III SA/Lu 117/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Inne z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oraz odsetek z tytułu zwrotu środków europejskich na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W skardze na decyzję Inne z dnia 28 grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności oraz odsetek z tytułu zwrotu środków europejskich A. Ż. wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego J. L., który jako pełnomocnik z wyboru reprezentował skarżącego w sprawie cywilnej. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że jego konto bankowe zostało zablokowane ze względu na niezapłacone zobowiązania podatkowe oraz windykację należności objętych ostatecznymi decyzjami administracyjnymi. Firma A.Z. P. , która była jedynym źródłem utrzymania skarżącego, została zlikwidowana w 2014 r. w związku ze stratami ponoszonymi w latach 2012, 2013, 2014, będących następstwem bezprawnego rozwiązania umowy i działania L. Agencji Wspierania Przedsiębiorczości. Skarżący nie osiąga żadnych dochodów, jest zarejestrowany w urzędzie pracy, z uwagi na wiek nie może znaleźć zatrudnienia. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która od 1 stycznia 2017 r. nie jest nigdzie zatrudniona i uzyskuje wyłącznie dochód z renty w wysokości [...] zł. Stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego (czynsz, media, przegląd i ubezpieczenie OC samochodu, ubezpieczenie na życie, wydatki na rehabilitację żony) wynoszą według wyliczenia z dnia 16 lutego 2017 r. [...] zł miesięcznie, w związku z czym na bieżące utrzymanie pozostaje kwota [...]zł. Skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jak również żadnych zasobów finansowych. Postanowieniem z dnia 27 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania A. Ż. prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że istnieje szereg wątpliwości dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej strony, które nie zostały przez skarżącego wyjaśnione. Udzielone przez skarżącego informacje złożone w formie oświadczenia na druku "PPF" oraz wynikające z nadesłanych dokumentów nie tworzą jasnego i pełnego obrazu zdolności płatniczych skarżącego. Skarżący nie wyjaśnił w sposób przekonywujący, z jakich źródeł czerpie środki na swoje konieczne utrzymanie. Skarżący deklaruje prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i pozostawanie na jej wyłącznym utrzymaniu. Jednakże żona skarżącego zamieszkuje w mieszkaniu przy ul. [...] w L., a według oświadczenia A. Ż. z dnia 14 grudnia 2016 r., zawartego w wykazie majątku złożonym w sprawie [...], skarżący zamieszkuje w W. w mieszkaniu córki przy ul. [...] m. 46. Z kolei we wniosku z dnia 12 września 2016 r. skierowanym do Sądu Okręgowego w L., jak również w znajdującym się w aktach administracyjnych oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 2 marca 2016 r. skarżący wskazał jako adres zamieszkania ul. [...] w L.. Jeżeli skarżący nie zamieszkuje z żoną i przebywa w W., jak podaje w oświadczeniu z dnia 14 grudnia 2016 r., to wątpliwe wydaje się oświadczenie skarżącego o pozostawaniu na wyłącznym utrzymaniu żony. W ocenie referendarza, w świetle zasad doświadczenia życiowego nie jest możliwe bieżące utrzymanie dwóch osób z kwoty [...]zł, pozostałej po odjęciu stałych miesięcznych wydatków określonych przez skarżącego na kwotę [...]zł. Zaspokojenie bieżących potrzeb w zakresie wyżywienia, środków czystości, ubrań itd. dwóch osób wymaga o wiele większych środków finansowych, niż zadeklarowane przez skarżącego, zwłaszcza jeśli doliczyć koszty pobytu skarżącego w W. (przejazdy, utrzymanie), koszty zakupu paliwa do samochodu, opłaty związane z posiadaniem przez skarżącego konta bankowego. Wprawdzie zgodnie z zaświadczeniem z urzędu pracy z dnia 17 kwietnia 2014 r. skarżący nie jest zatrudniony i według własnego oświadczenia nie osiąga żadnych dochodów, jednakże, jak wynika z informacji z Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców z dnia 21 kwietnia 2016 r., pozostaje w radzie nadzorczej [...] Inwestycje Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., tj. spółki z którą skarżącego prowadzącego wcześniej firmę A.Z. P. łączyły powiązania finansowe i osobowe. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ujawnił faktu zasiadania w radzie nadzorczej spółki. Ponadto dla oceny zdolności płatniczych skarżącego ma znaczenie także sytuacja majątkowa i finansowa w okresie przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest bowiem usprawiedliwiony w sytuacji, gdy strona dobrowolnie pozbawia się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania. Z wykazu majątku złożonego w sprawie [...] wynika, że w sierpniu 2012 r. skarżący dokonał sprzedaży czterech nieruchomości (mieszkania w W., mieszkania w L., nieruchomości położonej w L. i nieruchomości położonej w miejscowości E.), a w grudniu 2012 r. nieruchomości położonej w O. L.. Z wykazu czynności majątkowych z dnia 25 marca 2014 r. sporządzonego przez Pierwszy Urząd Skarbowy w L. wynika, że ze sprzedaży nieruchomości (działek i mieszkań) skarżący uzyskał kwotę [...]zł. Ponadto, co potwierdza wymieniony wykaz, w sierpniu 2012 r. skarżący dokonał darowizny na rzecz córki w wysokości [...] zł. Wbrew twierdzeniom skarżącego, czynności tych skarżący dokonał znając wyniki postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez L. Agencję Wspierania Przedsiębiorczości. Informacja pokontrolna została sporządzona w dniu 10 lipca 2012 r., a doręczona skarżącemu w dniu 18 lipca 2012 r., co potwierdzają dokumenty dołączone do odpowiedzi na skargę. Skarżący wyzbył się zatem składników swojego majątku mając świadomość, że wszczęte postępowanie administracyjne może doprowadzić do sporu sądowego, a tym samym, że konieczne będą środki finansowe na jego prowadzenie. W ocenie referendarza w świetle zasad finansowania projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa L. na lata 207-2013 nie zasługuje na wiarę oświadczenie skarżącego, że środki otrzymane ze sprzedaży nieruchomości w kwocie [...]zł zostały przeznaczone jako wkłady własne na realizację projektów przez firmę A.Z. P., współfinasowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Ponadto za uznaniem, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości nie były przeznaczone na wkład własny w wymienionych projektach przemawia również okoliczność, iż większość środków ze sprzedaży mieszkania położonego przy ul. [...] w L., tj. [...] zł kupujący zobowiązał się zapłacić w ciągu dwóch laty od daty zawarcia transakcji w dniu 8 sierpnia 2012 r. W piśmie z dnia 14 kwietnia 2017 r. złożonym w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego w sprawie III SA/Lu 116/17 skarżący również nie przywołał żadnych wiarygodnych okoliczności, ani nie nadesłał dokumentów potwierdzających, na jakie cele przeznaczył środki finansowe uzyskane z tytułu sprzedaży nieruchomości. Zawarte w tym piśmie oświadczenie, że kwota ze sprzedaży nieruchomości została przeznaczona na pokrycie strat firmy za lata 2012-2014 jest sprzeczne z oświadczeniem z dnia 14 grudnia 2016 r. zawartym w wykazie majątku, w którym skarżący podał, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości stanowiły wkłady własne w dwóch projektach realizowanych w ramach RPO WL na lata 2007-2013. Przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego nie można również pominąć okoliczności, że korzystał on z pomocy profesjonalnych pełnomocników - radcy prawnego w sprawie cywilnej i adwokata w sprawie karnej. Jak wynika z wniosku skarżącego z dnia 12 września 2016 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w L., przed sporządzeniem tego wniosku adwokat był pełnomocnikiem A. Ż. z wyboru. W świetle powyższego skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak też częściowym. A. Ż. