III SA/Lu 234/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 października 2011 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego skreślenia z listy doktorantów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...]; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego na rzecz P. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Rektor Uniwersytetu [...] w L. utrzymał w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. wydaną przez Kierownika Studiów Doktoranckich [...] w L. umorzeniu postępowania w sprawie skreślenia P. T. z listy doktorantów. Decyzja ta wydana została w następującym stanie sprawy: W dniu [...] listopada 2009 r. Kierownik Studiów Doktoranckich Uniwersytetu [...] w L. wydał decyzję nr [...] o skreśleniu z dniem [...] listopada 2009 r. P. T. studenta I roku Studiów Doktoranckich prowadzonych na Wydziale [...] Uniwersytetu w L. z listy uczestników studiów doktoranckich z uwagi na fakt, iż skarżący nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków, które spoczywają na uczestniku studiów doktoranckich prowadzonych w Uniwersytecie [...] w L., a w szczególności nie uczestniczył nie mniej niż 6 godzin dziennie w zajęciach przygotowujących do samodzielnej działalności badawczej i twórczej prowadzącej do uzyskania stopnia naukowego doktora oraz nie realizował zajęć ze studentami w ramach praktyki dydaktyczno - wychowawczej. Rektor Uniwersytetu M. w L. decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r. (sygn. akt III SA/Lu 126/10) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich [...] Uniwersytetu M. w L. nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r., wskazując, że decyzja o skreśleniu P. T. z listy doktorantów była co najmniej przedwczesna. Nie można bowiem jednoznacznie postawić zarzutu skarżącemu, że nie wywiązywał się z nałożonych na niego obowiązków. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie organy nie dokonały istotnych w sprawie ustaleń i nie uzasadniły prawidło rozstrzygnięcia, co pozbawiło Sąd możliwości dokonania merytorycznej kontroli i uniemożliwiło ustalenie, czy nie przekroczono granic swobody decyzyjnej. Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Kierownik Studiów Doktoranckich [...] Uniwersytetu M. w L. umorzył postępowanie w sprawie skreślenia P. T. z listy doktorantów. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 170 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.), osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni. Osoba przyjęta na studia doktoranckie nabywa prawa doktoranta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania. Według art. 197 ust. 1 ustawy doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Dalej organ argumentuje tym, że stosownie do art. 197 ust. 4 ustawy doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1-3 mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów. Co za tym idzie, skreślenie z listy uczestników studiów doktoranckich przewidziane treścią art. 197 ust. 4 ustawy możliwe jest jedynie w odniesieniu do doktoranta, a osoba, która została zakwalifikowana na studia doktoranckie, a nie przeszła immatrykulacji i nie złożyła ślubowania, nie jest doktorantem. Zdaniem organu, w odniesieniu do takiej osoby nie można wydać decyzji w oparciu o art. 197 ust 4 ustawy, co skutkuje bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego wszczętego z urzędu. Bezprzedmiotowość postępowania "z jakiejkolwiek przyczyny", czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnoprawnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej jest – jak wskazał organ - przesłanką umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. i skutkuje wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżący P. T. podniósł, iż nie został prawidłowo zawiadomiony o terminie i miejscu immatrykulacji, a władze Uniwersytetu bezprawnie odmawiają mu złożenia ślubowania i wydania legitymacji doktoranta. Zarzucił sprzeczność nałożonych na doktorantów obowiązków z ustawą. Wskazał, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów była niezgodna z prawem, co potwierdził wyrok WSA w Lublinie. Zarzucił także sprzeczność w twierdzeniach organów Uniwersytetu, które utrzymują, że skarżący nie jest doktorantem, a nie dokonały jego skreślenia z listy doktorantów. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Rektora Uniwersytetu M. wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wyrażonych. Sąd administracyjny orzeka jednak w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.). Oznacza to, że obowiązkiem sądu jest dokonanie kompleksowej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, niezależnie od zarzutów podanych w skardze. Zaskarżone do sądu rozstrzygnięcie jest konsekwencją uznania przez organ, że postępowanie w indywidualnej sprawie skarżącego stało się bezprzedmiotowe. Stanowisko to organ opiera na następującej argumentacji: skarżący został wprawdzie zakwalifikowany na studia doktoranckie, lecz nie przeszedł immatrykulacji i nie złożył ślubowania, a zatem nie jest doktorantem. W związku z tym w stosunku do takiej osoby nie można wydać decyzji w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. Skoro tak, postępowanie w sprawie skreślenia z listy doktorantów, wszczęte z urzędu, jest bezprzedmiotowe. Argumentacja organu opiera się na faktach, które w sprawie są niesporne między stronami. Skarżący został z dniem 1 października 2009 r. zakwalifikowany na l rok studiów doktoranckich prowadzonych na Wydziale [...] Uniwersytetu M. w L. w Katedrze [...]. Pomimo tego nie zgłosił się na immatrykulację, która odbywała się w dniu 7 października 2009 r., ani nie złożył ślubowania. Sam spór pomiędzy stronami co do możliwości immatrykulacji i złożenia ślubowania w terminie późniejszym jest poza związkiem z kwestiami, które decydują o ocenie legalności decyzji, która jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie. Pojęcie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, jako przesłanki jego umorzenia było przedmiotem rozważań w licznych publikacjach doktrynalnych, jak i w orzeczeniach sądowych. Najogólniejszą charakterystykę tego pojęcia, oddającą całą jego istotę, przedstawia prof. J. Borkowski w następujących słowach: "Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi się w art. 105 § 1 [Kodeksu postępowania administracyjnego], oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 10, Warszawa 2009, s. 391). Ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w badanej sprawie wymaga zatem analizy stosunku prawnego, jaki zaistniał pomiędzy skarżącym a Uniwersytetem [...]. Tytułem wstępu należy przypomnieć, że do istoty statusu prawnego uniwersytetu należy gwarantowana konstytucyjnie i ustawowo autonomia we wszystkich obszarach jej działania, na zasadach określonych w ustawie (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm. oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym). W konsekwencji tej zasady organy szkoły wyższej nie są typowymi organami administracji publicznej, a samej szkole wyższej przypisuje się status tzw. zakładu administracyjnego. Relacje prawne pomiędzy szkołą wyższą a studentem/doktorantem określane są mianem stosunku zakładowego. W ramach stosunku zakładowego wskazuje się na dwa typy relacji: zewnętrzną, dotyczącą nawiązania, zmiany lub ustania stosunku prawnego pomiędzy szkołą wyższą (zakładem), a studentem/doktorantem (użytkownikiem) oraz wewnętrzną, dotyczącą kwestii korzystania przez użytkownika z usług zakładu i regulowana w dużej mierze przez akty prawne stanowione przez sam zakład (szkołę wyższą), oczywiście w granicach określonych ustawami (statut, regulaminy etc.). Podsumowując: stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem, a szkołą wyższą ma charakter złożony, powstają w ramach niego zarówno relacje o charakterze zewnętrznym, poddane kognicji sądu administracyjnego, jak i relacje wewnętrzne, gdzie kognicja sądu jest ograniczona do pewnych tylko zagadnień (np. kwestie indywidualnych rozstrzygnięć w sprawach stypendiów) lub całkowicie wyłączona (np. oceny z egzaminów). Ów złożony stosunek prawny powstaje w trybie kilku zdarzeń i aktów prawnych, które łącznie tworzą przesłanki ukształtowania stosunku prawnego pomiędzy studentem/doktorantem i szkołą wyższą w jej pełnym wymiarze. Analiza treści art. 196 i 170 Prawa o szkolnictwie wyższym wskazuje, że na wspomniane przesłanki składają się: pozytywne przejście procedury rekrutacyjnej, której warunki, w granicach określonych ustawą określa uchwała senatu uczelni (art. 196 w zw. z art. 169 ust. 2), decyzja o przyjęciu na studia (art. 169 ust. 7 i 8) oraz immatrykulacja i złożenie ślubowania (art. 170). Zgodnie z art. 170 w zw. z art. 196 ustawy, osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta/doktoranta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni. Oznacza to, że także i te elementy są konieczne, aby doszło do ukształtowania pełnej relacji prawnej pomiędzy studentem/doktorantem, a uczelnią, obejmującą zarówno wspomniane wyżej relacje zewnętrzne, jak i wewnętrzne. Należy podkreślić, iż z chwilą doręczenia studentowi/doktorantowi decyzji o przyjęciu na studia/studia doktoranckie tworzy się już stosunek prawny pomiędzy użytkownikiem, a szkołą wyższą, co nie oznacza jeszcze, że student/doktorant może korzystać z pełni praw i że obowiązują w stosunku do niego wszystkie określone przepisami