III SA/Lu 286/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Referent stażysta Monika Kutarska-Wolińska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia treści aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego - Osadzie nr [...] z dnia [...]. 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej E. S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. S. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy uzupełnienia treści aktu małżeństwa nr [...] w trybie art. 28 i 36 Prawa o aktach stanu cywilnego, utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że E. S. – R. zwróciła się w dniu [...] 2006 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o uzupełnienie jej aktu małżeństwa nr [...] o wpis, że żona nosi dwuczłonowe nazwisko S. – R., a dzieci noszą nazwisko R. Według niej nazwisko dwuczłonowe S. przysługuje jej od dnia zawarcia związku małżeńskiego. Na nazwisko S. - R. posiada prawo jazdy wydane [...] kwietnia 1982 r., dowód osobisty wydany [...] 1983 r. i paszport wydany [...] 2002 r. Kierownik USC pismem nr [...] z dnia [...] 2006 r. udzielił informacji, że uzupełnienie, o jakie wnosi zainteresowana, nie jest możliwe z uwagi na brak podstaw prawnych, gdyż w dokumentacji zbiorowej do aktu małżeństwa nr [...] brak jest jej oświadczenia o nazwisku, jakie będzie nosiła po zawarciu związku małżeńskiego. Jednakże nazwisko – na to, które używa od lat – może zmienić, składając podanie do kierownika usc według miejsca zamieszkania w oparciu o ustawę o zmianie imion i nazwisk. W dniu [...] E. S. - R. ponownie złożyła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego wniosek o uzupełnienie wpisu w jej akcie małżeństwa, że żona nosi nazwisko S. - R., dzieci noszą nazwisko R. Jako podstawę tej czynności podaje art. 28 i art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego – po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego – wydał w dniu [...] decyzję nr [...], którą odmówił dokonania zmian w akcie małżeństwa nr [...] motywując ją tym, że wniosek w przedmiocie uzupełnienia aktu i dokonania zmian jest bezzasadny. Od decyzji tej E. S. - R. złożyła odwołanie, w którym ponownie wskazuje, że kierownik usc ma możliwość dokonania uzupełnienia w akcie małżeństwa na podstawie art. 28 i 36 Prawa o aktach stanu cywilnego, a zaistniała sytuacja spowodowana jest niedopatrzeniem pracującego wtedy urzędnika. Organ drugiej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 28 i 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. nr 161 poz. 1688 ze zm.) w akcie stanu cywilnego można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski lub uzupełnić jego treść o brakujące, a wymagane dane. Można więc prostować w trybie tych artykułów wszystkie błędy stwierdzone w akcie lub uzupełnić treść aktu, jeżeli dokumenty stanowiące podstawę do jego sporządzenia wskazują, że zawiera on błędy czy brakuje w nich danych, które powinien zawierać. W dokumentacji zbiorowej do aktu małżeństwa nr [...] brak jest pisemnego oświadczenia kobiety o tym, jakie nazwisko będzie nosiła po zawarciu związku małżeńskiego. W związku z tym było wówczas jednoznaczne, że żona i dzieci noszą nazwisko męża. Wydany w dniu [...] kwietnia 1982 r., tj. w dniu zawarcia związku małżeńskiego, odpis skrócony aktu małżeństwa nie zawiera w związku z tym żadnej adnotacji o noszonych nazwiskach. E. S. - R. podnosi, że używa nazwiska S. - R., o czym świadczą posiadane przez nią dokumenty, tj. dowód osobisty, prawo jazdy i paszport. Wymienione dokumenty są jednak wtórne do aktu małżeństwa, sporządzone później i powinny zawierać takie dane, jakie wynikają z aktu małżeństwa, który jest w tej konkretnej sytuacji dokumentem pierwotnym, źródłowym. Wobec powyższych faktów stwierdzić należy, ze E. S.- R. nieprawnie używa nazwiska dwuczłonowego S. - R. Zdaniem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego i organu II instancji stan faktyczny nie mieści się w zakresie przepisów art. 28 i 39 Prawa o aktach stanu cywilnego. Na decyzję organu drugiej instancji E. S. - R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, podnosząc, że podczas ślubu cywilnego w K. w dniu [...] było ustalone, że będzie nosiła nazwisko S. - R. (na co skarżąca ma świadków). W tym dniu wydano jej odpis aktu małżeństwa – druk ten nie zawierał rubryk dotyczących nazwisk noszonych po zawarciu związku małżeńskiego, a umieszczone tam dane były zgodne z prawdą. W tym dniu wbito jej do dowodu osobistego pieczątkę i Kierownik USC w rubryce nazwisko noszone po ślubie dokonał wpisu "S. - R.", co było podstawą do wydania w dniu 21 kwietnia 1982 r. pierwszego dokumentu wtórnego, tj. prawa jazdy. Kolejnym dowodem jest odpis aktu małżeństwa z [...] 