III SA/Lu 1085/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wykazał, że prowadzi jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu o pow. 24 m2, posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, z którego nie uzyskuje żadnych dochodów. W ubiegłych latach poniósł straty na kilka tysięcy złotych. Utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł (netto). Podniósł, że pomieszczenie mieszkalne nie posiada wody, centralnego ogrzewania ani kanalizacji. Budynki gospodarcze także wymagają "nowego dachu" i remontu, którego z uwagi na brak środków nie może przeprowadzić. Dodał, że za energię elektryczną zapłacił w listopadzie 320 zł, zaś w styczniu 530,20 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wobec tego, że nie jest to pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy jaki skarżący składa przy sprawach poddawanych pod osąd tutejszego wojewódzkiego sądu administracyjnego referendarz sądowy z urzędu posiada wiedzę o faktach dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, a wynikających m.in. z akt sprawy sygn. akt I SAB/Lu 8/13 i sygn. akt I SO/Lu 5/13. Treść obecnie rozpatrywanego wniosku jednoznacznie zaś wskazuje, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa jakiejkolwiek zmianie od czasu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w ww. sprawach. I tak, odnosząc się zaś do istoty sprawy wskazać należy, że rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych - możliwe jest gdy ta wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania jej i jej rodziny. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie analiza sytuacji finansowej skarżącego nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Przede wszystkim należy wskazać, iż do wymaganych na obecnym etapie sprawy kosztów sądowych należy wyłącznie wpis od zażalenia w wysokości 100 zł - § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Natomiast w razie pomyślnego wyniku postępowania zażaleniowego, będzie on zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł - § 2 ust. 5 ww. rozporządzenia. Pozostałe ewentualne wydatki to: opłata kancelaryjna za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący również 100 zł (§ 3 ww. rozporządzenia). Obecna sytuacja finansowe nie jest natomiast na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych kosztów, które poza wymaganym obecnie wpisem od zażalenia są czysto hipoteczne, a jeśli wystąpią będą znacznie rozłożone w czasie. Jak bowiem wynika z akt sprawy oraz wiedzy posiadanej przez oceniającego z urzędu skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiada również majątek w postaci nieruchomości rolnej o pow. [....] ha fiz. ([...] ha przel.), z której może czerpać pożytki oraz [...] ha lasu. W skład jego majątku wchodzą również maszyny i narzędzia rolnicze (ciągnik rolniczy, pług, rozrzutnik, siewnik, brony) oraz nieruchomości - stodoła o pow. 190 m2 oraz obora wraz z budynkiem gospodarczym o pow. 100 m2. Skarżący ma również zapewnione własne, stałe źródło dochodów w postaci emerytury w wysokości [...] zł (netto). Dokonując zatem zestawienia pomiędzy wysokością kosztów sądowych w sprawie, a przedstawioną sytuacją majątkową i finansową skarżącego nie da się stwierdzić, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów postępowania. Skarżący dysponuje stałym dochodem w wysokości ponad 1500 zł, co przy relatywnie niewysokich kosztach postępowania pozwala na wydatki w kwocie 100-200 zł, rozłożone w czasie. Wygospodarowanie takich kwot nie będzie stanowiło dla skarżącego wydatku zagrażającego zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Dodania przy tym wymaga, że zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni natomiast poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Odnośnie podnoszonych przez skarżącego argumentów dotyczących potrzeby generalnego remontu mieszkania i budynków gospodarczych - argument ten mógłby zostać uwzględniony, gdyby skarżący dokonywał aktualnie jakiś wydatków z tym związanych i bezpośrednio wpływały one na stan jego finansów domowych. Skarżący wspomina jednak jedynie o konieczności podjęcia takich prac w bliżej nieokreślonej przyszłości. Konkludując, w ocenie referendarza sądowego uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w wysokości 100 zł oraz ewentualnie innych w takiej samej lub nieznacznie wyższej wysokości nie tylko nie stworzy zagrożenia dla jego egzystencji, ale też uczyni zadość konstytucyjnej zasadzie ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznoprawnych. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak na wstępie.