu od skargi), następuje w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Jednocześnie Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu tego przepisu, uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W dniu [...] marca 2015 r. (data wpływu) J. H. złożył na urzędowym formularzu (symbol "PPF") kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, z tym że tym razem swym żądaniem objął zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał, że jest osobą niepełnosprawną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkując w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni [...] m2. Utrzymuje się natomiast z renty w kwocie [...]złotych brutto. Z kolei do kosztów utrzymania koniecznego skarżący zaliczył wydatki związane z kosztami swojego leczenia – [...] złotych, koszty bieżących remontów – [...] złotych, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszty zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej – [...] złotych miesięcznie oraz koszt zakupu węgla i drzewa do ogrzania domu i przygotowania ciepłej wody w kwocie [...]złotych. Skarżący podkreślił, że z powodu powyższych wydatków nie posiada środków finansowych na zakup odzieży. Natomiast jego córka K. H. ubrania szyja sama, lub kupuje w sklepach z odzieżą używaną. Ponadto jest ona uczniem śpiewu operowego w [...] i nie posiada żadnych dochodów, ponosząc przy tym koszty dojazdów do szkoły (internatu – jak wskazał skarżący – nie posiada). Uzyskała wprawdzie rentę rodzinną po matce, jednak "ta renta rodzinna jest tylko do [...] października 2015 r., gdyż będzie miała już 25 lat życia". Na mocy zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 25 marca 2015 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania aktualnych dokumentów źródłowych wskazujących wysokość jego renty w kwotach brutto i netto oraz dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego oraz kosztów remontów bieżących nieruchomości, w której zamieszkuje, za okres styczeń, luty i marzec 2015 r. Sąd zobowiązał wnioskodawcę także do złożenia oświadczenia wyjaśniającego, czy prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też gospodaruje wspólnie z córką, a jeżeli skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z córką – dodatkowo do złożenia aktualnego dokumentu źródłowego (np. decyzji, odcinka wypłaty/odbioru, wyciągi z rachunków bankowych, na które przelewane są renty) wskazującego na wysokość renty rodzinnej przyznanej jego córce w kwotach brutto i netto. Ponadto skarżący został zobowiązany do przedłożenia oświadczenia wyjaśniającego jak często i w jakiej wysokości ponosi koszty zakupu węgla i drzewa do ogrzewania domu i ogrzania wody oraz aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu gminy wskazującego jakie nieruchomości i o jakiej powierzchni należą do skarżącego, ewentualnie aktualnej decyzji wymiarowej podatku od nieruchomości. Wraz z powyższym wezwaniem poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści i niezłożenie w terminie 14 dni żądanych dokumentów i oświadczeń może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. stwierdził, iż nie zawiera ono "wymaganej podstawy prawnej", zaznaczając jednocześnie, że według jego wiedzy dla żądań zawartych w przedmiotowym wezwaniu "nie istnieje żadna podstawa procesowa", zaś Sąd "może żądać uzupełnienia braków jedynie w zakresie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie doręczonego mu wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Rozpoznawany obecnie wniosek J. H. o przyznanie prawa pomocy obejmuje całkowity zakres tej instytucji, bowiem skarżący zwrócił się zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. Bezspornym jednak pozostaje, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wniosek skarżącego w tym przedmiocie prawomocnie oddalił postanowieniem z dnia 3 września 2014 r. Zgodnie zaś z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe oznacza, że każdy ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podlega rozpatrzeniu w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. jako wniosek o zmianę wcześniejszego, prawomocnego orzeczenia. Wyjaśnić należy, że w myśl tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie – w trybie art. 165 p.p.s.a. – od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 5, Warszawa 2012, str. 428). Jak wynika z zestawienia obecnie rozpoznawanego wniosku skarżącego z wnioskiem załatwionym postanowieniem z dnia 3 września 2014 r., sytuacja życiowa skarżącego uległa zmianie, albowiem zmarła jego małżonka M. H.. W ocenie Sądu okoliczność ta nie uzasadnia jednak odstąpienia od wcześniejszej odmowy przyznania skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że odmowa ta uwarunkowana była nieprzedstawieniem przez skarżącego wiarygodnych danych dotyczących jego stanu finansowego i majątkowego. Skarżący, wnosząc ponownie o prawo pomocy, w dalszym ciągu nie przedstawił wiarygodnych informacji w tym zakresie, w szczególności nadal nie nadesłał wszystkich dokumentów źródłowych, do złożenia których został wezwany przez referendarza sądowego pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. (pomimo, że Sąd -– w związku z aktualnym wnioskiem – w dniu [...] marca 2015 r. wystosował do skarżącego analogiczne wezwanie). Skarżący nie wyjaśnił również, czy obecnie gospodaruje wspólnie z córką, jak też nie podał wysokości przyznanej jego córce na skutek śmierci matki renty rodzinnej, przez co nie sposób ustalić, na ile w związku ze śmiercią M. H. zmieniła się wysokość dochodów rodziny skarżącego. W konsekwencji brak jest - zdaniem Sądu - podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a., uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu również rozpoznawany w niniejszej sprawie po raz pierwszy wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykonał bowiem w sposób prawidłowy doręczonego mu w dniu [...] kwietnia 2015 r. wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń, niezbędnych – w ocenie Sądu – dla rzetelnego zweryfikowania, czy jego sytuacja bytowa uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Podkreślić należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego wezwanie takie znajduje podstawę prawną. Stanowi ją bowiem art. 255 p.p.s.a, w myśl którego jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie ogólnikowość i niespójność zawartych we wniosku oświadczeń skarżącego nie pozwalała na weryfikację ich wiarygodności, a w związku z tym, że Sąd wezwał go – jak wyżej wskazano – w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia przedmiotowego wniosku. Niewykonanie tego obowiązku oznacza natomiast, że wystąpienie w przypadku skarżącego ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie nie zostało uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ. ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.