III SA/Lu 207/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Syta, po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2004 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Wojewoda zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K/20/01, Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716), po rozpatrzeniu odwołania B. G. od decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] orzekającej o wymeldowaniu B. G. wraz z żoną i dziećmi z pobytu stałego z domu nr [...] przy ul. L. w Z. – orzekł utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że dom nr [...] przy ul. L. w Z. stanowi przedmiot współwłasności na podstawie postanowienia sądu z dnia [...] kwietnia 2002 r. o stwierdzeniu nabycia spadku. Jednym ze współwłaścicieli budynku jest B. G. Z ustaleń dokonanych w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego bezspornym jest fakt niezamieszkiwania B. G. i jego rodziny w tym budynku. Organ pierwszej instancji ustalił, że B. G. przebywa za granicą ponad 15 lat, a jego żona i synowie ponad 3 lata; w spornym budynku nie ma rzeczy osobistych. Zatem opuścili oni miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodów osobistych. Wobec powyższego w dniu [...] Prezydent Miasta wydał decyzję o wymeldowaniu z pobytu stałego B. G. z rodziną z lokalu przy ul. L. w Z. W złożonym odwołaniu pełnomocnik B. G. stwierdził, że zamiarem B. G. i jego rodziny jest zamieszkiwanie na stałe w Polsce, w miejscu stałego zameldowania. W następstwie odwołania, Kierownik Wydziału Spraw Obywatelskich i Migracji wydał w dniu 1 marca 2004 r. z upoważnienia Wojewody decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego organ administracji państwowej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli co do zamiaru przebywania w danym miejscu. O ocenie charakteru pobytu decyduje nie tylko treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Fakt niezamieszkiwania B. G. w domu nr [...] przy ul. L. w Z., wspólne zamieszkiwanie wraz z żoną i dziećmi za granicą w miejscu stałej pracy zawodowej żony i jego, posyłanie tamże dzieci do szkoły, wskazuje, że faktycznym zamiarem jego i jego rodziny jest stały pobyt za granicą. Natomiast fakt, że skarżący przebywa w spornym lokalu w czasie, gdy przyjeżdża do kraju na urlop, nie podważa ustaleń organu pierwszej instancji w zakresie wystąpienia przesłanki opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, skoro jego przebywanie w tym domu ma charakter okazjonalny i wymiar czasowy, a nie stały. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego obowiązującym od dnia 19 czerwca 2002 r. zmieniającym art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wymeldowania osoby z pobytu stałego dokonuje się w przypadku, gdy osoba dobrowolnie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i faktycznie w nim nie przebywa. Zgromadzony materiał dowodowy bez żadnych wątpliwości wskazuje, że B. G., jak również jego żona i dzieci opuścili przedmiotowy dom i faktycznie w nim nie przebywają, zatem dalsze ich zameldowanie w tym domu byłoby fikcją w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na decyzję organu odwoławczego B. G. w dniu [...] marca 2004 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zwracając się o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji oraz zarzucając obrazę przepisów art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę, zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) i przepisów rozdziału pierwszego ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności z prawem indywidualnych aktów administracyjnych. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja Wojewody oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta Miasta zostały wydane z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym sformułowanej w art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji o wymeldowaniu B. G. z rodziną z przedmiotowego budynku. Rozstrzygnięciu temu nie można zarzucić naruszenia przepisów materialnoprawnych, ponieważ organ administracji dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawnych dotyczących wymeldowania i właściwie zastosował je do ustalonego stanu faktycznego, jednakże Sąd władny jest uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż związane z naruszeniem przepisów materialnoprawnych. Stwierdzić należy, że organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się uchybienia procesowego stanowiącego przyczynę wznowienia postępowania, co powinno skutkować uwzględnieniem skargi, niezależnie od tego, czy dane naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy (J. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 211). Zgodnie z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wszczynając postępowanie administracyjne organ administracji powinien zatem określić krąg wszystkich osób, którym zgodnie z powyższym przepisem przysługuje status strony i umożliwić im aktywne uczestnictwo w postępowaniu (art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego) czyli powiadomić o wszczęciu postępowania, umożliwić im dostęp do akt sprawy oraz zgłaszanie dowodów, zawiadamiać o terminie i miejscu przeprowadzania dowodów, umożliwić wypowiedzenie się na temat zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, doręczyć rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, powiadomić o wniesieniu odwołania, doręczyć decyzję organu odwoławczego, skargę oraz odpis skargi (P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 55). Z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] października 2003 r. złożonym w imieniu R. G. przez jego pełnomocnika, M. G., zwrócono się o wymeldowanie z pobytu stałego z domu przy ul. L. w Z.: B. Z. G., M. G., J. G., W. G., C. G. Jednoznacznie więc wynika z powyższego, że postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek powinno być prowadzone w stosunku do każdej z wymienionych we wniosku osób, z uwzględnieniem dodatkowo jako strony - wnioskującego. Jednakże nie potraktowano jako strony zarówno żony B. G., M. G., jak i jego synów, J., W., C. Nie ustalono, czy synowie małż. G. są pełnoletni, czy nie, zatem czy działają samodzielnie, czy przez swoich przedstawicieli ustawowych (ustaleń tych dokonał Sąd na rozprawie, podczas której wyjaśniono, iż z trojga dzieci małż. G. w dacie wydania zaskarżonej decyzji pełnoletni był J. G.). Pisma organu administracyjnego znajdujące się w aktach sprawy (zawiadomienie o wszczęciu postępowania, zawiadomienie o zakończeniu postępowania administracyjnego w powyższej sprawie oraz o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się na ten temat) przesyłano jedynie do pełnomocnika R. G. i pełnomocnika B. G. Mimo więc faktu, że wobec M. G., J. G., W. G., C. G. było prowadzone postępowanie o wymeldowanie ich z pobytu stałego z przedmiotowego budynku oraz mimo, że wydano decyzje o wymeldowaniu ich z domu przy ul. L. w Z., w postępowaniu nie uznano ich za strony postępowania i nie traktowano jak osoby, którym przysługuje ten status. Nie ulega zatem wątpliwości, że uchybiono zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Podobnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2000 r. (sygn. akt III SA 1082/00, LEX nr 47981), zgodnie z którym brak należytego powiadomienia strony o posiedzeniu organu administracji lub uniemożliwienie stronie czynnego w nim udziału oznacza, że rozstrzygnięcie, które na posiedzeniu zapadło i dotyczy sytuacji prawnej owego podmiotu, jest wadliwe; przyczyny odstąpienia od powiadomienia strony powinny być utrwalone w aktach sprawy. Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania uzasadniającą uchylenie decyzji przez sąd administracyjny bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy (treść decyzji). Wniosek taki wypływa jednoznacznie zarówno z treści przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 26 stycznia 1999 r., III SA 979/98, LEX nr 39458; wyrok z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 915/97, Glosa 1999/1/28, wyrok z dnia 4 kwietnia 1997 r., III SA 1795/95, LEX nr 29916). Zgodnie z powołanym powyżej przepisem sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w razie stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei, jak to zostało podniesione powyżej, art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego jako przesłankę wznowienia postępowania przewiduje brak udziału strony, bez własnej winy, w postępowaniu. Zatem w razie stwierdzenia przez sąd administracyjny w postępowaniu sądowoadministracyjnym uchybienia przez organ administracji zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu, sąd obowiązany jest uchylić wadliwą decyzję, z uwagi na fakt, iż uchybienie tej zasadzie jest przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego. Potwierdza to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 2002 r. (sygn. akt III RN 200/01, OSNP 2003/24/582), podnosząc jednocześnie, iż dla obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 Kodeksu postępowania administracyjnego wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kodeksu następuje tylko na żądanie strony. Ponadto Sąd jest władny oceniać zgodność z prawem wszystkich decyzji wydanych w danej sprawie, rozstrzygających o istocie danego stosunku administracyjnoprawnego. Skoro bowiem w myśl art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia – to uchylając jako niezgodne z prawem zaskarżone rozstrzygnięcie sąd administracyjny uprawniony będzie również do uzasadnionego uchylenia poprzedzających go rozstrzygnięć, o których wymienione orzekało, albowiem wszystkie te rozstrzygnięcia wydane zostały w jednym, tym samym postępowaniu, prowadzonym dla załatwienia danej sprawy. Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2000 r. (sygn. akt I SA/Łd 1269/97, LEX nr 40856). Zatem zdaniem Sądu obowiązkiem sądu administracyjnego jest – poprzez wydanie orzeczenia – stworzenie takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodna z prawem. Z uwagi więc na to, że w przedmiotowej sprawie w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji pozostałaby w obrocie prawnym poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania B. G. z rodziną, również naruszająca zasadę czynnego udziału strony wyrażoną w art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzja z dnia [...] także powinna zostać uchylona. Z tych względów na podstawie art. 134, art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, należało orzec jak w sentencji.