III SA/Lu 231/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy – w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący T.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., w przedmiocie zatrzymania mu prawa jazdy kat. A, B i T. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wniesioną przez skarżącego skargę oddalił. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu "PPF", skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, wezwaniem referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2016 r. zobowiązano go do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń. Wezwanie to zostało doręczone wnioskującemu o przyznanie prawa pomocy w dniu 9 grudnia 2016 r., jednakże pozostało bez odpowiedzi. Dlatego postanowieniem z dnia 7 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zakwestionował zasadność odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy, a także wyraził swoje niezadowolenie z treści zapadłego w sprawie wyroku. Do sprzeciwu dołączono: dyspozycję wypłaty gotówkowej z rachunku skarżącego na kwotę 787 zł, oświadczenie skarżącego, że dochód z tytułu pracy żony wynosi 170 zł, a stypendium syna 100 zł. Dom jest współwłasnością 10 osób i ma wartość 100.000 zł. Ponadto skarżący dołączył zaświadczenie o podleganiu podatkowi rolnemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: wysokości kosztów jakie musi ponieść strona na poczet postępowania sądowego oraz sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza aktualnych możliwości płatniczych skarżącego (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1526/13). Należy przy tym podkreślić, że dokonując oceny wskazanych przesłanek należy brać pod uwagę sytuację aktualną, a nie przeszłą, czy też przyszłą. W ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony rzeczywiście ubogiej (biednej). Jej udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy, a zatem przedstawienia Sądowi oceniającemu wniosek całości kompletnego, rzeczywistego i prawdziwego materiału dokumentującego stan majątkowy. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się subiektywnie za niezamożne, ale osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (zob. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Dlatego to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15). W ocenie Sądu trafne są wnioski referendarza, że udzielone przez stronę informacje na temat jej sytuacji majątkowej i dochodowej zawarte w formularzu PPF – nie tworzą jasnego obrazu jej rzeczywistych zdolności płatniczych. Z treści powołanych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu odnośnie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego dokonanie prawidłowej oceny, czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Założeniem tak skonstruowanego postępowania o przyznanie prawa pomocy jest oczekiwanie, że strona poda informacje prawdziwe i wyczerpujące, bez zatajania czegokolwiek, kierując się zasadą lojalności w stosunku do Sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Niesprostanie zaś tym wymaganiom powoduje, że wniosek strony nie może być oceniony w sposób pozytywny, a więc pozwalający na przyznanie prawa pomocy. Oceniając sytuację majątkową i rodzinną skarżącego Sąd uwzględnił również dokumenty i pisma nadesłane przy sprzeciwie. Przedstawione przez skarżącego informacje budzą istotne wątpliwości odnośnie ich wiarygodności, a w szczególności, czy zgodnie z rzeczywistością obrazują pełną sytuację materialną strony i jej rodziny. Skarżący przedstawił jedynie wyrywkowe dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową. To, że wykazywane obciążenie pięcioma kredytami zaciągniętymi w bankach i innych instytucjach finansowych przy kwocie dochodu na rodzinę obejmującą trzy dorosłe osoby, wynosi 1.055 zł (785 zł renta skarżącego i 170 zł dochód z tytułu pracy żony oraz stypendium syna 100 zł), bez wykazania wielkości miesięcznych wydatków skarżącego i jego rodziny ponoszonych na utrzymanie konieczne – budzi uzasadnione podejrzenie co do wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń, a jednocześnie może to wskazywać na istnienie innych źródeł dochodu, których skarżący nie chce i nie zamierza ujawnić. Brak współpracy skarżącego przy wiarygodnym ustaleniu jego rzeczywistych możliwości finansowych widać w sposobie wykonania wezwania z dnia 5 grudnia 2016 r. Skarżący miał bowiem złożyć wyciągi ze wszystkich posiadanych przez niego i jego żonę rachunków i kont bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne obrazujących pełną historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie od maja do października 2016 r.; ostatnią decyzję wskazującą wysokość świadczenia rentowego skarżącego w kwocie brutto i netto lub odcinka takiego świadczenia (przekazu pocztowego) za ostatni miesiąc, bądź kserokopii tych dokumentów poświadczonych za zgodność z oryginałem; zaświadczenie wykazujące wysokość średniego miesięcznego świadczenia z tytułu pracy żony w kwocie brutto i netto z okresu ostatnich trzech miesięcy, bądź kserokopii tego dokumentu poświadczonego za zgodność z oryginałem; oświadczenie wykazujące powierzchnię domu i wielkość działki pod budynkiem mieszkalnym (w m2); zaświadczenie właściwego urzędu gminy wykazujące wielkość posiadanej nieruchomości rolnej w hektarach fizycznych i przeliczeniowych lub decyzji płatniczej podatku rolnego na 2016 r., bądź kserokopii tych dokumentów poświadczonych za zgodność z oryginałem; zaświadczenie szkoły/uczelni potwierdzającej, że syn skarżącego kontynuuje naukę oraz wyjaśniającego, czy pobiera stypendium (naukowe, socjalne, inne) i w jakiej wysokości, bądź kserokopii tego dokumentu poświadczonego za zgodność z oryginałem oraz oświadczenie wykazujące wielkość i rodzaj miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne gospodarstwa domowego i dokumentów poświadczających te wydatki (np. faktury VAT, dowody zapłaty, itd.), bądź ich kserokopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem. Dokonując natomiast analizy oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów oraz oświadczenia złożone przy sprzeciwie należało uznać, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący. Nie nadesłał bowiem przeważającej części żądanych dokumentów, nie wyjaśnił też wszystkich wątpliwości, przez co przedstawił swoją sytuację materialną wybiórczo, fragmentarycznie i w sposób nie odpowiadający rzeczywistości. W tej sytuacji nie można było przyjąć, aby skarżący skutecznie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe okoliczności na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., gdyż nie zachodziły podstawy do wzruszenia prawidłowego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, który zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.