1983 r. Druk ten nie zawiera rubryk dotyczących nazwisk noszonych po zawarciu związku małżeńskiego, ale Kierownik USC umieścił adnotację: żona nosi nazwisko "S. - R.", dzieci noszą nazwisko "R." (oryginał tego odpisu znajduje się w USC przy akcie urodzenia dziecka). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności z prawem indywidualnych aktów administracyjnych. Oznacza to, że sąd, rozpoznając skargę, ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że podstawowym celem kontroli sądowej jest eliminowanie z obowiązującego porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień) i czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyleniu podlega decyzja lub postanowienie, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie skarżąca zwróciła się z wnioskiem z dnia [...] o uzupełnienie aktu małżeństwa nr [...] o wpis: żona nosi nazwisko "S. - R.", dzieci noszą nazwisko "R." w trybie art. 28, 36 Prawa o aktach stanu cywilnego. Treść wniosku skarżącej wyznaczyła granice wszczętego tym podaniem postępowanie administracyjne – skarżąca wnosiła o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego lub o uzupełnienie aktu stanu cywilnego o konkretny wpis. Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. nr 161, poz. 1688) w akcie stanu cywilnego nie można dokonać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. W związku z tym przepisem pozostaje art. 31 cyt. ustawy, w myśl którego akt stanu cywilnego podlega sprostowaniu w razie błędnego lub nieścisłego jego zredagowania. Stosownie natomiast do art. 36 cyt. ustawy akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. Z wynikającej z powyżej przytoczonych przepisów zasady trwałości aktu stanu cywilnego wynika, że z chwilą sporządzenia aktu staje się on dokumentem o charakterze trwałym, w którym można dokonywać jedynie sprostowań oczywistych omyłek oraz uzupełnienia danych, które powinny być w nim zamieszczone, a nie uczyniono tego, a także skreśleń danych, które nie powinny być w akcie umieszczone, a zostały w nim zawarte (art. 18 ust. 2 ustawy) – por. A. Czajkowska, E. Pachniewska, Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Orzecznictwo. Wzory dokumentów i pism, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 77. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpoznanie prawidłowego formalnie wniosku w granicach wynikających z treści wniosku i na podstawie obowiązujących przepisów. Nie podlega dyskusji, że wpisanie do aktu małżeństwa nazwisk, które będą nosić osoby zawierające małżeństwo po jego zawarciu, oraz nazwiska, które będą nosić dzieci zrodzone z tego małżeństwa – nie jest sprostowaniem oczywistego błędu pisarskiego, jednakże zawiera się w treści art. 36 cyt. ustawy regulującej uzupełnianie aktów stanu cywilnego. Podkreślić trzeba, że zarówno w obecnie obowiązującej zacytowanej powyżej ustawie z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, która weszła w życie w dniu 1 marca 1987 r., jak i w poprzedzającym ją dekrecie z dnia 8 czerwca 1955 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 1955 r. nr 25, poz. 151 ze zm.), wśród danych, które wpisuje się do aktu małżeństwa, wymieniono dane dotyczące nazwiska (nazwisk), które będą nosić osoby zawierające małżeństwo po jego zawarciu, oraz nazwiska, które będą nosić dzieci zrodzone z tego małżeństwa (art. 62 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 września 1986 r. i art. 50 ust. 1 pkt 6 dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r.). Zgodnie z art. 50 ust. 1 obowiązującego w dniu zawierania małżeństwa przez skarżącą i sporządzania aktu małżeństwa – [...] kwietnia 1982 r. – dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. Prawo o aktach stanu cywilnego w akcie małżeństwa wymienia się: 1) nazwiska i imiona osób wstępujących w związek małżeński, ich stan cywilny, zawód i miejsce zamieszkania, miejsce i datę ich urodzenia; 2) oznaczenie miejsca i daty sporządzenia aktu oraz miejsca i daty zawarcia związku małżeńskiego; 3) nazwiska i imiona oraz nazwiska rodowe rodziców każdej z osób wstępujących w związek małżeński; 4) nazwiska i imiona świadków, ich zawód i wiek oraz miejsce ich zamieszkania; 5) stwierdzenie, że osoby wstępujące w związek małżeński złożyły publicznie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego zgodne oświadczenia, że wstępują w związek małżeński; 6) oświadczenia małżonków o nazwisku, jakie przybiorą, oraz - jeżeli nie zamierzają przybrać nazwiska wspólnego - ich oświadczenie o nazwisku dzieci zrodzonych z tego małżeństwa. Zatem danymi, które powinny się na ów dzień znaleźć w akcie małżeństwa były oświadczenia małżonków o nazwisku, jakie przybiorą, oraz - jeżeli nie zamierzają przybrać nazwiska wspólnego - ich oświadczenie o nazwisku dzieci zrodzonych z tego małżeństwa. Niezamieszczenie tych danych w akcie małżeństwa wypełnia przesłankę uprawniającą do uzupełnienia aktu małżeństwa o owe dane. Gdyby dane wymagane do wpisania do aktu małżeństwa pod rządami poprzedniego aktu prawnego, nie podlegałyby wpisowi według obecnie obowiązujących przepisów, dane te nie popadałyby pod art. 36 obecnej ustawy. Jednakże, jak to wykazano powyżej, są wymagane również w świetle ustawy z dnia 29 września 1986 r. Podkreślić należy, że prawidłowe rozstrzygnięcie przez organ administracji publicznej indywidualnej sprawy, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego ustalenia stanu faktycznego, zgromadzenia materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozważenia i oceny, w myśl zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. W ocenie sądu nie wykazano w sposób prawidłowy, zgodnie z przytoczonym powyżej schematem, że zawierający w dniu [...] kwietnia 1982 r. małżeństwo skarżąca i jej mąż, nie wnieśli oświadczeń o nazwiskach, które będą nosili po zawarciu małżeństwa i nazwisku, które będą nosiły dzieci zrodzone z tego małżeństwa oraz czy wzmianka na kopii odpisu aktu małżeństwa z dnia [...] marca 1983 r. dotycząca nazwiska przedłożonych przez skarżącą została zamieszczona w zgodzie z oświadczeniami złożonymi przez małżonków w dniu zawierania małżeństwa. Akt małżeństwa, niezawierający wszystkich danych przewidzianych przepisami ustawy regulujący Prawo o aktach stanu cywilnego, może zostać uzupełniony w myśl art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Nie uwzględniając powyższego, nie przeprowadzając szczegółowego postępowania dowodowego na podstawie art. 75-88 k.p.a. (w tym w szczególności art. 75 § 1 nakazującego jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, art. 80 odnoszącego się do swobodnej oceny dowodów, art. 86 dotyczącego przesłuchania strony) i utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną o odmowie uzupełnienia aktu małżeństwa, Wojewoda dopuścił się naruszenia powyżej przytoczonego przepisu. Ponadto skoro w myśl art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia – to uchylając jako niezgodne z prawem rozstrzygnięcie organu odwoławczego sąd administracyjny uprawniony będzie również do uzasadnionego uchylenia poprzedzającego go rozstrzygnięcia, o którym wymienione orzekało, albowiem rozstrzygnięcia te wydane zostały w jednym, tym samym postępowaniu, prowadzonym dla załatwienia danej sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Łd 1269/97, LEX nr 40856). Z uwagi zatem na to, że w przedmiotowej sprawie w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji pozostałaby w obrocie prawnym poprzedzająca ją wadliwa decyzja z dnia [...], decyzja pierwszoinstancyjna również powinna zostać uchylona. Uznając zatem zaskarżone decyzje za wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów proceduralnych, sąd zobowiązany jest je uchylić. Przeprowadzając ponownie postępowanie administracyjne, organy administracji publicznej powinny prawidłowo rozpoznać wniosek strony z dnia [...] marca 2006 r., stosując przepisy prawa materialnego regulujące materię aktów stanu cywilnego oraz przepisy proceduralne, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktu, że w toku postępowania o uzupełnienie danych w akcie stanu cywilnego brakujące dane ustala się w postępowaniu dowodowym na podstawie obowiązujących przepisów proceduralnych – i w rezultacie po wszechstronnym rozważeniu i ocenie materiału dowodowego wydać rozstrzygnięcie administracyjne. Z tych względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach wynika z treści art. 200 i art. 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.