II SAB/Lu 45/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na bezczynność Wójta Gminy Niemce w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę. Pismem z 11 marca 2024 r. T. W. (dalej jako: skarżąca) wniosła skargę na bezczynność Wójta Gminy Niemce w sprawie rozpoznania wniosku skarżącej z 19 stycznia 2024 r. o przyznanie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Skarżąca zarzuciła organowi podejmowanie czynności nie mających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, jak przeprowadzanie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Podniosła, że musi opłacać opiekę z własnych środków, co prowadzi do jej zadłużenia. W odpowiedzi na skargę, po wyjaśnieniu przedmiotu skargi, Wójt Gminy Niemce wniósł o jej oddalenie lub odrzucenie jako bezzasadnej. Organ opisał przebieg postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z 19 stycznia 2024 r., podnosząc m.in., że decyzją z 25 marca 2024 r. (doręczoną 2 kwietnia 2024 r.) odmówiono przyznania skarżącej usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. W piśmie procesowym z 10 maja 2024 r. skarżąca podniosła, że organ złożył odpowiedź na skargę do sądu z naruszeniem terminu ustawowego, zażądała wymierzenia organowi grzywny za opóźnienie w przekazaniu skargi do sądu oraz zasądzenia "50% kary" na jej rzecz, w związku z powstałym zadłużeniem wskutek niedopełnienia przez organ obowiązku załatwienia sprawy w terminie. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że po wyjaśnieniach skarżącej (pismo z 11 maja 2024 r., k. 9), złożonych w odpowiedzi na wezwanie Sądu (w związku z pierwotną informacją organu, że nie wpłynął do niego wniosek, którego dotyczy skarga), Sąd ustalił, iż przedmiotem skargi jest bezczynność Wójta Gminy Niemce w sprawie rozpoznania wniosku skarżącej z 19 stycznia 2024 r. o przyznanie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych (pkt 1 i 2 wniosku). Skarga w sposób jednoznaczny dotyczy bezczynności, żaden element skargi nie wskazuje na to, aby skarżąca objęła jej treścią przewlekłe prowadzenie postępowania w ww. sprawie. W ocenie Sądu skarga jest nie jest zasadna, gdyż Wójt Gminy Niemce nie dopuścił się bezczynności w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z 25 stycznia 2024 r., w zakresie wskazanym w skardze, tj. obejmującym żądanie przyznania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych (pkt 1 i 2 wniosku) Należy na wstępie przypomnieć, że w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, bezczynność organu ma miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a. w ramach tzw. instytucji sygnalizacji (por. art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Analogicznie bezczynność organu pojmowana jest w orzecznictwie. Sądy wskazują, że z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ (podmiot zobowiązany) nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Innymi słowy, z bezczynnością mamy do czynienia, gdy organ, bądź podmiot zobowiązany do podjęcia określonych czynności z zakresu administracji publicznej tego nie czyni (por. przykładowo wyrok NSA z 9 października 2018 r., I OSK 1987/18). Dodatkowo należy wskazać, że rozpatrując skargę na bezczynność sąd bierze zasadniczo pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi do sądu, jednakże w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) musi uwzględniać stan istniejący w dacie orzekania. Analiza przebiegu czynności udokumentowanych w aktach administracyjnych sprawy prowadzi w ocenie Sądu do wniosku, że organ nie przekroczył ustawowego terminu załatwienia sprawy. Należy przypomnieć w tym miejscu, że w świetle z art. 35 § 1 k.p.a., sprawy, które nie wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego), gdyż mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ, powinny być załatwiane niezwłocznie, tzn. w najkrótszym możliwym terminie do wykonania wszystkich niezbędnych czynności procesowych. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego, przez organ I instancji, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 3). Do terminów załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych , okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Wniosek skarżącej o przyznanie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych wpłynął do organu w dniu 24 stycznia 2024 r. (prezentata z datą na wniosku, k. 1 akt adm.). Dzień ten wyznacza datę wszczęcia postępowania w sprawie (art. 61 § 3 k.p.a.). 