III SA/Lu 1045/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry – w zakresie sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 20 lipca 2015 r. (data wniesienia skargi do organu) F.G. C. S. z o. o. w O. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...]., którą wymierzono Spółce karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W skardze tej S. zawarła również wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od opłat sądowych od skargi w całości. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że nie posiada zdolności kredytowej, a jej jedyny wspólnik wykluczył możliwość dokapitalizowania spółki. Trudności te występują od dłuższego czasu, co uniemożliwiło skarżącej poczynienie oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowego. Kapitał zakładowy skarżącej wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł, a strata za ostatni rok bilansowy wyniosła [...] zł. W aktach sprawy znajduje się sprawozdanie finansowe skarżącej za rok 2013 i 2014, bilans za rok 2013 i 2015, rachunek zysków i strat za okres od 25 kwietnia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2013 r., informacje dodatkowe do sprawozdania finansowego za rok 2013 i bilansu za rok 2014, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej oraz upomnienia, CIT-8 za rok 2014, deklaracja VAT-7K ze stycznia 2015 r., wyciągi z rachunku bankowego za okresy: od 1 lutego 2015 r. do dnia 28 lutego 2015 r., od 1 marca 2015 r. do dnia 31 marca 2015 r., od 1 kwietnia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. oraz od 1 maja 2015r. do dnia 31 maja 2015 r. oraz oświadczenie prezesa zarządu spółki o ilości posiadanych rachunków bankowych. Starszy referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. (sygn. akt III SA/Lu 1045/15) odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia referendarz stwierdził, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."). W ocenie referendarza skarżąca nie wykazała, aby wyczerpała wszelkie możliwości pozyskania środków finansowych umożliwiających jej ponoszenie opłat sądowych. W szczególności nie decyduje o tym oświadczenie wspólnika o wyłączeniu możliwości dokapitalizowania spółki. Dokapitalizowanie spółki przewidziane w art. 177 §1 k.s.h., jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, która może być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Ponadto o możliwościach płatniczych skarżącej świadczy to, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i pogorszenia się sytuacji finansowej nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego, czy naprawczego. W sytuacji, gdy spółka mimo kłopotów finansowych kontynuuje działalność gospodarczą nie decydując się na wszczęcie postępowania upadłościowego bądź naprawczego, a jednocześnie jej jedyny wspólnik uchyla się od jej dokapitalizowania, nie ma podstaw do przenoszenia na ogół obywateli ciężaru finansowego związanego z funkcjonowaniem spółki, a takim są opłaty sądowe. Niesprawiedliwe byłoby bowiem obciążanie ogółu obywateli opłatami sądowymi ciążącymi na spółce, gdy ta nie wykorzystała wszelkich możliwości pozyskania środków finansowych. Zaskarżając w całości powyższe postanowienie referendarza we wniesionym sprzeciwie Spółka zarzuciła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie mimo, że w sprawie tej zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniosła w konsekwencji o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga sądowa w niniejszej sprawie wniesiona została w dniu 20 lipca 2015 r., dlatego do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zastosowanie ma przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658). Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez stronę wniosku oraz przedłożonych dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Otóż, pomijając istniejące sprzeczności pomiędzy treścią samego wniosku o przyznanie prawa pomocy a treścią sprzeciwu od postanowienia referendarza, odnośnie zakresu żądanego przez skarżącą zwolnienia od opłat sądowych (w całości, czy też części), skarżąca ubiegała się o zwolnienie od opłat sądowych na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a., według którego prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W każdym razie obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.). Dokonując w takich okolicznościach analizy wniosku skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd stwierdza, że Spółka w ogóle nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania w znanej wysokości i w konsekwencji nie znajduje uzasadnienia przyznanie jej prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w Dziale V, rozdziale 3 p.p.s.a. – instytucja "prawa pomocy". Wynika z tego, że przyznanie prawa pomocy może być przyznane takim stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna też wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia swej złej – w jej przekonaniu – kondycji finansowej. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, iż zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. W ocenie Sądu przedstawiona przez skarżącą jej sytuacja majątkowa i finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Odnosząc się do okoliczności wskazywanych przez Spółkę należy zauważyć, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów, a podstawowym z nich jest zysk, który uzyskiwany jest z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez oznaczony podmiot straty, zasadnym jest automatyczne przyznanie mu wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że spółka utraciła płynność finansową, bowiem skarżąca nie wykazała, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, bądź była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej skarżącej spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód, który za rok 2014 wynosił [...] zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych. Pozycje te wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł, a więc znacznie przewyższają wysokość wpisu od skargi, który wynosi [...] zł. Odnosząc się do kwestii zajęcia jedynego rachunku bankowego skarżącej Spółki należy stwierdzić, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wskazała, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że działalność Spółki nie została zawieszona, ani nie dotyczy jej w obecnej sytuacji groźba ogłoszenia upadłości lub postępowania naprawczego. Zwraca natomiast uwagę to, że pomimo straty Spółka zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje. Chociaż, jak stwierdzono w sprzeciwie, część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, to jednak skarżąca w dalszym ciągu kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. – orzekł jak w postanowieniu.