III SA/Lu 110/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 września 2007r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] Nr [...]; 2.przyznaje adwokatowi P. B. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, którą wypłacić z funduszu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Decyzją z dnia [...] znak [...], po rozpatrzeniu odwołania A. J. od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta z dnia [...] ([...]) w sprawie odmowy przyznania na wniosek K. J. świadczenia materialnego o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego za miesiące: grudzień 2005 r. i czerwiec 2006 r. dla ucznia K. J., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) w związku z art. 90d ust.1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania na wniosek K. J. świadczenia materialnego o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego za miesiące: grudzień 2005 r. i czerwiec 2006 r. dla ucznia K. J. W uzasadnieniu stwierdził, że treść wydanej decyzji jest warunkowana wielkością środków finansowych otrzymanych na pomoc materialną tego rodzaju, co zostało wykazane przytoczonymi danymi liczbowymi. W roku szkolnym 2005/2006 rozpatrzono pozytywnie wnioski o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla 566 uprawnionych osób i we wszystkich przypadkach organ pierwszej instancji wydał decyzje o przyznaniu wnioskodawcom stypendium szkolnego z wyłączeniem miesięcy grudzień 2005 r. i czerwiec 2006 r. w roku szkolnym 2005/2006. W odwołaniu skarżący podniósł, że kwestionowana decyzja została wydana z opóźnieniem na podstawie błędnej oceny sytuacji finansowej. Dotacja Wojewody z budżetu państwa jest tylko uzupełnieniem własnych środków Miasta. Nie wiadomo, dlaczego zaplanowano z góry, iż stypendia za dwa miesiące nie zostaną wypłacone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że art. 90d ust.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty stanowi, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Stypendium może być udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że jego udzielenie w innych formach przewidzianych ustawą nie jest możliwe (art. 90d ust. 5 ustawy). Kolegium uznało, że w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji wykazano sposób rozdysponowania posiadanych środków na cele stypendialne za poszczególne okresy roku szkolnego 2005/2006. Wskazano, że żadna z uprawnionych osób nie otrzymała stypendium szkolnego za wyżej wskazane miesiące. Informacje te dają podstawę do przyjęcia tezy, że organ pierwszej instancji rozdysponował posiadane kwoty z uwzględnieniem zasad proporcjonalności i równości. Każdy z wnioskodawców, także strona odwołująca się, otrzymał stypendium szkolne jedynie za 8 miesięcy w wysokości wynikającej z regulaminu pomocy materialnej tego rodzaju oraz dochodu na osobę w rodzinie ucznia. Nie można więc twierdzić, że Miasto wydało publiczne pieniądze przeznaczone na ten cel z pokrzywdzeniem kogokolwiek. Pokrzywdzenie wnioskodawców z terenu Miasta nastąpiłoby przez przyznanie stronie stypendium na ucznia za okres inny niż pozostałym osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej w roku szkolnym 2005/2006. Kolegium zgodziło się z zarzutem odwołania, że Miasto powinno zabezpieczyć środki na pomoc dla uczniów podczas uchwalania budżetu, ewentualnie ubiegać się u Wojewody o większą dotację na cele stypendialne. Równocześnie organ odwoławczy wziął pod uwagę okoliczność działania każdej gminy w warunkach niedoboru środków finansowych nie tylko na pomoc społeczną, lecz także na wykonywanie innych zadań własnych. Gmina usytuowana jest na podstawowym szczeblu zarządzania w państwie i w związku z tym to na niej ciąży większość powinności załatwianych w formach indywidualnych, np. decyzji administracyjnej, kierowanych do obywateli. Decentralizacja systemu władzy w Rzeczypospolitej jest nakazem konstytucyjnym (art. 15 Konstytucji RP), jednak nie zawsze z nakładaniem nowych zadań na gminy idzie w parze zabezpieczenie środków finansowych na ich realizację. W związku z tym każda gmina rozdziela je zgodnie z prowadzoną polityką społeczną przy zachowaniu zasad wchodzących w skład pojęcia demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), a do takich należą zasady proporcjonalności i równości. W konkluzji należy stwierdzić, że Miasto rozdzieliło środki przeznaczone na stypendia szkolne przy zachowaniu powyższych reguł. Kolegium nie podzieliło opinii skarżącego, że rodzina państwa J. została pozbawiona innej pomocy socjalnej np. na podstawie ustawy o pomocy społecznej, gdyż do dnia wydania zaskarżonej decyzji Kolegium rozpatrzyło 20 środków prawnych od orzeczeń organu pierwszej instancji w przedmiocie przyznania rodzinie państwa J. różnych form świadczeń. Także na ten cel Miasto ujęło odpowiednie środki w budżecie, nie można więc twierdzić, że są one planowane i rozdysponowywane w sposób dowolny. Na decyzję tę A. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze podniósł on, że według posiadanych przez niego informacji nie powinno zabraknąć środków na stypendia szkolne, gdyż Wojewoda otrzymuje je w ramach subwencji ogólnej systematycznie co miesiąc, natomiast spora ilość środków przeznaczonych na edukację nie została wykorzystana w grudniu 2005 r. Od kilku lat nie można otrzymać od Miasta informacji, ile środków własnych zostało przeznaczonych na potrzeby uczniów. Zdaniem skarżącego urzędnicy umyślnie ukrywają ilość środków, zaś Kolegium uwierzyło kłamstwom urzędników. Środki prawne, o których pisze Kolegium w uzasadnieniu decyzji nie dotyczą pomocy na edukację, lecz sprawy bytowe. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, a argumenty podniesione przez Kolegium nie są trafne. Zacząć trzeba od tego, że zgodnie z art. 90p ust. 1 ustawy o systemie oświaty - udzielanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest zadaniem własnym gminy. Zgodnie z art. 90c ust. 1 i 2 ustawy - pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny, przy czym świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest m. in. stypendium szkolne. Kryteria przyznania tej pomocy są sztywne a decyzja rozstrzygająca kwestię przyznania pomocy (art. 90n ust. 1) nie ma charakteru uznaniowego. Organ przyznający prawo pomocy musi ustalić, czy spełnione są ustawowe przesłanki do przyznania stypendium szkolnego określone wyłącznie w art. 90d ustawy, a więc trudna sytuacja materialna ucznia, wynikająca z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Stosownie do art. 90n ust. 7 ustawy - miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001 i Nr 273, poz. 2703) – obecnie 316 zł. Jeżeli okoliczności te są potwierdzone w danym przypadku, na organie spoczywa obowiązek przyznania stypendium szkolnego, przy czym powinno ono być udzielone w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Dopiero ustalenie, że udzielenie stypendium w formach powyższych nie jest możliwe, lub nie jest celowe w sytuacjach określonych w art. 90n ust. 5 ustawy, powoduje, że stypendium szkolne może być udzielone w formie świadczenia pieniężnego. Kwestia ta nie została wyjaśniona w postępowaniu administracyjnym. Organ przyznający stypendium ustala jego wysokość, która musi się mieścić w ustawowych granicach - stypendium szkolne nie może być niższe miesięcznie niż 80 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) i nie może przekraczać miesięcznie 200 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Podsumowując – organ musi przyznać stypendium – w odpowiedniej wysokości i uzasadnionej formie – jeżeli uczeń spełnia ustawowe kryteria. Decyzja w przedmiocie stypendium szkolnego, jak wspomniano powyżej, nie ma charakteru uznaniowego tak jak np. decyzja w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego, dlatego też organ administracji publicznej nie bada interesu społecznego wyrażającego się w możliwościach płatniczych gminy. Kwestia braku środków na wypłatę przyznanego stypendium i źródła pokrycia niedoboru jest rzeczą bez znaczenia z punktu widzenia interesów ucznia i nie może powodować odmowy przyznania stypendium mimo spełnienia warunków ustawowych. Rzeczą Gminy jest zapewnienie w swoim budżecie pokrycia znanych z góry wydatków koniecznych, należących do zadań własnych, oraz terminowe wyegzekwowanie należnej gminie na podstawie art. 90r ustawy dotacji celowej ze środków budżetowych, wypłacanej w transzach miesięcznych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 22 lutego 2005 r. w sprawie terminów przekazywania dotacji celowej gminom na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym oraz sposobu ustalania wysokości tej dotacji (Dz. U. nr 36 poz. 319). Nieudolność czy inercja administracji rządowej lub samorządowej nie może być przyczyną odmowy przyznania stypendium, jeżeli spełnione są ustawowe warunki jego przyznania. Dodać należy, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142 poz. 1591 ze zm.) przekazanie gminie, w drodze ustawy, nowych zadań własnych wymaga zapewnienia koniecznych środków finansowych na ich realizację w postaci zwiększenia dochodów własnych gminy lub subwencji. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 4 i 5 - szczegółowe zasady i terminy przekazywania środków finansowych do wykonywania powierzonych zadań określają ustawy nakładające na gminy obowiązek wykonywania zadań, zaś w przypadku niedotrzymania terminów, gminie przysługują odsetki w wysokości ustalonej dla zaległości podatkowych. Ani problem ze sfinansowaniem obowiązkowych (w rozumieniu art. 7 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym i art. 90p ust. 1 ustawy o systemie oświaty) zadań własnych gminy, ani niewątpliwie skomplikowana materia związana z ustaleniem w należytej wysokości dotacji celowych i ich terminowym egzekwowaniem, nie mogą być przesłankami zaniechania przyznania świadczeń w razie spełnienia ustawowych warunków przez osobę objętą wnioskiem. Organy obu instancji zdają się nie odróżniać, że inną instytucją prawną jest przyznanie świadczenia (gdy spełnione zostały ustawowe przesłanki), a inną wypłata czy realizacja już przyznanego stypendium szkolnego. Tym samym uznać należy, że organ pierwszej instancji wydał decyzję odmowną bez należytej podstawy prawnej, powołując się na brak środków, a więc na okoliczność nieistotną w świetle ustawy regulującej zasady przyznawania stypendiów szkolnych, zaś organ odwoławczy utrzymał tę wadliwą decyzje w mocy. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji ograniczy się do zbadania sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby objętej wnioskiem oraz w razie stwierdzenia istnienia kryteriów przyznania pomocy, rozważy formę tej pomocy. Z tych też względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 90b ust. 1 oraz art. 90d ust. 1 należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach wynika z art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.