III SA/Lu 22/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Asesor WSA Małgorzata Fita(spr.), Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj. Dz.U. z 2003 r., Nr 58, poz. 514 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...], Nr [...] orzekającej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z okres od dnia 16 stycznia 2003 r. do dnia 31 sierpnia 2003 r. w kwocie 7.506,30 zł utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, iż decyzją organu I instancji orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego przez M. K. świadczenia przedemerytalnego za okres od dnia 16 stycznia 2003 r. do dnia 31 sierpnia 2003 r. w kwocie 7.506,30 zł. Od powyższej decyzji M. K. wniosła odwołanie do organu II instancji, w którym podniosła, iż pobrane przez nią świadczenie nie jest świadczeniem nienależnym, bowiem wypłacone zostało za okres, w którym pozostawała bez pracy i nie osiągała żadnych dochodów. Rozpatrując niniejsze odwołanie organ odwoławczy oparł się na przepisie art. 28 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, który w ust. 1 określa, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Zgodnie z ust. 2 cyt. przepisu nienależnym świadczeniem jest m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie żądania od M. K. zwrotu świadczenia przedemerytalnego za wyżej wymieniony okres, jako świadczenia nienależnego wynika i jest konsekwencją wydania przez ten organ decyzji z dnia [...], Nr [...] orzekającej o niespełnieniu przez nią warunków do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz o odmowie przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 16 stycznia 2003 r., po uprzednim wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] w przedmiocie spełniania warunków do uzyskania statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych i przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 16 stycznia 2003 r. Wyżej wymieniona decyzja została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia [...], Nr [...], (na którą M. K. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego), w uzasadnieniu której wskazano, że świadczenie przedemerytalne jakie otrzymywała było świadczeniem nienależnym. Bo chociaż w dniu przyznania tego świadczenia istniały przesłanki do jego nabycia, to jednak z uwagi na zmianę stanu prawnego dotyczącego zatrudnienia M. K.(przywrócenie do pracy) zaistniały okoliczności, które spowodowały ustanie prawa do pobierania świadczenia przedemerytalnego. Na powyższą decyzję organu odwoławczego M. K. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wnosi o jej unieważnienie lub uchylenie jako niezgodnej z przepisami. W uzasadnieniu skargi podniosła, że w okresie od 1 września 2002 r. do 31 sierpnia 2003 r. pozostawała bez pracy, na skutek wypowiedzenia jej stosunku pracy przez pracodawcę. Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną przez Prezydenta Miasta uzyskała status osoby bezrobotnej oraz przyznano jej prawo do zasiłku, natomiast decyzją tegoż organu z dnia [...] Nr [...] przyznano jej prawo do świadczenia przedemerytalnego. W czasie wydawania tych decyzji spełniała wszystkie warunki niezbędne do nabycia statusu bezrobotnej i związanych z nim uprawnień. Wyrokiem z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy – Sąd Pracy przywrócił ją do pracy na poprzednich warunkach. Obowiązki wynikające z zatrudnienia podjęła z dniem 1 września 2003 r., natomiast w dniu 2 września 2003 r. powiadomiła o tym fakcie Miejski Urząd Pracy i od tego czasu nie pobrała już świadczenia przedemerytalnego. Świadczenia, które pobrała z Urzędu Pracy nie są świadczeniami nienależnymi, jako, że nie zostały wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do nich. Wydając decyzje o pozbawieniu jej z mocą wsteczną statusu bezrobotnej i prawa do świadczeń organy administracji obu instancji oparły się na błędnym pojmowaniu charakteru i skutków orzeczenia sądu o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach. W uzasadnieniu tych decyzji przyjęto, że wspomniane orzeczenie znosi z mocą wsteczną skutki rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę. Taka interpretacja jest niezgodna ze stanowiskiem doktryny i Sądu Najwyższego, w którym przyjęto, że "orzeczenie o przywróceniu pracownika do pracy nie działa ex tunc, nie unieważnia bezprawnego oświadczenia pracodawcy z mocą wsteczną, od momentu, w jakim oświadczenie zostało złożone, lecz restytuuje stosunek pracy ex nunc, tj. od dnia w którym ziścił się ustawowy warunek w postaci zgłoszenia przez pracownika "gotowości do pracy" w związku z prawomocnym orzeczeniem" ("Kodeks Pracy. Komentarz" red. T. Zieliński, W-wa 2000 r., str. 311). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie ustalono następujący stan faktyczny: Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta orzeczono o spełnieniu przez M. K. warunków do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz o przyznaniu jej prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 16 stycznia 2003 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt: [...], po rozpoznaniu spawy z powództwa M. K. przeciwko Szkole Podstawowej orzeczono o przywróceniu M. K. do pracy na poprzednich warunkach w pozwanej szkole oraz zasądzono od pozwanej Szkoły Podstawowej na rzecz powódki M. K. kwotę 1924,32 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, płatne po podjęciu pracy. Dnia [...] października 2003 r. skarżąca złożyła oświadczenie w Miejskim Urzędzie Pracy o fakcie podjęcia z dniem 1 września 2003 r. pracy w Szkole Podstawowej oraz, że zasądzona od na jej rzecz kwota 1924,32 zł od wyżej wymienionej szkoły stanowi wynagrodzenie za jeden miesiąc pozostawania bez pracy i nie została jej wypłacona. Następnie decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...], Nr [...] wydaną po wznowieniu postępowania postanowieniem z dnia [...] października 2003 r. o tym samym numerze, uchylono decyzję z dnia [...] Nr [...] w sprawie spełnienia przez M. K. warunków do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz przyznaniu jej prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 16 stycznia 2003 r. Jednocześnie przedmiotową decyzją orzeczono o nie spełnieniu warunków do uzyskania przez skarżącą warunków do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz o odmowie przyznania jej prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia 16 stycznia 2003 r. Uzasadniając powyższą decyzję organ administracji stwierdził, iż jest ona konsekwencją przywrócenia M. K. do pracy na poprzednich warunkach w Szkole Podstawowej w S. wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2003 r., sygn. akt:[...], w którym orzeczono jednocześnie o przyznaniu jej wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją wydaną z upoważnienia Wojewody z dnia [...], Nr [...], na którą M. K. złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie. Po wydaniu wyżej wymienionych decyzji, następną decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta na podstawie art. 2 i art. 6 pkt 6 lit. c) oraz art. 28 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.) orzeczono o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia 16 stycznia 2003 r. do dnia 31 sierpnia 2003 r. w kwocie 7.506,30 zł. Po rozpatrzeniu odwołania przez skarżącą na wyżej wymienioną decyzję organ odwoławczy utrzymał ją w mocy. Analogicznie do stanowiska organu pierwszej instancji, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia uznał, iż orzeczenie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego przez M. K. wynika z faktu wydania przez organ zatrudnienia decyzji orzekającej o niespełnieniu przez nią warunków do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz o odmowie przyznania świadczenia przedemerytalnego od dnia 16 stycznia 2003 r. Mając na uwadze przepis art. 28 ust. 1 cyt. Ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne obowiązana jest do jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z ust. 2 powołanego artykułu nienależnym świadczeniem jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. W stanie faktycznym sprawy zaistniała sytuacja wymieniona w cytowanym przepisie i w związku z tym zasadnym było wydanie decyzji o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia. Rozpatrując skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż przepis art. 28 ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, który jest materialno – prawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, stanowi samoistną podstawę prawną decyzji stwierdzającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych (por. wyrok SN z dnia 5 października 2000 r.. III RN 20/00, opubl. OSNP 2001/12/403). W niniejszej sprawie organy administracji wydając decyzje o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przedemerytalnego przez M. K. podały w jej osnowie jako podstawę prawną wyżej wymieniony przepis art. 28 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji, w wyjaśnieniu podstawy prawnej jej wydania, przytoczyły treść art. 28 ust. 1, zgodnie z którymi osoba, która pobrała nienależne świadczenie obowiązana jest do jego zwrotu (...) i ust. 2 pkt 1 tegoż przepisu stanowiącego, że nienależnym świadczeniem jest świadczenie wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Mając na uwadze treść art. 28 ust. 2, na który powołały się organy administracji, zważyć należy, iż ustawodawca wymienił w nim enumeratywnie sześć przypadków świadczenia, które uważa się za nienależne. I tak nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu ust. 1 uważa się: 1) świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach; 2) świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium, świadczenie przedemerytalne, lub inne świadczenie pieniężne sfinansowane w Funduszu Pracy, wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 29; 4) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 16 ust. 4; 5) zasiłek lub świadczenie przedemerytalne wypłacone za okres, za który w związku z orzeczeniem sądu wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę; 6) świadczenie wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego. Analizując treść przywołanego artykułu oraz stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie przepis art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 5. Zgodnie z nim nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie przedemerytalne wypłacone za okres, za który w związku z orzeczeniem sądu wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (...). Dokonując literalnej wykładni tegoż przepisu podnieść należy, że aby miał on zastosowanie, muszą zostać łącznie spełnione następujące przesłanki: wydanie orzeczenia przez sąd o obowiązku wypłaty na rzecz pobierającego świadczenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowania z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę, dokonana wypłata świadczenia przedemerytalnego za okres, za który na mocy przedmiotowego orzeczenia wypłacono wynagrodzenie oraz dokonana wypłata zasądzonego wynagrodzenia lub odszkodowania. W niniejszej sprawie, organy zatrudnienia opierając się na błędnej podstawie materialno - prawnej rozstrzygnięcia nie dokonały w ogóle ustaleń w przedmiocie zaistnienia wymienionych wyżej warunków i nie ustosunkowały się do nich w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.pa.) W ten sposób doszło do naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 i 77 k.p.a., przy czym naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych też względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji.