III SA/Lu 132/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnych składek na ubezpieczenie społeczne - na skutek przyjętego do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. postanawia: odmówić A.W. przyznania prawa pomocy. A.W. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy zakreślając żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W związku z tym, iż przedmiot niniejszego postępowania mieści się w kategorii spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych w przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, ponieważ w myśl unormowania art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" nie mają obowiązku uiszczać kosztów sądowych strony skarżące działania lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Dlatego też złożony na urzędowym formularzu wniosek rozpoznano jedynie w części dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku strona wskazuje na fakty, z których wynika, że wniosek jest w jej przekonaniu zasadny. Strona podnosi, iż jest całkowitym bankrutem, nie ma majątku. Ten majątek, który strona posiada (2 działki) jest zajęty przez komornika (trwa druga licytacja). Strona nie ma żadnych oszczędności. Skarżący jest osobą schorowaną z II grupą inwalidzką. Jego emerytura jest zajęta przez komornika. We wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawcy pozostaje żona i dorosły syn. Z żoną skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej. Według złożonego oświadczenia skarżący nie posiada domu i mieszkania. W skład majątku wchodzi zajęta przez komornika nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Wskazując na dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał, iż jego emerytura wynosi [...] zł. Po potrąceniu przez komornika do jego dyspozycji pozostaje [...] zł. Dochodów innych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie wykazano. Wnioskodawca podkreślił również, iż z uwagi na liczne schorzenia na leki wydaje około [...] zł miesięcznie. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni, stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jej sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych mających na celu dokładne ustalenie stanu majątkowego, wysokości osiąganych miesięcznych dochodów i ponoszonych wydatków osoby wnioskującej oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Dlatego też, stronę skarżącą wezwano do nadesłania: wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia, oświadczenia skarżącego wykazującego stan majątkowy i wysokość dochodów brutto jego żony, oświadczenia skarżącego czy nadal pobiera wynagrodzenie na podstawie umowy o pracę nakładczą i w jakiej wysokości, jeśli nie to od kiedy nie osiąga dochodu z tego tytułu, oświadczenia skarżącego jakie posiada prawa do lokalu, w którym obecnie zamieszkuje ( np. prawo własności, użytkowania, bądź inne prawa), a jeśli lokal należy do innej osoby to na jakiej podstawie tam zamieszkuje i czy ponosi z tego tytułu opłaty, oświadczenia skarżącego czy rodzina korzysta ze środków pomocy społecznej oraz do oświadczenia w zakresie stałych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, jeśli posiada to nadesłanie dokumentów potwierdzających te wydatki. Z nadesłanego oświadczenia wynika, iż skarżący od kilku lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i jest w separacji z żoną tylko nie jest to usankcjonowanie prawnie, od wielu lat skarżący ma z żoną rozdzielność majątkową co jest potwierdzone załączonym aktem notarialnym. Żona prowadzi działalność gospodarczą ale nie może uzyskać od niej żadnych dokumentów wskazujących na wysokość jej dochodów. Według skarżącego żona nie partycypowała w żadnych kosztach utrzymania jak również nie opłacała żadnych rachunków z tego tytułu, ponieważ oboje prowadzą oddzielną kuchnię. Z tytułu pracy nakładczej skarżący uzyskuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Odnosząc się do tytułu prawnego zajmowanej nieruchomości, skarżący wyjaśnił, iż w wyniku postępowania spadkowego ww. nieruchomość należy do jego dzieci. Wnioskodawca mieszka w tym domu na podstawie ustnej umowy z dziećmi. Z tego tytułu ponosi opłaty wynikające z utrzymania domu. Stały miesięczny koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi około 1200 zł miesięcznie (załączono kopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki). Skarżący oświadczył również, iż jego rodzina nie korzystała z pomocy społecznej. Ponadto posiada ogromne długi co potwierdzają załączone dokumenty. Z załączonych przez wnioskodawcę dokumentów w postaci wyciągu bankowego za jeden miesiąc wynika, iż wnioskodawca wykonuje zlecenie stałe w wysokości [...] zł. na rzecz swojej córki. Wnioskodawca nie nadesłał innych żądanych wyciągów bankowych dokumentujących prowadzone operacje bankowe we wcześniejszym okresie. Z zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości wynika, iż na wnioskodawcy ciąży łączna kwota co najmniej [...] zł. Natomiast z innych nadesłanych dokumentów wynika, iż wnioskodawca prowadzący Pracownię Ramiarską regularnie spłaca miesięcznie kwotę około [...] zł na rzecz Funduszu Mikro w Warszawie. Z nadesłanych rachunków dokumentujących ponoszone koszty utrzymani wynika, iż wnioskodawca ponosi koszty z tytułu telefonu, energii elektrycznej i gazu. Natomiast rachunki dotyczące kosztów wody, ścieków oraz wywozu odpadów wystawione są na rzecz obojga małżonków. Podatek od nieruchomości na zajmowaną nieruchomość wystawiony jest na rzecz syna wnioskodawcy i wynosi [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje: Z uwagi na obecny etap postępowania sądowoadministracyjnego (tj. po oddaleniu skargi przed Sąd I instancji) i ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych na koszty tego postępowania składają się jedynie koszty ustanowienia radcy prawnego (nie są to koszty sądowe - przypis własny), którego stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (istnieje przymus adwokacki lub radcowski - przypis własny) oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, w tym wypadku wynosi co najmniej 180 zł (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przyjęty do rozpoznania wniosek o ustanowienie radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. W ocenie referendarza sądowego, przedstawione przez stronę skarżącą na urzędowym formularzu oświadczenie na okoliczność jej sytuacji finansowej nie dawało podstaw do pełnej i prawidłowej oceny braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika) w tej sprawie. Składane przez stronę skarżącą oświadczenie stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony. Strona skarżąca dochodząc swego prawa na drodze sądowej może ubiegać się o przyznanie jej prawa pomocy, jednak dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, regulującymi instytucję prawa pomocy – między innymi wymogu unormowanego w art. 252 § 1 w związku z art. 255 ppsa. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odpowiadał obowiązkom wynikającym z treści zacytowanych wyżej przepisów i nie pozwalał na stwierdzenie, iż strona wykazała, że nie może w ogóle ponieść kosztów toczącego się postępowania. Sytuacja finansowa strony musiała być zbadana tym bardziej, że ze złożonego wniosku wynikało, iż jedynie wnioskodawca osiąga dochody pomijając milczeniem możliwość uzyskiwania dochodów (bądź ich braku) przez żonę zasłaniając się ustanowioną rozdzielnością majątkową. Skarżący przemilcza kwestię sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci kosztów ustanowienia pełnomocnika), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez żonę skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony podatnik nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nie ujawnienie sytuacji majątkowej żony, nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy również stwierdzić, iż analiza nadesłanych dokumentów potwierdzających ponoszone przez wnioskodawcę wydatki tylko z tytułu zlecenia stałego w wysokości [...] zł oraz z tytułu regularnej spłaty kwotę około [...] zł na rzecz Funduszu Mikro w Warszawie poddaje w wątpliwość samodzielność ponoszenia tych opłat przez stronę. Przedstawione już tylko te wydatki przekraczają zadeklarowane dochody wnioskodawcy. Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, iż wnioskodawca nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy w tej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.