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2017 r., kwestionując ustalenia odnośnie stanu majątkowego skarżącego i ich ocenę w zakresie podstaw przyznania prawa pomocy oraz wnosząc o przyznanie prawa pomocy zakresie w całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że wniosek skarżącego dotyczył zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a zatem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wymaga przy tym podkreślenia, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2008 r., I FZ 160/08, LEX nr 479093). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zasadne jest stwierdzenie, że dokonana w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2017 r. ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie narusza przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niezależnie od kwestii miejsca zamieszkania A. Ż., której skarżący jednoznacznie nie wyjaśnił ani w treści sprzeciwu ani we wcześniejszym piśmie z dnia 14 kwietnia 2016 r., w którym podał ogólnie, iż nie ma stałego adresu zamieszkania i zamieszkuje u członków swojej rodziny, należy podzielić wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko o braku wiarygodności oświadczenia skarżącego o pozostawaniu na wyłącznym utrzymaniu żony. Trafna jest ocena, iż w sytuacji deklarowania przez skarżącego stałych miesięcznych wydatków z tytułu: czynszu, mediów, przeglądu i ubezpieczenia samochodu, ubezpieczenia na życie oraz wydatków na rehabilitację żony na poziomie [...] zł, pozostała z renty żony skarżącego kwota [...]zł nie jest wystarczająca na bieżące utrzymanie dwóch osób. W konsekwencji oświadczenia skarżącego w tym zakresie nie można uznać za rzetelne i jako takie stanowiące podstawę do przyznania prawa pomocy. Jednocześnie, jak trafnie wywiedziono w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, skarżący zbywał wartościowe składniki swojego majątku mając świadomość, że wszczęte postępowanie administracyjne może doprowadzić do sporu sądowego, a tym samym, że konieczne będą środki finansowe na jego prowadzenie. Trzeba zaś zwrócić uwagę, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od tych kosztów stanowi ograniczenie dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2010 r., I GZ 106/10, LEX nr 672850 oraz z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, LEX nr 479105). Stanowisko to jest w pełni zasadne w niniejszej sprawie, mając na względzie z jednej strony ustaloną wartość środków, którymi dysponował skarżący w związku ze zbyciem składników majątku, a także wielkość darowizny dokonanej na rzecz córki, z drugiej zaś wysokość kosztów sądowych – na poziomie kilkuset złotych oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru – w świetle przepisów § 14 ust. 1 oraz § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 roku poz. 1804). Jeśli chodzi o zakwestionowaną w sprzeciwie datę zbycia przez skarżącego nieruchomości położonej w O. L., została ona ustalona zgodnie z treścią wykazu majątku złożonego przez A. Ż. w dniu 14 grudnia 2016 r. Podniesiony w skardze argument, iż miało to miejsce w dniu 27 sierpnia 2012 r. nie podważa wcześniejszych wniosków, skoro doręczenie skarżącemu informacji pokontrolnej nastąpiło w dniu 18 lipca 2012 r. Nie można natomiast odmówić trafności zarzutowi kwestionującemu fakt pozostawania skarżącego w radzie nadzorczej [...] Inwestycje Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.. Aktualna treść Krajowego Rejestru Sądowego wskazuje bowiem, że wymieniona spółka została wykreślona z rejestru w dniu 6 kwietnia 2017 r. W świetle przedstawionej wyżej oceny pozostaje to jednak bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. O uwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może również przesądzać okoliczność, że skarżący uzyskał wcześniej pomoc w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych czy ustanowienia pełnomocnika z urzędu w innych postępowaniach prowadzonych z jego udziałem przed sądami powszechnymi. Orzeczenia te nie mają bowiem charakteru wiążącego dla sądu administracyjnego rozstrzygającego w przedmiocie wniosku złożonego w niniejszej sprawie i w oparciu o przedstawione przez skarżącego w tej sprawie oświadczenia i dokumenty. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w postanowieniu.