III SA/Lu 196/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia [...] listopada 2018 r., Nr [...] o odmowie przyznania K. S. prawa do przyznania stypendium szkolnego dla córki N. S.. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: K. S. w piśmie z dnia [...] września 2018 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie stypendium szkolnego dla córki N. S. – uczennicy Szkoły Podstawowej Nr [...] im. [...] w B.. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. Burmistrz Miasta B. (dalej jako "organ I instancji") odmówił K. S. (dalej jako "wnioskodawczyni") przyznania stypendium szkolnego dla córki N. S. (dalej jako "skarżąca"). W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że w świetle w art. 90d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r., poz. 1457 z późn. zm.), dalej jako "u.s.o.", prawo do ubiegania się o stypendium przysługuje, jeżeli miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia - w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku - nie przekroczy kwoty 514 zł. Kwota ta stanowi tzw. "kryterium dochodowe na osobę w rodzinie" uprawniające również do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Pojęcie to zostało wprowadzone z dniem 1 października na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Od 1 października 2018 r. natomiast, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), kryterium dochodowe uległo zwiększeniu do kwoty 528 zł. Odnosząc się do sprawy organ I instancji stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 554,29 zł, a więc przekracza kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o stypendium szkolne. W wyniku rozpatrzenia odwołania wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wnioskodawczyni we wniosku o przyznanie stypendium szkolnego wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym ucznia jest 11 osób. Dochody miesięczne wynoszą 5.727,83 zł, a w rodzinie występuje wielodzietność i niepełnosprawność. Organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni i jej mąż uzyskują dochody z tytułu działalności gospodarczej. W związku z tym przy liczeniu dochodu bierze się dane wykazane w zeznaniu za poprzedni rok podatkowy, tj. rok 2017 . Z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] czerwca 2018 r. wynika, że M. S. uzyskał dochód w wysokości 22.062,86 zł. Od tego dochodu odliczono składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 7.499,40 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne 3.603,68 zł. Dochód po odliczeniach wyniósł 10.959,78 zł. Kwota ta podzielona przez 12 miesięcy wynosi 913,32 zł miesięcznie. Dochód K. S. ustalony został również na podstawie powyższego zaświadczenia. Jej dochód za 2017 rok wyniósł 30.359,18 zł. Dochód ten pomniejszono o składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 1.153,39 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne 3.421,01 zł. Dochód po odliczeniach wyniósł 25.784,78 zł. Kwota ta podzielona przez 12 miesięcy wynosi 2.148,74 zł miesięcznie. Organ odwoławczy przedstawił wyliczenie dochodu rodziny w skali miesiąca: - 913,32 zł - dochód z działalności gospodarczej M. S., - 2.148,74 zł - dochód z działalności gospodarczej K. S., - 1. 833 zł świadczenia rodzinne, - 606,63 zł dodatek mieszkaniowy, - 18,92 zł dodatek energetyczny, - 423,65 zł dochód z gospodarstwa rolnego, - 153,00 zł dodatek pielęgnacyjny dla D. S.. Łączne dochody miesięczne rodziny wynoszą 6.097,26 zł. Po podzieleniu tej kwoty na 11 osób w rodzinie, dochód na osobę w rodzinie wynosi 554,29 zł, która przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania stypendium szkolnego. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania. Na podstawie zeznania za 2017 rok (PIT-36) organ II instancji ustalił, że M. S. wykazał i odliczył składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 7.499,40 zł (poz. 153 zeznania PIT-36), tym samym zarzut odliczenia składek w wyższej kwocie nie znajduje uzasadnienia. Natomiast składki na ubezpieczenie zdrowotne zostały odliczone zgodnie z zaświadczeniem, w kwocie 3.603,68 zł. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego dwukrotnego doliczenia do dochodu rodziny kwot zwróconych z tytułu ulgi na dzieci na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym, organ odwoławczy uznał, że jest bezpodstawny. W zeznaniu za rok 2017 M. S. wykazał odliczenia z tytułu ulgi na pięcioro dzieci w łącznej kwocie 9.624,12 zł. Przysługująca ulga została w całości sfinansowana ze składek na ubezpieczenie, gdyż podatnik nie odprowadzał żadnych zaliczek. Natomiast z zeznania K. S. wynika, że wykazała odliczenia z tytułu ulgi na dwoje dzieci. Zwrócono jej nadpłatę w wysokości 7.089,10 zł, z czego 2.871,00 zł był to zwrot z tytułu zaliczek na podatek dochodowy, a kwota 4.218,10 zł stanowiła zwrot z tytułu ulgi na dzieci, pokryty ze składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Jak wynika z powyższego, łącznie zwrot z tytułu ulgi na dzieci pokryty ze składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne obojga małżonków wyniósł 13.842,22 zł. Z tych przyczyn organ odwoławczy uznał za bezpodstawny zarzut, że kwota doliczona do dochodu z tytułu ulgi na dzieci jest wykazana w podwójnej wysokości . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie N. S., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego K. S., zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. w całości i wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w zaświadczeniu o dochodach K. S. i M. S. za rok 2017 wyraźnie wskazano wspólną kwotę 4.431,67 zł, otrzymaną na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z powyższego wynika, że kwota 4.431,67 zł jest wliczona do dochodu K. S. i jej męża dwa razy, tymczasem powinna być rozbita po połowie albo odliczona od dochodu K. S.. Skarżąca zakwestionowała również prawidłowość przyjętej kwoty składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, odliczonej od dochodu. Przedstawiono wyliczenie dochodu na osobę w rodzinie, z którego wynika, że wynosi on 512 zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania stypendium. