III SA/Lu 1091/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu w zakresie wniosku A. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Jednocześnie ze skargą A. Ż. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zaznaczając w nim, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania ponieważ jego konta bankowe zostały zablokowane ze względu na niezapłacone zobowiązania podatkowe. Zdaniem skarżącego ze względu na bezprawne działania Agencji Wspierania Przedsiębiorczości firma A.Z. Project, która była jedynym jego źródłem utrzymania, utraciła płynność finansową, wskutek czego z dniem 11 kwietnia 2014 r. doszło do jej likwidacji. Skarżący podniósł, że w wyniku tej sytuacji został zmuszony do utrzymywania się jedynie z dochodów żony wynoszących średnio 2.800,14 zł. W dalszej części wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. Na potwierdzenie swojej sytuacji materialnej skarżący załączył tytuł wykonawczy wystawiony przez Naczelnika I Urzędu Skarbowego , zawiadomienie o zajęciu konta bankowego, zeznania podatkowe swoje i żony, wykaz wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, informację o wysokości czynszu mieszkaniowego, faktury VAT za gaz, internet, energię elektryczną, telefon i leki oraz dwa postanowienia sądu cywilnego o zwolnieniu skarżącego od opłaty od pozwu. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył pismo z dnia 22 grudnia 2014 r. oraz część dokumentów źródłowych i oświadczeń, do nadesłania których został zobowiązany. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący zakwestionował odmowę przyznania pomocy. Skarżący zarzucił niewłaściwe określenie źródeł utrzymania jego oraz małżonki. Zarzucił również wydanie postanowienia w oparciu o zarzut niedostarczenia wymaganych dokumentów. Ponadto skarżący wskazał na niewłaściwą interpretacje przepisów prawa w sprawie rozdysponowania kwot uzyskanych z tytułu sprzedaży posiadanych nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Sąd rozpatrując na nowo wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego stwierdza, że brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.),powoływanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Ocena możliwości poniesienia przez stronę kosztów sądowych jest uzależniona od tego, co zostanie przez stronę wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W sytuacji, gdy wyżej wymienione oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Założeniem tak skonstruowanego postępowania o przyznanie prawa pomocy jest oczekiwanie, że strona poda informacje prawdziwe i wyczerpujące, bez zatajania czegokolwiek, kierując się zasadą lojalności w stosunku do sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie sprostanie tym wymaganiom powoduje, że wniosek strony nie może być oceniony w sposób pozwalający na przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego przedstawioną w urzędowym formularzu oraz wynikającą z przedstawionych dokumentów i akt sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący nie wykazał w pełni rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej rodziny. Skarżący wprawdzie nie jest zatrudniony i poszukuje pracy (zaświadczenie urzędu pracy z dnia 17 kwietnia 2014 r.), nie ma własnych dochodów. Jednakże oceniając jego możliwości płatnicze należy brać pod uwagę również dochody żony pozostającej ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Przepisy prawa rodzinnego nakładają bowiem na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.), zwanej dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Zauważyć należy, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że dochody żony wynoszą średnio 2.800,14 zł miesięcznie. Natomiast z akt sprawy, w tym nadesłanych na wezwanie dokumentów, wynika, że środki finansowe, jakimi dysponuje żona skarżącego są większe, niż wykazane we wniosku. Żona skarżącego otrzymuje rentę w kwocie 1.179 zł brutto, tj. 999,18 zł do wypłaty (decyzja ZUS z dnia 5 sierpnia 2014 r.), wynagrodzenie za pracę w kwocie 2.608,60 zł brutto i 1.837,70 zł netto (zaświadczenie zakładu pracy z dnia 19 grudnia 2014 r.), a ponadto, czego skarżący nie ujawnił, pobierała świadczenia z Z. – we wrześniu 2014 r. była to kwota – 1.652,40 zł, w październiku 2014 r. – 1.200 zł (wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od dnia 19 sierpnia 2014 r. do dnia 17 listopada 2014 r.). Nawet jeżeli świadczenia te były refundacją poniesionych wcześniej wydatków (tak jak przedstawił to skarżący w sprzeciwie), to środki te były do dyspozycji rodziny skarżącego. Nie można również pominąć, że środki finansowe na rachunku bankowym żony skarżącego były zasilane wpłatami dokonywanymi przez córkę skarżących, A.Ż. (np. w dniu 4 września 2014 r. wpłata w kwocie 1.000 zł, w dniu 22 września 2014 r. wpłata w wysokości 5.233,64 zł, w dniu 17 października 2014 r. wpłata po 180 zł i 470,83 zł, w dniu 20 października 2014 r. wpłata w wysokości 1.500 zł). Przytoczone powyżej okoliczności odnośnie dochodów rodziny w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniesienie skargi jednoznacznie wskazują na posiadanie środków finansowych, z których skarżący mógł pokryć koszty postępowania związane z wniesieniem przedmiotowej skargi. Stwierdzić również należy, że skarżący nie uwiarygodnił wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, a wskazanych w piśmie z dnia 21 października 2014 r. na kwotę 2.664,78 zł. Zauważyć należy, że złożone przez skarżącego dokumenty potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem (pismo ze spółdzielni mieszkaniowej, faktury VAT za media) dotyczą mieszkania przy ul. G. [...] w L., które to miejsce skarżący podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako adres do korespondencji, a jako adres zamieszkania wskazuje ul. M. [...] w L., gdzie jest zameldowany (informacja z bazy danych ewidencji miasta L. z dnia 10 grudnia 2014 r.). Skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił dokumentu, z którego wynikałoby prawo korzystania z mieszkania przy ul. G. w L.. Z pisma spółdzielni mieszkaniowej z dnia 20 lutego 2014 r. (k. 80 akt sądowych) wynika, że obowiązek zapłaty czynszu mieszkaniowego dotyczy W. S., któremu skarżący sprzedał to mieszkanie za cenę 180.000 zł w dniu 8 sierpnia 2012 r. (okoliczność znana Sądowi z urzędu z akt sprawy o sygn. I SA/LU 1016/14 - akta administracyjne - wykaz informacji o czynnościach majątkowych z dnia 25 marca 2014 r. sporządzony przez I Urząd Skarbowy w L). Z tego względu nie można przyjąć za wiarygodne oświadczenia skarżącego o ponoszeniu kosztów czynszu i innych opłat związanych z przedmiotowym mieszkaniem. Oceniając możliwości płatnicze skarżącego nie można również pominąć, że jak wynika z wspomnianego wyżej wykazu informacji o czynnościach majątkowych dokonywanych przez skarżącego, oprócz sprzedaży wymienionego lokalu, skarżący w 2012 r. dokonał sprzedaży innych nieruchomości (działek i mieszkań) na łączną kwotę 510.000 zł. Skarżący nie przywołał żadnych wiarygodnych okoliczności (poza darowizną na rzecz córki A. Ż. kwoty 50.000 zł, co wynika również ze wspomnianego wykazu), pozwalających na ustalenie w jaki sposób rozdysponował środki finansowe uzyskane z tytułu sprzedaży posiadanych nieruchomości. Analiza oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów oraz okoliczności wynikających z akt sprawy I SA/Lu 1016/14, prowadzi do wniosku, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Pozwoliło to na negatywną ocenę złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle podanych przez skarżącego informacji uznać należy, że skarżący nie wykazał w pełni rzeczywistej sytuacji materialnej swojej i rodziny. Wobec powyższego, skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Powyższe uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 P.p.s.a. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy