III SA/Lu 178/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Asesor WSA Małgorzata Fita (spr.), Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2004 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej B. D. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 90 poz. 575 z późn. zm.) i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115) po rozpatrzeniu odwołania K. Z. od decyzji Nr [...] z dnia [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (dochodzenia epidemiologicznego) wynika, że K. Z. od 1975 r. jest zatrudniona w laboratorium Kliniki Reumatologii. Do obowiązków w/w należy wykonywanie badań fizyko-chemicznych po uprzednim barwieniu preparatów stosownymi odczynnikami. W pracy miała też kontakt z formaliną, stężonym kwasem azotowym i siarkowym, które były stosowane do oznaczania białek (na l próbę kilka kropli stężonego kwasu). Poradnia Chorób Zawodowych WOMP na podstawie wykonanych badań lekarskich, nie rozpoznała u strony choroby zawodowej. Z orzeczenia lekarskiego z dnia [...].07.2001 Nr [...] wynika, że stwierdzony u niej "przewlekły zanikowy nieżyt gardła i krtani" nie ma związku z warunkami pracy, ponieważ w środowisku pracy nie występowały przekroczenia NDS (najwyższe dopuszczalne stężenie) substancji drażniących drogi oddechowe. Choroby zawodowej u odwołującej się nie rozpoznał również Instytut Medycyny Pracy. Rozpoznany u niej "przewlekły zanikowy nieżyt gardła i krtani", według oceny tegoż Instytutu, nie ma związku z warunkami pracy, bowiem tego rodzaje schorzenia bardzo często stwierdzane są w populacji generalnej osób zamieszkujących w aglomeracjach miejskich, które nigdy nie miały kontaktu z czynnikami chemicznymi. Strona zaskarżyła powyższą decyzję w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wykonywana praca w okresie całego 37 letniego zatrudnienia odbywała się w warunkach narażenia na działanie czynników szkodliwych. Skarżąca pracę rozpoczęła w 1965 r. w Laboratorium Analitycznym Miejskiej Obwodowej Przychodni Lekarskiej. W latach 1970-1975 zatrudniona była w Miejskiej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej na stanowisku kierownika Pracowni Higieny Pracy. Praca odbywała się w laboratoriach nie wyposażonych w odpowiednie urządzenia chociażby digestoria czy automatyczne pipety. Po roku 1975 skarżąca została zatrudniona w laboratorium Kliniki Reumatologii. Dokonane przez organ inspekcji sanitarnej, w ramach przeprowadzonego postępowania epidemiologicznego, ustalenia w zakresie czasu narażenia zawodowego na działanie czynników szkodliwych, oparte zostały na analizie fragmentarycznego okresu pracy wykonywanej po roku 1975 w laboratorium Kliniki Reumatologii, z całkowitym pominięciem narażenia występującego w poprzednim okresie pracy. Ustalenia w omawianym zakresie zostały ograniczone do analizy tylko jednego miejsca pracy, gdzie zarówno rodzaj pracy jak i warunki jej wykonywania były znacznie korzystniejsze od poprzednich. Skarżąca zarzuciła także bezkrytyczne przyjęcie orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że zarzuty skarżącej nie mogą być uwzględnione, gdyż z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego (dochodzenia epidemiologicznego), wynika, że skarżąca w czasie pracy miała kontakt z odczynnikami chemicznymi stosowanymi do badań płynów ustrojowych i krwi, niezbędnych w diagnostyce laboratoryjnej. Odczynniki przy oznaczeniach laboratoryjnych, w tym stężone kwasy stosowane są, w ilościach mierzonych kroplami, z tego też względu nie można mówić o przekroczeniu dopuszczalnych stężeń tych substancji. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Decyzje organów obu instancji podlegają uchyleniu, jako wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Procedura ustalania wystąpienia choroby zawodowej jest aktualnie unormowana w wydanym na postawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115). Zgodnie z § 11 tegoż rozporządzenia straciło moc poprzednio obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 i z 1989 r. Nr 61, poz. 364), jednak stosownie do § 10 cyt. rozp. - postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Z akt sprawy nie wynika, z jaką datą postępowanie zostało wszczęte. Przyjąć jednak należy, że skoro czynności związane z ustaleniem stanu faktycznego były podejmowane już w 2000 r., postępowanie zostało wszczęte pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, a zatem należy respektować zasadę ciągłości ich stosowania do czasu zakończenia postępowania, co prawidłowo uczyniły organy decyzyjne. Zgodnie z § 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.