III SA/Lu 221/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Drwal, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 września 2008 r. sprawy ze skargi G.W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej zwolnienia ze Służby Celnej uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. [...] wydanym na podstawie art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 81 pkt 1 ustawy z dnia lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w B. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu Organ wskazał, że w dniu 15 kwietnia 2008 r. do Izby Celnej wpłynęły dwa wnioski G. W. z dnia 11 kwietnia 2008 r. – "wniosek o przywrócenie terminu" oraz "wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy". We wniosku o przywrócenie terminu Strona prosi o przywrócenie terminu 14 dni do złożenia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Celnej, dotyczącej zwolnienia ze służby celnej w B. oraz o rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o przywrócenie terminu Strona motywuje zaistnieniem niezawinionych przeze nią okoliczności, gdyż decyzja o zwolnieniu została wysłana przez Izbę Celną na nieaktualny adres, tj. ul. W. [...] w Z. . W ocenie Dyrektora Izby Celnej decyzja o zwolnieniu ze służby została doręczona stronie w dniu 27 lutego 2008 r. zgodnie z art. 44 kpa. Ponadto od dnia odbioru wcześniejszej decyzji o zawieszeniu strony pod adresem: ul. W. [...] w Z. , tj. od dnia 14 listopada 2007 r. Strona nie zgłosiła zmiany adresu, ani też nie poinformowała Dyrektora Izby Celnej o innym adresie do korespondencji. W aktach osobowych Strony podane zostały dwa adresy – w Z. i w K. Przesłanką do wysłania stronie kolejnych decyzji na adres w Z. był odbiór decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych pod tym adresem. Od dnia 14 listopada 2008 r. strona posiadała wiedzę o tym, że Dyrektor Izby Celnej wysłał decyzję na ten adres. Jeżeli adres był zdaniem strony niewłaściwy, mogła ona po odebraniu decyzji o zawieszeniu powiadomić Dyrektora Izby Celnej o jego zmianie, czego nie uczyniła. Organ dodatkowo uznał, że gdyby strona nie uznawała doręczenia decyzji o przedłużeniu zawieszenia oraz decyzji o zwolnieniu ze służby celnej to stawiłaby się do pełnienia służby. Dyrektor Izby Celnej uznał zatem, że uchybienie w zakresie odbioru korespondencji nastąpiło z winy strony. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na to postanowienie, w której zarzuca organowi naruszenie art. 42, 43 i 44 kpa poprzez przyjęcie, iż możliwe było zastosowanie doręczenia zastępczego w trybie art. 44 k.p.a., w sytuacji, w której skarżąca poinformowała Dyrektora Izby Celnej o zmianie adresu zamieszkania już w 2004 r. Skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu 14 dni do złożenia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Celnej, dotyczącej zwolnienia jej ze służby celnej. Na rozprawie w dniu 25 września 2008 r. skarżąca złożyła szereg dokumentów, z których wynika, że organ wiedział o innym miejscu zamieszkiwania przez skarżącą. Świadczą o tym adresy skarżącej podane np. w decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 marca 2006 r. zwalniającej Izbę Celna w B. z obowiązków płatnika podatku dochodowego od dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, deklaracja PIT 11 wystawiona przez Izbę Celna w B. za 2006 r., pisma skarżącej z dnia 17 marca 2007 r. i 4 stycznia 2008 r., kierowane do Dyrektora Izby Celnej w B. , w których wskazany jest inny adres, a także odpowiedź Dyrektora Izby Celnej w B. z dna 24 stycznia 2008 r., kierowane na ten odmienny adres. Wezwany od ustosunkowania się organ wskazał, że zgodnie z praktyką korespondencję wysyłano na różne adresy, jednak pisma wysyłane w związku ze stosunkiem służbowym odbywa się na podstawie funkcjonującego w Izbie Celnej programu komputerowego "Kadry". Skarżąca była zobowiązana w przypadku zmiany danych adresowych do zawiadomienia o tym Wydziału Kadr i Szkolenia Izby Celnej poprzez złożenie kwestionariusza osobowego. Kadry Organu nie są w stanie na bieżąco kontrolować adresów wszystkich zatrudnionych funkcjonariuszy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. Organ nie wyjaśnił należycie stanu fatycznego sprawy, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę zajętego przezeń stanowiska. Przede wszystkim nie jest jasne, czy istotnie doszło do uchybienia terminu, którego przywrócenia dotyczy wniosek. Postanowienie takiej treści jak zaskarżone może zapaść w różnych sytuacjach faktycznych, ale wywoła odmienne skutki w odniesieniu do dalszego toku postępowania zasadniczego, związanego z kontrolą decyzji o zwolnieniu skarżącej ze służby celnej. Przyczyną odmowy przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego może być zarówno zawinione uchybienie terminowi do dokonania czynności, spóźnione złożenie wniosku o przywrócenie terminu, jak i jego bezprzedmiotowość, o ile do uchybienia terminu w ogóle nie doszło. Organ przedwcześnie uznał, że doszło do prawidłowego doręczenia zastępczego decyzji z dnia 8 lutego 2008 r., zaś wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie może zostać uwzględniony ze względu na zawinienie skarżącej w uchybieniu terminu. Organ dokonując ponownej oceny wyjaśni w pierwszej kolejności, czy doręczenie zastępcze było skuteczne w świetle art. 44 § 4 kpa. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest ustalenie, że adresat pisma istotnie mieszka pod wskazanym adresem, a jedynie nie jest możliwe doręczenie mu pisma w sposób przewidziany w przepisach art. 42 i 43 (por. postanowienie SN z dnia 22 marca 1995 r., II CRN 4/95, niepublikowane, w odniesieniu do przepisu art. 139 k.p.c.). Domniemanie doręczenia nie ma zastosowania do pisma błędnie zaadresowanego (postanowienie SN z dnia 6 kwietnia 2000 r., III RN 141/99, OSNAPiUS 2001, nr 1, poz. 6). Dla uznania doręczenia za skuteczne nie wystarczy więc powołanie się na zapisy sprzed lat w aktach osobowych skarżącej, bowiem stan ten mógł ulec zmianie przed wszczęciem postępowania. Nie jest też istotne, że taki adres jest wpisany do bazy danych z której korzystają kadry Izby Celnej, ani to, że pracownicy kadr są zapracowani i nie są w stanie danych tych zweryfikować. Miejsce zamieszkania jest okolicznością obiektywną, której nie może zmienić wadliwy wpis w bazie danych, bez względu na przyczynę jego nieaktualności. Jak zaś wyżej wskazano, "doręczenie zastępcze" nie może nastąpić pod innym adresem, niż rzeczywisty adres zamieszkania adresata. Wobec kwestionowania tej okoliczności przez stronę, fakt stałego zamieszkiwania w danym miejscu powinien być potwierdzony jest przez właściwy organ poprzez wydanie zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 993 ze zm.) - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z art. 44 h ust. 1 ustawy - dane ze zbiorów meldunkowych udostępnia się m. in. organom administracji publicznej. Zgodnie zaś z art. 76 § 1 kpa – dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dopiero po wyjaśnieniu tej kwestii organ mógł stwierdzić, czy doręczenie zastępcze było wykonane pod właściwym adresem, wbrew twierdzeniom skarżącej. Doręczenie zastępcze pod adresem nieaktualnym jest możliwe tylko wtedy, gdy strona zaniedba powiadomienia organu o zmianie adresu, ale takiej zmianie, która miała miejsce już w toku postępowania. Zgodnie bowiem z art. 41 § 1 kpa - w toku postępowania strony mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu (a zgodnie z § 2 - w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny). Orzecznictwo sądowe dodatkowo przyjmuje warunek, iż strona musi być pouczona o takim obowiązku przez organ prowadzący postępowanie. Jeżeli doszło do zmiany adresu w trakcie postępowania w sprawie zwolnienia ze służby, to organ dla przyjęcia skuteczności doręczenia zastępczego pod adresem poprzednim musiałby wykazać, że wysyłał pismo na adres, który był aktualny w dacie wszczęcia postępowania, był to adres domowy (mieszkanie), oraz że pouczył wcześniej stronę o konieczności informowania o zmianie adresu. W konsekwencji organ może uznać, że do doręczenia zastępczego nie doszło, a zatem wniosek przywrócenie terminu do wniesienia środka musi zostać oddalony, ale z tego powodu, że jest przedwczesny. Wywoła to konieczność ponownego, prawidłowego doręczenia decyzji, co otworzy skarżącej drogę do jej zaskarżenia. Organ może jednak ustalić, że doręczenie było prawidłowe. Wówczas zbada, czy została zachowana przesłanka formalna umożliwiająca przywrócenie terminu, określona w art. 58 § 2 kpa, bowiem prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Dopiero jeżeli spełnione są powyższe warunki dopuszczalności merytorycznej oceny wniosku, organ rozważy, czy ewentualne uchybienie terminu było zawinione przez skarżącą, i na czym ta wina polega. Wszystkie powyższe ustalenia i wnioski organ zawrze w uzasadnieniu postanowienia wydanego w ramach ponownego rozpatrzenia wniosku, co umożliwi skarżącej rozważenie słuszności tego stanowiska, a sądowi da możliwość ewentualnej kontroli jego prawidłowości. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) należało orzec, jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 ppsa, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej orzeczenie jako negatywne i tak nie podlega wykonaniu, nie jest więc możliwe wstrzymanie jego wykonania.