obowiązki. Prawa i obowiązki studenta/doktoranta są uregulowane w sposób dwustopniowy: część z nich, przynajmniej w ogólnym zarysie jest uregulowana na szczeblu ustawowym, część natomiast ma swoje podstawy (bądź szczegółowe doprecyzowanie) w aktach o charakterze wewnętrznym (statutach, regulaminach). Oznacza to konieczność dokonania jeszcze jednego aktu, który skonkretyzuje stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem, a szkołą wyższą, aktu prowadzącego do akceptacji przez użytkownika praw i obowiązków wynikających z wewnętrznych regulacji prawnych uczelni (por. art. 197 ust. 1 ustawy: doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów). Takim aktem jest odbycie immatrykulacji i złożenie ślubowania. Ponieważ już w momencie doręczenia decyzji osobie ubiegającej się o przyjęcie na studia tworzy się stosunek prawny pomiędzy tą osobą a uczelnią, nie można zaakceptować stanowiska, że orzekanie o statusie prawnym studenta w zakresie jego uprawnień lub obowiązków jest bezprzedmiotowe wobec braku dokonania czynności wieńczącej tworzenie relacji prawnej pomiędzy studentem a szkołą – w postaci immatrykulacji i złożenia ślubowania. Stosunek prawny pomiędzy studentem a uczelnią zrywa definitywnie dopiero decyzja o skreśleniu z listy studentów (art. 7 ust. 4 ustawy). Osoba, której doręczono decyzję o przyjęciu na studia ma zatem już status prawny studenta/doktoranta, co nie oznacza jednak możliwości korzystania z pełni uprawnień, gdyż możliwość ta obwarowana jest jeszcze kolejnymi przesłankami, do których należy w świetle art. 170 ustawy m.in. immatrykulacja i złożenie ślubowania. W konsekwencji nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie skreślenia z listy doktorantów osoby, która jest studentem/doktorantem, ponieważ została w stosunku do niej wydana decyzja o przyjęciu na studia. Bezprzedmiotowość oznaczałaby brak możliwości jakiegokolwiek uregulowania sytuacji prawnej strony przez organ ze względu na brak relacji prawnych pomiędzy nimi zachodzących. Tak nie jest w omawianym przypadku, gdyż relacja prawna pomiędzy skarżącym (uczestnikiem) i uniwersytetem (zakładem administracyjnym) zawiązała się już z chwilą aktu przyjęcia do zakładu, (czyli doręczenia decyzji o przyjęciu na studia). W tym stanie rzeczy zaskarżona do sądu decyzja Rektora Uniwersytetu z [...] marca 2011 r. została wydana z naruszeniem art. 105 k.p.a. w zw. z art. 207 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, nie zaistniała bowiem przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, która uzasadniałaby umorzenie postępowania w sprawie. Analogicznym uchybieniem dotknięta jest również decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2011 r. Zaskarżona decyzja narusza także przepis art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku z dnia 15 czerwca 2010 r. (sygn. akt III SA/Lu 126/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, uchylając decyzję o skreśleniu P. T. z listy doktorantów szczegółowo wskazał na popełnione przez organy uchybienia i polecił organom dostosowanie się do wskazań Sądu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Sąd dokonał też oceny prawnej wiążącej organy. Umarzając postępowanie jako bezprzedmiotowe organy nie zastosowały się do dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oceny prawnej i nie wykonały zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne (niż dające podstawę do wznowienia postępowania) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z takim naruszeniem niewątpliwie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, skoro organ bezpodstawnie przyjął zaistnienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania i umorzył je, uchylając się tym samym od merytorycznego rozpoznania sprawy. Ponieważ analogiczne naruszenie prawa dotyczy decyzji Rektora Uniwersytetu z dnia [...] stycznia 2011 r., należało również uchylić tą decyzję, w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Uchylenie zaskarżonej decyzji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez Rektora Uniwersytetu M. w L., działającego w pierwszej instancji. Przy ponownym orzekaniu organ powinien wziąć pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko i ocenę prawną dokonaną w wyroku w sprawie III SA/Lu 126/10. Mając powyższe na uwadze sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał, aby poniósł inne koszty postępowania poza uiszczonym wpisem w kwocie 200 zł, stąd zwrot kosztów od organu powinien objąć tę kwotę. Ponieważ uchylono decyzję umarzającą postępowanie, a zatem nie nadającą się do wykonania, nie było podstaw do określenia w sentencji na podstawie art. 152 p.p.s.a., czy zaskarżona decyzja podlega wykonaniu.