III SA/Lu 159/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Sędziowie WSA Jerzy Drwal, WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Marcin Ścibor, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 26 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz C. S. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], którą orzeczono o wymeldowaniu skarżącego C. S. z pobytu stałego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. Prezydent Miasta B. P. orzekł o wymeldowaniu C. S. z pobytu stałego, przy ulicy [...] w B. P., uzasadniając swoje rozstrzygnięcie spełnieniem przesłanek określonych w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 657, z późn. zm.). Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez organ I instancji wykazała, że C. S. faktycznie nie zamieszkuje w miejscu, gdzie jest zameldowany na pobyt stały. Wnioskodawczyni postępowania M. S. zeznała, że mieszkanie przy ulicy [...] w B. P. jest jej wspólną własnością z mężem C. S.. Nie mieszka on w przedmiotowym lokalu od czerwca 2017 r. Przychodził do mieszkania żeby zmienić ubranie, czasami nocował przez trzy dni, a taka sytuacja miała miejsce kilka razy. Od października 2017 r. nie przychodzi już wcale i nie nocuje. Skarżący nadużywa alkoholu i z tego powodu dochodziło do awantur w domu. Zajmuje jeden pokój, gdzie ma swoje rzeczy, ale nie posiada kluczy do mieszkania. Podczas jednej z interwencji Policji w październiku 2017 r. M. S. wymieniła zamki w bramce posesji i zamki do lokalu, żeby skarżący nie mógł wejść kiedy będzie pijany, z obawy o swoje bezpieczeństwo. Zeznała ponadto, że zamieszkuje on w mieszkaniu przy ul. [...] w B. P.. Przesłuchany w charakterze strony C. S. stwierdził, że w budynku przy ul. [...] w B. P. stale zamieszkiwał do około 15-20 października 2017 r. Tego dnia, kiedy wrócił z W., nie został wpuszczony do domu. Potwierdził, że od tego czasu przebywa pod adresem: ul. [...] w B. P.. Przyznał, że nie posiada kluczy do lokalu przy ul. [...], ponieważ żona wymieniła zamki bez jego wiedzy. Zgłosił ten fakt do prokuratury. Z powodu tego, że nie mógł wejść do swojego domu dwukrotnie miała miejsce interwencja policji. W przedmiotowym mieszkaniu znajdują się jego rzeczy osobiste i ubrania, a on sam zamierza tam wrócić. Zadaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że C. S. faktycznie opuścił miejsce pobytu stałego i od października 2017 r. nie ma możliwości wstępu do mieszkania przy ulicy [...], gdyż nie posiada do niego kluczy, a co za ty idzie nie ma władztwa nad lokalem. Obecnie zamieszkuje pod adresem, przy ul. [...] w B. P.. W związku z tym organ uznał, że to właśnie tam skoncentrowane są obecnie jego sprawy życiowe. Wyjaśnił ponadto, że sam zamiar przebywania przez skarżącego w spornym lokalu nie może być podstawą do uchylenia decyzji o jego wymeldowaniu, gdyż utrzymywanie meldunku osoby, która nie zamieszkuje pod wskazanym adresem stwarza fikcję meldunkową i jest sprzeczne z intencją ustawy. Przez zamiar należy zaś rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych i możliwych do stwierdzenia okoliczności. Środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję, które zostaną uwzględnione przez Sąd przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie. W ocenie organu zeznania M. S. i C. S. w wielu kwestiach są zbieżne i pokrywają się. Dotyczy to najbardziej istotnych spraw z punktu widzenia postępowania meldunkowego, a mianowicie niezamieszkiwania skarżącego w miejscu pobytu stałego od października 2017 r., wymiany zamków w drzwiach i braku dostępu skarżącego do lokalu oraz nowego miejsca jego pobytu pod innym adresem. Powyższe kwestie potwierdziły zgodnie obie strony postępowania. Natomiast zawiadomienie skarżącego o możliwości popełnienia przestępstwa przez żonę i córkę, złożone do Prokuratury Rejonowej w B. P., nie ma charakteru zagadnienia wstępnego w sprawie o wymeldowanie w trybie administracyjnym, ani nie może wpłynąć na rozstrzygnięcie organu. Obowiązkiem organu było natomiast rozważenie ewentualnego wyroku sądu karnego, gdyby został on wydany przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący C. S. podniósł szereg zarzutów. Zarzucił przede wszystkim naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz obrazę prawa materialnego, w tym: 1) art. 7 k.p.a., art. 7a § 1 k.p.a., art 77 § 1 k.p.a. oraz art. 81a § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie polegające na niepodjęciu wszystkich środków w celu wyjaśnienia sprawy, nie poparciu rozstrzygnięcia na pełnym materiale dowodowym oraz nierozstrzygnięciu wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony, w szczególności niewyjaśnienie przyczyn pozbawienia strony możliwości korzystania ze swojej własności oraz braku wyjaśnienia, jakie kroki poczynił w celu ochrony swoich praw, co spowodowało oparcie decyzji na niekompletnym materiale dowodowym; 2) art. 8 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, polegające na prowadzeniu postępowania administracyjnego w sposób, który podważa zaufanie do władzy publicznej; 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść polegający na błędnym przyjęciu, że dobrowolnie opuścił on lokal przy ulicy [...] w B. P.; 4) obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 35 ustawy o ewidencji ludności, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na zastosowaniu wyżej wskazanego przepisu w sytuacji, gdy brak było ku temu przesłanek. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, dlatego zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r. o wymeldowaniu skarżącego C. S. z pobytu stałego, z lokalu przy ulicy [...] w B. P.. Zgodnie z przepisem art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. 2017 r. poz. 657, z późn. zm. – dalej jako "ustawa o ewidencji ludności"), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu, wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Tak rozumiany pobyt stały wiąże się z elementem faktycznego przebywania w danym miejscu z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. Wówczas nieobecności w danym miejscu, nawet jeżeli trwają dłużej, wiążą się ze zwykłymi lub nadzwyczajnymi potrzebami życiowymi, które jednak nie powodują zmiany miejsca koncentracji spraw życiowych, ani nie unicestwiają woli i zamiaru stałego przebywania w miejscu stałego pobytu. Jakkolwiek zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zaś zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych, takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2106/16). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że – co do zasady – wymeldowanie uzasadnione jest opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. W orzecznictwie podkreśla się, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem, bądź też zostaje z lokalu bezprawnie usunięta, jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 1620/14). Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności faktycznych tej sprawy trzeba zauważyć, że istotnie okolicznością bezsporną jest to, że skarżący rzeczywiście nie przebywa obecnie w lokalu przy ulicy [...] w B. P., a więc miejscu stałego zameldowania. Faktycznie bowiem zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w B. P., gdzie – według oświadczenia skarżącego – przebywa na skutek tego, iż uniemożliwiono mu powrót do spornego mieszkania. Jak wyjaśnił to w złożonej skardze sądowej "współwłaścicielka nieruchomości pod koniec zeszłego roku wymieniła zamki, uniemożliwiając mu skuteczne wejście do swojego domu". Powyższe potwierdzają również zeznania złożone przez wnioskodawczynię wylądowania. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniała ona, że jej mąż "nie posiada kluczy do mieszkania" oraz że wymieniła zamki w październiku 2017 r. oraz bramce (protokół przesłuchania strony z dnia 23 listopada 2017 r. – k. 11 akt administracyjnych). W ocenie Sądu, nie można w opisanej sytuacji postawić tezy, że skarżący dobrowolnie zrezygnował z zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, gdzie jest na stałe zameldowany i posiada stałe miejsce pobytu, gdyż było to następstwem działań osoby bliskiej zainteresowanej wymeldowaniem. Ponadto fakt, na który powołał się skarżący, a co wynika również z zeznań wnioskodawczyni wymeldowania, czyli pozostawienia w spornym lokalu rzeczy osobistych skarżącego, dowodzi braku dobrowolności opuszczenia przez niego tego lokalu. Do chwili obecnej nie wyjaśniono przecież wiążąco kwestii, co i ewentualnie kiedy stało się z rzeczami skarżącego. Na podstawie tak ustalonych okoliczności faktycznych organy obu instancji wadliwie przyjęły, że spełniona została przesłanka do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego, bowiem nie zamieszkuje on w spornym lokalu. Powyższy wniosek nie był uprawniony, albowiem sam fakt fizycznego nieprzebywania w miejscu pobytu stałego nie może być w prosty sposób utożsamiany z opuszczeniem miejsca pobytu stałego, o którym mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności (trwale i dobrowolnie). Tymczasem wymaga zwrócenia uwagi, że materiał dowodowy zgromadzony w tej sprawie jest niepełny, gdyż organy nie podjęły niezbędnych czynności mających na celu zebranie oraz rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, ponadto pozostawiły poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącego, w tym element trwałości opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Uwzględniając te elementy stwierdzić trzeba, że podjęcie w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia w przedmiocie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego wymagało ustalenia, czy opuścił on miejsce pobytu stałego w sposób dobrowolny i trwały. Ponadto, wobec podnoszonego przez niego argumentu, że obecnie jego przebywanie w miejscu zameldowania jest niemożliwe z uwagi na wymianę przez skarżącą zamków do drzwi mieszkania, wymagało także ustalenia tego, czy podejmował on skuteczne środki prawne umożliwiające mu powrót do lokalu. Najprostszym z takich środków jest w opisanym stanie faktycznym cywilnoprawne roszczenie o przywrócenie naruszonego posiadania, a zwrócenia wymaga uwagi to, że może być ono skutecznie dochodzone w okresie roku od chwili naruszenia posiadania (art. 344 § 1 i 2 kodeksu cywilnego). W sprawie niniejszej organy błędnie użyły argumentu, że skarżący z roszczeń takich nie skorzystał, w sytuacji, kiedy w chwili wymeldowania z pobytu stałego termin dochodzenia roszczenia posesoryjnego jeszcze nie wygasł. Nie zostało zatem wykluczone, że skarżący wystąpił jednak o ochronę posesoryjną. W ocenie Sądu, organy obu instancji w wybiórczy sposób przeanalizowały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i pominęły okoliczności korzystane dla skarżącego, wynikające z jego wyjaśnień. Wielokrotnie bowiem akcentował on, że fakt utraty możliwości korzystania z mieszkania zgłaszał do prokuratury, a także próbował się do mieszkania dostać przy pomocy interwencji policji. Tego rodzaju niekwestionowane przecież okoliczności, mogą wskazywać na fakt czasowego tylko opuszczenia przez skarżącego lokalu i ewidentny brak woli trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Okoliczności tych organy obu instancji jednak w ogóle nie rozważyły. Tego rodzaju uchybienia i zaniechania dyskwalifikowały decyzje organów obu instancji, jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Organy winny mieć na uwadze, że postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów, wedle zasad określonych w art. 8 k.p.a. oraz reguł przewidzianych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W konsekwencji nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe oraz brak wyjaśnienia przez organy wskazanych wyżej okoliczności związanych z ustaleniem zamiaru i trwałości opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego oraz ewentualnego zamiaru związania się z innym miejscem pobytu i urządzenia w nim swego nowego centrum życiowego oznacza, że organy nie dokonały należytych ustaleń i nie rozpatrzyły całego zebranego materiału dowodowego, czym naruszył przepisy art. 7, art. 10 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę organy należycie przeprowadzą postępowanie dowodowe i dokonają odpowiadających dowodom ustaleń faktycznych dotyczących opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Ustalą przy tym jednoznacznie, jeśli skarżący w spornym lokalu w dalszym ciągu nie zamieszkuje, charakter opuszczenia przez niego miejsca stałego zameldowania w kontekście jego trwałości i dobrowolności. Ubocznie należy podnieść, że w skardze sądowej skarżący wskazał również, że już w dniu 26 lutego 2018 r., złożył do Sądu Rejonowego w B. P. powództwo o ochronę naruszanego posiadania. Dla oceny dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego niewątpliwie znaczenie ma wytoczenie powództwa o przywrócenie posiadania lokalu, którą to okoliczność – jako element stanu faktycznego, organy orzekające w przedmiocie wymeldowania winny wziąć pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 ustawy. Dla wyniku tej oceny, zależnie od okoliczności, może znaczenie mieć również to, kiedy powództwo o naruszenie posiadania zostało wytoczone, po rzeczywistej weryfikacji terminu wskazanego przez skarżącego, a w szczególności czy przed, czy po upływie rocznego terminu o którym mowa w art. 344 § 2 k.c. oraz przed, czy też po wydaniu decyzji w przedmiocie wymeldowania. Mając na uwadze, że ustalenia poczynione w toku niniejszego postępowania – jak wykazano wyżej – dokonane zostały z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to dokonując ponownie niewadliwego ustalenia stanu faktycznego organy uwzględnią fakt pozbawienia skarżącego posiadania przez wnioskodawczynię wymeldowania i ustalą, czy i jakie rozstrzygnięcie zapadło w ewentualnym procesie cywilnym o przywrócenie naruszonego posiadania. Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organy ponownie rozważą wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokonają oceny wskazanych wyżej okoliczności istotnych dla zastosowania dyspozycji art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przedstawiając wynik tych rozważań w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe rozważania na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2018 r., na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte zostało na podstawie art. 200 p.p.s.a.