- za choroby zawodowe uważa się: 1/ choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, 2/ jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. W sprawie nie jest sporne rozpoznanie u skarżącej choroby "przewlekły zanikowy nieżyt gardła i krtani", która stanowi chorobę określoną w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Drugą konieczną przesłanką uznania schorzenia za chorobę zawodową jest ustalenie, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się m. in. rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt z czynnikami powodującymi choroby uczuleniowe. Prawidłowe ustalenie w tym zakresie jest zatem obowiązkiem organu administracji prowadzącego postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Jednostki opiniujące oparły się na charakterystyce pracy nadesłanej przez Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny, gdzie skarżąca pracowała od 1975 r. Pominięto natomiast zupełnie zaświadczenie Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2001 r. dotyczące charakterystyki pracy skarżącej w latach 1970 - 1975 na stanowisku kierownika laboratorium, z którego wynika, że była ona narażona na działanie czynników szkodliwych (kwas siarkowy, solny, azotowy, benzen, ksylen, toluen), zaś pomiary tych czynników nie były wykonywane. Tym samym ustalenia nie obejmują wszystkich okresów pracy zawodowej. Protokół z postępowania wyjaśniającego zawiera zapis, iż w Laboratorium, w którym skarżąca pracowała od 1975 r. nie stosowano właściwych środków zabezpieczających, z uchybieniem zasad bezpieczeństwa i higieny pracy i że skarżąca była narażona na substancje działające drażniąco i alergizująco na drogi oddechowe - lecz przypuszczalnie w granicach NDS, zaś jeżeli były przekroczenia, to prawdopodobnie w granicach chwilowe, do 1 godziny na zmianę roboczą. Na ustalenie to powołuje się Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] lipca 2001 r. stwierdzając, że pacjentka nie pracowała w warunkach przekroczeń NDS, zaś chwilowe przekroczenia nie mogą być przyczyną schorzenia. Oparcie się na nieustalonym stanie faktycznym, przypuszczeniach i nieustalonym prawdopodobieństwie oraz nadinterpretacja cudzych ustaleń czyni opinię bezwartościową, zwłaszcza że jej nadmierna lakoniczność i zupełny brak argumentacji, nie pozwala na jej weryfikację. Opinia taka nie może być bezkrytycznie przyjmowana przez organy administracji, które muszą sprawdzić, na podstawie jakich przesłanek oparto konkluzję. Podobnie nikłą wartość dowodową przedstawia opinia, sporządzona przez Instytut Medycyny Pracy. Opinia ta została w pierwszej wersji wydana w ramach ewidentnego pomylenia zagadnienia, którego dotyczy. Korekta również powiela pierwotne błędy (wskazuje, że opiniujący zbadał dokumentację dotyczącą narażenia pacjentki na wzmożony wysiłek głosowy), jest równie zwięzła i ogólnikowa, opiera się na przypuszczeniach co do występujących stężeń, dotyczy jedynie części okresu zawodowego pacjentki, a ponadto prowadzi do wniosku, że choroba zawodowa wymieniona w cyt. załączniku ma mimo to etiologię pozazawodową. Orzeczenia zakładów służby zdrowia właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych są traktowane w postępowaniu w sprawie chorób zawodowych jak opinie biegłych. Muszą być one zatem umotywowane w sposób zrozumiały dla stron, organów orzekających, a także dla Sądu, który nie posiada wiedzy medycznej, a obowiązany jest ocenić, czy wydane na podstawie takich orzeczeń decyzje są zgodne z prawem. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia ze wskazaniem okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Mimo tak istotnych wad w zakresie postępowania dowodowego, organy obu instancji uznały stan faktyczny za wyjaśniony w sposób wystarczający do rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy. Należy przypomnieć, że w przypadku pozytywnego ustalenia, Iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, zaś praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie /wyrok Sądu Najwyższego 3 lutego 1999 r. sygn. III RN 110/98 - Prok i Pr. 1999/7-8/56/. Jak wyżej wskazano, niesporne jest, iż rozpoznana choroba jest zawarta w wykazie chorób zawodowych, a wykonywanie pracy w warunkach narażających na oddziaływanie substancji drażniących drogi oddechowe i alergicznych zostało stwierdzone w protokole z postępowania wyjaśniającego. Fakt zaś, że przypuszczalnie normy nie zostały przekroczone nie jest tu przesądzający zwłaszcza, że nie dochowano obowiązków w zakresie niwelowania skutków oddziaływania szkodliwych środków. (por. również wyrok NSA z dnia 22 stycznia 1998 r. sygn. akt I SA 1029/97, opubl. w LEX 45829, który stwierdził, że dla spełnienia przesłanki § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy tylko dla jednego pracownika, z uwagi na jego osobniczą wrażliwość - oraz podobny wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r. sygn. akt I SA 1640/93, opubl. w ONSA 1995/1/28). Organy obu instancji nie wyjaśniły dostatecznie przebiegu zatrudnienia skarżącej, poziomu i wpływu szkodliwych czynników w środowisku pracy na stwierdzoną chorobę, ewentualnego związku przyczynowo - skutkowego bądź jego braku, bezkrytycznie natomiast przyjęły orzeczenia wydane w sprawie mimo tego, że ewidentnie nie spełniają one prakseologiczych standardów wymaganych od osób dysponujących wiedzą specjalistyczną. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 ust.1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 tej ustawy.