III SA/Lu 145/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca) Protokolant Referent Paulina Nagajek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 lipca 2017 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. G. kwotę [...]zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. III SA/Lu145/17 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2017 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: "organ I instancji") z [...] stycznia 2017 r. w sprawie zatrzymania P. G. (dalej: "skarżący") prawa jazdy. Powyższa decyzja zapadła w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: Ostateczną decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z [...] stycznia 2013 r., Nr [...], skarżący został uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismem z [...] lutego 2013 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wystąpił do organu I instancji o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Do wniosku dołączono powyższą decyzję. Decyzją z [...] marca 2013 r. organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy z uwagi na to, że prawo jazdy zostało skarżącemu już wcześniej zatrzymane na okres do [...] marca 2014 r. na podstawie wyroku sądu powszechnego. Pismem z [...] grudnia 2016 r. organ I instancji zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o informację, czy skarżący nadal posiada status dłużnika alimentacyjnego. Po uzyskaniu informacji, że decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego nadal obowiązuje, organ I instancji, decyzją z [...] stycznia 2017 r. zatrzymał skarżącemu prawo jazdy. Decyzją z [...] lutego 2017 r. organ odwoławczy utrzymał powyższą decyzję w mocy. Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów skarżącego, wskazującego, że miejsce pobytu dzieci ustalone zostało przez Sąd Rejonowy w [...] w miejscu zamieszkania skarżącego oraz że złożył on w związku z tym pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Organ II instancji stwierdził, że organ administracji publicznej obowiązany jest do zatrzymania prawa jazdy osobie uznanej za dłużnika alimentacyjnego. Organ nie dokonuje oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W postępowaniu w sprawie zatrzymania prawa jazdy nie mogą być więc podnoszone zarzuty dotyczące postępowania o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy. Przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy kierowany do starosty na podstawie art. 5 ust. 3b, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, czy wobec wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego wniosek o zatrzymanie prawa jazdy jest nadal aktualny. Ponadto zarzucił naruszenie art. 5 ust. 3b i ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez ich zastosowanie w sytuacji, gdy przepisy te nie miały zastosowania na skutek zmiany sytuacji faktycznej i prawnej skarżącego oraz art. 5 ust. 6 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy ustały przyczyny zatrzymania prawa jazdy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2017 r., poz. 489 z późn. zm., dalej: "ustawa"). Powołany przepis stanowi, że starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b. Wniosek określony w art. 5 ust. 3b to wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, kierowany przez organ właściwy dłużnika do starosty, w przypadku gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, wydana po przeprowadzeniu postępowania na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy, stanie się ostateczna. Zgodnie z powołanym przepisem organ właściwy dłużnika dołącza do wniosku odpis tej decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Wprawdzie rację ma organ odwoławczy, że jedyną przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy skierowany do starosty na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy, co oznacza że starosta obowiązany jest do jej wydania, nie sposób jednak nie zauważyć, że przepis art. 5 ust. 6 ustawy przewiduje przesłanki uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, których to przesłanek nie można pomijać w postępowaniu w sprawie zatrzymania prawa jazdy Zgodnie z powołanym przepisem art. 5 ust. 6 ustawy, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Z treści art. 5 ust. 6 ustawy wynika, że istotna zmiana okoliczności faktycznych i statusu osoby uznanej za dłużnika alimentacyjnego uzasadnia uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy wydanej na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy. Skoro przepis ustawy wyraźnie wskazuje okoliczności, które uzasadniają uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, wystąpienie tych okoliczności przed zakończeniem postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy powoduje, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy nie może być wydana. Wprawdzie uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, a więc organu który uprzednio wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy, należy jednak stwierdzić, że nieracjonalne i niczym nieuzasadnione byłoby działanie starosty, polegające na wydaniu decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy mimo wystąpienia okoliczności wskazujących na istnienie przesłanek z art. 5 ust. 6 ustawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, ujawnienie na jakimkolwiek etapie postępowania w sprawie o zatrzymanie prawa jazdy okoliczności świadczących o istnieniu podstaw do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, nakłada na organ obowiązek zbadania tych okoliczności i uwzględnienia ich przy wydaniu decyzji. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że mimo uznania skarżącego decyzją z [...] stycznia 2013 r. za dłużnika alimentacyjnego i skierowania przez organ właściwy dłużnika, zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy, wniosku do starosty o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy, decyzja, o której mowa w art. 5 ust. 5 ustawy nie została wydana, ponieważ prawo jazdy skarżącego było już w tej dacie zatrzymane z innego tytułu. Z tego powodu organ I instancji umorzył postępowanie w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Dopiero w styczniu 2017 r., a więc po upływie 4 lat od wydania decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, starosta orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącego. Przed wydaniem decyzji organ I instancji zwrócił się do organu właściwego dłużnika o informację, czy decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, nadal obowiązuje. Z informacji udzielonej przez organ właściwy dłużnika wynika, że ani temu organowi, ani organowi I instancji w sprawie niniejszej nie były znane żadne nowe okoliczności wskazujące na istnienie przesłanek uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W szczególności nie została uchylona decyzja ostateczna o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Jednak do odwołania dołączył skarżący dokumenty, wskazujące na istotne zmiany w zakresie wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Przedłożył odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2016 r. w sprawie [...], zmieniającego postanowienie dotyczące władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi skarżącego, do alimentacji których był zobowiązany. Z mocy tego postanowienia miejsce zamieszkania dzieci ustalone zostało w każdorazowym miejscu zamieszkania skarżącego. Z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie: "k.r.i o.") wynika, że świadczenie, które stanowi przedmiot obowiązku alimentacyjnego, może polegać na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania (art. 128 k.r.i o.). Przez środki utrzymania należy rozumieć środki przeznaczone na wyżywienie, odzież, mieszkanie, leczenie. Pojęcie środków wychowania odnosi się do potrzeb małoletnich dzieci. Są to przede wszystkim wydatki na kształcenie: na szkołę i pomoce szkolne. Środki utrzymania i wychowania mogą być dostarczane w formie świadczenia pieniężnego lub w naturze (np. przez przyjęcie uprawnionego na utrzymanie do wspólnego gospodarstwa domowego, dostarczenie podręczników szkolnych). Świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka, które nie może utrzymać się samodzielnie, może polegać także na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie (art. 135 § 2 k.r.i.o.), tzn. osobistej opiece nad dzieckiem. Skoro miejsce zamieszkania małoletnich dzieci skarżącego ustalone zostało przy nim, wykonywanie obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego polega na zapewnieniu dzieciom mieszkania, utrzymania i sprawowaniu nad nimi osobistej opieki. Z adnotacji na postanowieniu zmieniającym miejsce zamieszkania dzieci wynika, że postanowienie to uprawomocniło się [...] kwietnia 2016 r. A zatem w dacie wydania decyzji przez organ I instancji oraz w chwili orzekania przez organ II instancji stan faktyczny w zakresie wykonywania przez skarżącego obowiązku alimentacyjnego był inny niż w dacie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przez organ II instancji. Zgodnie bowiem z art. 136 i 138 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "k.p.a."), organ II instancji przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że organ odwoławczy orzeka na podstawie stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy istniejących w dniu wydania decyzji. W rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy, mimo przedstawienia przez skarżącego dokumentów wskazujących na istotną zmianę w zakresie wywiązywania się przez niego z obowiązku alimentacyjnego po wydaniu decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, nie podjął jakichkolwiek czynności w celu ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 5 ust. 6 ustawy. Nie odniósł się do przedłożonych przez skarżącego dokumentów i nie wyjaśnił, czy i jakie znaczenie mają one dla sprawy niniejszej. Zaskarżona decyzja wydana została zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ II instancji nie wyjaśnił bowiem wszystkich istotnych okoliczności sprawy i nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy. Nie rozważył i nie ocenił dowodów przedstawionych przez skarżącego, poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu, że w sprawie o zatrzymanie prawa jazdy organy nie badają przesłanek uznania za dłużnika alimentacyjnego oraz okoliczności dotyczących sytuacji materialnej zobowiązanego. Mimo okoliczności świadczących o istotnej zmianie stanu faktycznego oraz upływu ponad 4 lat od wydania decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, organ II instancji nie starał się wyjaśnić, czy ustała przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w art. 5 ust. 3 oraz czy dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy ma, zgodnie z art. 136 k.p.a., możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego. Brak było w tej sytuacji podstaw do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja zapadła zatem także za naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, doprowadziło bowiem do wydania decyzji w oparciu o niepełny i nieoceniony należycie materiał dowodowy. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz.1369), dalej w skrócie: "p.p.s.a". Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji uwzględni przedstawione wyżej uwagi i oraz fakt, że do skargi dołączył skarżący odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., którym to wyrokiem sąd ustalił, że obowiązek alimentacyjny skarżącego, zobowiązanego wyrokiem sądu do łożenia na rzecz dzieci określonych kwot pieniężnych wygasł z dniem [...] kwietnia 2016 r. (k 21 akt sprawy), a więc na ponad sześć miesięcy przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Organ powinien mieć także na uwadze, że instytucja zatrzymania prawa jazdy jest instrumentem, który w założeniu ustawodawcy ma się przyczynić do realizacji celu ustawy, czyli zwiększenia stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego przez sąd zobowiązania alimentacyjnego. Środek w postaci zatrzymania prawa jazdy jest stosowany jedynie wówczas, gdy dłużnik nie płaci alimentów, uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej. Do wydania decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego, a w konsekwencji do zatrzymania prawa jazdy nie dojdzie, jeżeli dłużnik przez okres ostatnich sześciu miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Podjęcie pracy, współpraca z ośrodkiem pomocy społecznej i wywiązywanie się przez okres sześciu miesięcy przynajmniej w połowie z obowiązku alimentacyjnego daje także podstawę do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego jest zatem okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia i powinna być ona zbadana przez organ II instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Ponownie należy podkreślić, że niczym nieuzasadnione byłoby pominięcie w postępowaniu o zatrzymanie prawa jazdy znanych organowi okoliczności mogących wskazywać na istnienie przesłanek z art. 5 ust. 6 ustawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Zasądzoną od organu kwotę 200 zł stanowi uiszczony przez skarżącego wpis od skargi.