31 stycznia 2024 r. organ wystosował do strony pismo informujące m.in. o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 9 lutego 2024 r. W treści znajdowała się również informacja (wyciąg z przepisów) dotycząca podstaw przeprowadzenia wywiadu i skutków odmowy wyrażenia zgody na wywiad. Jak wynika z notatki służbowej z 9 lutego 2024 r. (k. 16), wywiad nie doszedł do skutku – posesja była zamknięta, nie udało się nawiązać kontaktu ani ze skarżącą, ani z jej mężem. Należy jednocześnie nadmienić, że skarżąca wiedziała o terminie przeprowadzenia wywiadu, odebrała zawiadomienie, przedłożyła w międzyczasie pismo procesowe z 6 lutego 2023 r., kwestionujące potrzebę przeprowadzenia wywiadu. Tego samego dnia organ skierował do strony zawiadomienie, w trybie art. 10 i art. 79a k.p.a., informujące m.in. o brakujących dokumentach potwierdzających spełnienie przesłanek do przyznania żądanego świadczenia, jak również możliwości wypowiedzenia się w sprawie i przedłożenia dowodów. Pismo zostało doręczone w dniu 13 lutego, termin do udzielenie odpowiedzi upływał 20 lutego 2024 r. W dniu 14 lutego 2024 r. pracownik socjalny podjął kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu, również bezskuteczną, z tych samych przyczyn co poprzednio (notatka służbowa, k. 19 akt adm.). W dniu 5 marca 2024 r. do organu wpłynęło "pismo popędzające" (pisownia oryginalna) skarżącej, do którego dołączono dokumenty dotyczące stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. W dniu 25 marca 2024 r. organ wydał decyzję odmawiającą przyznania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Opisany tok czynności wskazuje w ocenie Sądu na bezzasadność zarzutu bezczynności organu przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej. Decyzja organu została wydana w terminie 2 miesięcy od daty wszczęcia postępowania (wpływ wniosku do organu). Uwzględniając konieczność wyznaczenia terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz okres oczekiwania na wypowiedzenie się strony oraz przedłożenie przez nią dowodów i dokumentów umożliwiających dokonanie oceny przesłanek przyznania świadczenia (stan zdrowotny, sytuacja materialna), należy przyjąć, że organ nie uchybił terminowi załatwienia sprawy określonemu w art. 35 § 2 k.p.a. Przy tej ocenie trzeba brać pod uwagę fakt, że wspomniane okresy mieszczą się w zakresie regulowanym art. 35 § 5 k.p.a., jako okresy opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Sądowi z urzędu (z innych spraw już rozpoznanych lub aktualnie zawisłych), że skarżąca oraz jej mąż inicjują dziesiątki postępowań przed organem, składając liczne wnioski o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W większości tych spraw pojawia się problem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, niezbędnego do ustalenia aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawców. Skarżąca, podobnie jak jej mąż, stoją na stanowisku, że przeprowadzenie aktualizacji wywiadu jest zbędne, że jest to jedynie element swoistej szykany stosowanej przez pracowników organu. Jest to postawa błędna, co tutejszy Sąd wyjaśniał w wielu orzeczeniach dotyczących skarg tych osób na decyzje w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (nowego lub aktualizacja poprzedniego) jest niezbędne w sprawach dotyczących świadczeń pomocy społecznej, co wynika wprost z przepisów ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, ze zm.; dalej jako: u.p.s.). Zgodnie z art. 107 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 (ust. 1). W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu; w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych - nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy (ust. 4). Rolę wywiadu podkreśla sankcja wyrażona w art. 107 ust. 4a u.p.s., zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Problem ten ma również istotne znaczenie w kontekście rozpoznawanej sprawy – brak koniecznej współpracy z organem pomocowym prowadzi do niepotrzebnego przedłużania postępowania, co z kolei generuje kolejne skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W ten sposób skarżąca popada swymi działaniami w sprzeczność – brakiem współpracy sama niepotrzebnie przedłuża postępowanie, a następnie stawia organowi zarzut bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Nie negując prawa skarżącej do poszukiwania ochrony prawnej, również na drodze sądowej, nie sposób nie dostrzegać powyższego mechanizmu, niepotrzebnie generującego kolejne spory sądowe. Skoro skarżąca regularnie ubiega się o liczne świadczenia z pomocy społecznej, musi akceptować ustawowe przesłanki oraz tryb ich przyznawania. Wywiad środowiskowy (jego aktualizacja) nie jest szykaną ze strony organów, organy mają ustawowy obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowe, względnie jego aktualizacji, co wynika wprost z przytoczonych wyżej regulacji. To nie opieszałość ze strony organu w podejmowaniu czynności procesowych, ale próby przeprowadzenia koniecznego wywiadu oraz oczekiwanie na wypowiedzenie się i złożenie niezbędnej dokumentacji przez skarżącą, spowodowało że czas rozpatrywania sprawy wyniósł dwa miesiące. Uwzględniając treść art. 35 § 5 k.p.a., nie można postawić skutecznie organowi zarzutu przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.