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a nadto z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co obliguje sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Na wstępie podnieść należy, że prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego wyjaśnienie sprawy, zebrania dowodów i ich oceny zgodnie z regułami k.p.a. W myśl art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z przepisu art. 8 § 1 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W świetle art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązek właściwego zbadania sprawy i sporządzenia uzasadnienia decyzji wiąże się z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania. Zgodnie z powołanym przepisem, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Stanowisko organu musi zatem znaleźć pełny wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a. Motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę prawną oraz ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, jasny i wyczerpujący. Organ odwoławczy dopuścił się naruszenia wyżej wymienionych przepisów k.p.a. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie prawa do ubiegania się o stypendium szkolne. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 90d ust. 1 u.s.o. Zgodnie z powołanym przepisem, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. W myśl przepisu art. 90d ust. 7 u.s.o., miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 z późn. zm.). W świetle art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, a od 1 października 2018 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - 528 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. W rozpoznawanej sprawie organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 554,29 zł i w konsekwencji przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania stypendium szkolnego, o którym mowa w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ wyliczył dochód z działalności gospodarczej wnioskodawczyni i jej męża za rok 2017 w oparciu zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] czerwca 2018 r., wydane oddzielne dla wnioskodawczyni i jej męża. W każdym zaświadczeniu wskazano wysokość dochodu uzyskanego za rok 2017, składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu oraz zamieszczono informację, że dochód zawiera wspólną kwotę 4. 431,67 zł otrzymaną na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z wyżej wymienionych zaświadczeń wynika, że kwota zwrotu ulgi na dzieci za rok 2016 została doliczona w pełnej wysokości - oddzielnie do dochodu K. S. i jej męża za rok 2017. Podzielić należy stanowisko wnioskodawczyni, że kwota zwrotu została doliczona do dochodów podwójnie, co spowodowało zawyżenie dochodów małżonków w sposób nieuzasadniony i miało wpływ na ustalenie kwoty dochodu na osobę w rodzinie. Organ II instancji nie odniósł się do zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu w tym zakresie i nie wyjaśnił wątpliwości, czy kwotę zwrotu ulgi na dzieci za rok 2016 w wysokości 4. 431,67 zł należało doliczyć do dochodu obojga małżonków, czy do dochodu jednego z nich. Organ ograniczył się do uwzględnienia informacji dotyczących dochodów wnioskodawczyni i jej męża za rok 2017 podanych w wyżej wymienionych zaświadczeniach, całkowicie pomijając inne dowody zgromadzone w sprawie, nie przeprowadzając pogłębionej analizy i wyliczeń w tym przedmiocie. Tymczasem prawidłowe wyliczenie dochodu wnioskodawczyni i jej męża jest istotne dla obliczenia dochodu na osobę w rodzinie, uprawniającego do świadczenia pomocy materialnej w postaci stypendium szkolnego. Jeśli organ miał wątpliwości co do wysokości kwoty zwrotu ulgi na dzieci za rok 2016, to powinien wystąpić o wyjaśnienie tej kwestii do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.. Skarżąca kwestionuje również wysokość składek na ubezpieczenie społeczne, odliczonych od dochodu M. S. za rok 2017. Jej zdaniem należało odliczyć kwotę 8. 649,51 zł, która wynikała z informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. o wysokości opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, podczas gdy organ odliczył składki w kwocie 7. 499,40 zł. Organ nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących wysokości składek na ubezpieczenie społeczne, które należało odliczyć od dochodu. Nie uzasadnił, dlaczego nie uwzględnił kwoty wynikającej z wyżej wymienionej informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i dlaczego nie podlegała ona odliczeniu. Organ stwierdził jedynie w sposób lakoniczny, że od dochodu M. S. odliczył składki, które zostały wykazane i odliczone w zeznaniu podatkowym za rok 2017. Wskazane uchybienia dyskwalifikują zaskarżoną decyzję, jako wydaną z naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów postępowania. Organ powinien mieć na uwadze, że postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów, wedle wyżej wymienionych zasad i reguł k.p.a. Nierzetelne wyjaśnienie wskazanych okoliczności, związanych z ustaleniem dochodu na osobę w rodzinie, uprawniającego do przyznania stypendium szkolnego oznacza, że organ nie dokonał należytych ustaleń, nie rozpatrzył i nie dokonał właściwej oceny całego zebranego materiału dowodowego, czym naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania miało bezpośrednie przełożenie na niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 90d ust. 1 i ust. 7 u.s.o. Ponownie rozstrzygając sprawę, organ dostosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu i dokona ustaleń faktycznych dotyczących dochodu wnioskodawczyni i jej męża, a następnie przeprowadzi szczegółowe wyliczenie dochodu na osobę w rodzinie. Organ rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i oceni okoliczności istotne dla zastosowania dyspozycji art. 90d ust. 1 i ust. 7 u.s.o., przedstawiając ich wynik w uzasadnieniu decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.).