II SAB/Lu 67/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] w K. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rykach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. stwierdza, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Rykach dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rykach do załatwienia wniosku strony skarżącej z 26 stycznia 2022 r.; III. zasądza od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rykach na rzecz skarżącej Fundacji [...] w K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 28 maja 2022 r. Fundację [...] w K. (dalej jako: skarżąca lub strona), złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Rykach (dalej zwanego również organem lub w skrócie: PPIS) w udostępnieniu informacji publicznej. Skarga ta została wywiedziona w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z 26 stycznia 2022 r., złożonym za pośrednictwem poczty elektronicznej (e-mail), skarżąca - na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 ze zm. - dalej w skrócie: u.d.i.p. - wystąpiła do PPIS o udzielenie następujących informacji: 1) ile było wydanych przez organ decyzji o nałożeniu kary administracyjnej w związku z nieprzestrzeganiem obostrzeń związanych z COVID-19, 2) ile decyzji zostało zaskarżonych do sądu, 3) jaka była łączna suma nałożonych i wyegzekwowanych kar - w ujęciu kwartalnym za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. Skarżąca wniosła o przedstawienie, w miarę możliwości, wnioskowanych danych w ujęciu tabelarycznym według załączonego wzoru oraz doręczenie odpowiedzi na podany adres e-mail. Powyższe wystąpienie nie wywołało jakiejkolwiek reakcji organu, w związku z czym strona - reprezentowana przez pełnomocnika - wniosła skargę na bezczynność organu, zarzucając mu naruszenie art. 61 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Na podstawie tych zarzutów domagała się zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z 26 stycznia 2022 r. oraz zasądzenia od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W motywach skargi skarżąca wyjaśniła, że jest Fundacją, której jednym z głównych celów statutowych jest pomoc przedsiębiorcom oraz osobom ubiegającym się o taki status. W tym celu m.in. buduje bazę danych mającą służyć analizie dotychczasowych problemów i rozwiązań związanych z pomocą tymże podmiotom. Jeden z projektów skarżącej obejmuje właśnie badanie wpływu epidemii Covid-19 na trudności związane z zakładaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej. Zaznaczyła, że we wniosku o udostępnienie informacji publicznej wyjaśniła, w jakim celu chce pozyskać żądane dane, wskazała na jedną z możliwych dróg ich udostępnienia, a także podała dane identyfikujące Fundację. Tymczasem organ nie powiadomił w ustawowo określonym terminie zarówno o powodach opóźnienia w realizacji wniosku, terminie w jakim udostępni informacje, jak również o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę określoną we wniosku. Skarżąca podkreśliła, że bezczynność organu stanowi znaczące utrudnienie w wykonywaniu działalności statutowej. Jednocześnie argumentowała, że za wniosek pisemny w myśl u.d.i.p. należy uznać przesłanie zapytania pocztą elektroniczną, zaś wydruk nadawcy z takiej poczty stanowi dostateczny dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie wniosku w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku i przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania w wysokości uiszczonego wpisu od skargi. W uzasadnieniu podniósł, że pismem z 1 czerwca 2022 r. udzielił odpowiedzi na wniosek Fundacji, przesyłając stosowną informację na podany adres e-mail. Jednocześnie wyjaśnił, że od marca 2020 r. do grudnia 2021 r. nie dysponował pełną obsadą kadrową. Gdyż część pracowników przebywała w izolacji domowej lub kwarantannie z kontaktu z osobami z wynikiem dodatnim wirusa SARS-CoV-2. Ponadto dwie osoby przeszły na emeryturę a jedna przebywała na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Po wprowadzeniu elektronicznego systemu rejestracji chorych pracownicy wykonywali pracę w systemie zmianowym, co również miało wpływ na realizację zadań nie związanych bezpośrednio z epidemią. W tym czasie znacznie wzrosła liczba skarg, wniosków oraz anonimowych sygnalizacji dotyczących naruszenia wprowadzonych ograniczeń, co rodziło konieczność wszczynania postępowań angażujących pracowników Stacji. Do organu wpłynęło również ponad 500 wniosków przedsiębiorców w ramach prowadzonej akcji "Zapytaj Sanepid". To wszystko wskazuje, że organ w ostatnim czasie działał w warunkach ekstremalnych, bowiem jest to pierwsza w takiej skali epidemia w Polsce od 100 lat, w efekcie czego doszło do nieprawidłowości polegającej na bezczynności organu w wyrażenia stanowiska w niniejszej sprawie. Jednocześnie organ podkreślił, że nie działał rozmyślnie, a zaistniała bezczynność wywołana została przeoczeniem będącym następstwem znacznej ilości pracy wywołanej stanem epidemii. W piśmie procesowym z 28 czerwca 2022 r. skarżąca wniosła o umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku i stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu pisma przyznała, że organ ostatecznie udzielił wnioskowanej informacji publicznej, jednak dopiero wniesienie skargi spowodowało podjęcie odpowiednich działań z jego strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 3259), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest między innymi bezczynność organu. Pojęcie bezczynności wiąże się z sytuacją, gdy organ będąc właściwym i zobowiązanym do załatwienia sprawy, nie czyni tego w terminie określonym przepisami prawa. W kontrolowanej sprawie skarżąca domagała się udostępnienia informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, dalej jako: "u.d.i.p."). Ustawa ta reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że informacje żądane przez skarżącą mają charakter informacji publicznej, a PPIS jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Kwestie te nie są zresztą przedmiotem sporu pomiędzy stronami. Jednocześnie zgodzić się trzeba ze skarżącą, że za wniosek pisemny o udostępnienie informacji publicznej uznaje się również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail). Przyjmuje się również, że wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dostateczny dowód, iż wiadomość zawierająca wniosek została wysłana (por. wyroki NSA: z 19 lipca 2018 r., I OSK 380/18; z 6 marca 2018 r., I OSK 2577/17; z 8 czerwca 2017 r., I OSK 344/17). W świetle powyższego nie ulega więc wątpliwości, że Fundacja kierując wiadomość na podany oficjalnie na stronie internetowej adres e-mail organu, skutecznie złożyła wniosek, co potwierdza przedstawiony przez nią wydruk z poczty elektronicznej (k. 10 akt sąd.). Przesądzenie, powyższych kwestii powoduje, iż w sprawie organ zobowiązany był do załatwienia przedmiotowego wniosku strony w trybie przewidzianym przepisami u.d.i.p. Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują. Mając na uwadze przytoczone regulacje prawne, przyjąć trzeba, że o bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej można mówić wówczas, gdy zobowiązany do udzielenia tej informacji podmiot nie podejmuje w przewidzianym w ustawie terminie odpowiednich czynności, tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno-technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia, bądź też w przypadku, gdy informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, a organ nie wydaje decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Przy czym dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia okoliczności, z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby podmiot mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w konkretnej sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu czy czynności (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2015 r., I OSK 675/15). Przechodząc do analizy niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, co bezspornie wynika z akt, że organ nie podjął, w reakcji na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, przepisanego regulacjami u.d.i.p. działania, pozostawał zatem wobec tego wniosku w bezczynności i bezczynność ta trwała również w momencie wniesienia skargi do sądu. Sytuacja procesowa w niniejszej sprawie ukształtowała się jednak w ten sposób, że po wniesieniu skargi na bezczynność organu, udostępnił on wnioskowaną informację. Mianowicie, pismem z 1 czerwca 2022 r. udzieli odpowiedzi na przedmiotowy wniosek. Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącej w przewidzianej przepisami u.d.i.p. formie (udostępnił wnioskowaną informację), postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Celem skargi na bezczynność jest bowiem doprowadzenie do podjęcia czynności lub aktu przez pozostający w bezczynności podmiot. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udostępnienia informacji przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącej 26 stycznia 2022 r. (pkt II wyroku). Udostępnienie informacji publicznej po wniesieniu skargi na bezczynność organu w tym przedmiocie, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalnia jednak sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego rodzaju skargi. W związku z powyższym sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł w punkcie I wyroku, że organ dopuścił się bezczynności, gdyż jego pismo z 1 czerwca 2022 r., stanowiące odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji, a zarazem go załatwiające, podjęte zostało niewątpliwie z uchybieniem ustawowego terminu jej udostępnienia. Jednocześnie sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Zwłoka organu w prawidłowym załatwieniu sprawy nie wynikała bowiem z lekceważenia obowiązków nałożonych na organ przepisami u.d.i.p. i dążenia do ograniczenia prawa strony do dostępu do informacji. Świadczy o tym udzielenie odpowiedzi zaraz po wpłynięciu skargi na bezczynność organu i wykryciu stanu bezczynności organu spowodowanego - jak wyjaśnił organ - problemami kadrowymi i znaczną ilością obowiązków związaną z sytuację epidemiologiczną w powiecie. Zdaniem sądu okoliczność wystąpienia w organie problemów związanych z nadmiarem obowiązków z uwagi na sytuację epidemiologiczną, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że organ nie dopuścił się bezczynności, brak jednak podstaw do uznania, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. Jak natomiast wiarygodnie organ wyjaśnił, opóźnienie w załatwieniu wniosku było wynikiem niewydolności organu spowodowanej nadzwyczajną okolicznością wystąpienia stanu epidemii. Jednoczęści w pkt III wyroku sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania. Wysokość tych kosztów obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów, zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wpis od skargi uiszczony w kwocie 100 zł.