III SA/Lu 29/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 24 ust. 2 w związku z art. 45 i art. 60 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. S. od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień, wydanej w formie karty powołania do czynnej służby wojskowej seria A nr [...] z dnia [...] października 2006 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień, działając na podstawie art. 45 wyżej wymienionej ustawy, powołał G. S. w dniu [...] października 2006 r. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w Jednostce Wojskowej nr [...], m. B., ul. W., woj. w., z terminem stawiennictwa na dzień [...] listopada 2006 r. Powołanie do czynnej służby wojskowej dokonane zostało przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w związku z uznaniem G. S. przez Powiatową Komisję Lekarską Nr 2 orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2000 r. za zdolnego do jej odbycia - kategoria "A" § 14 p 5 i § 13 p 3. W piśmie uznanym przez organ za odwołanie od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień wydanej w formie karty powołania seria A, nr [...] z dnia [...] października 2006 r. w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej, G. S. wniósł o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej - Uniwersytecie Wydział Prawa. Organ odwoławczy podniósł, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w dniu wydania karty powołania poinformował G. S. o zasadach udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej wynikających z art. 39 ust. 1 pkt 4 cytowanej na wstępie ustawy oraz § 5 ust. 1, 2, 3 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. z 2006 r. nr 118, poz. 800) w związku z art. 39 ust. 8 ustawy. Zgodnie z art. 42 ust. 3 ustawy od orzeczenia wojskowego komendanta uzupełnień przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje powołania poborowego do zasadniczej służby wojskowej. W myśl § 5 ust. 2 cytowanego rozporządzenia do wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej dołącza się zaświadczenie rektora szkoły wyższej. Przedmiotowego zaświadczenia G. S. nie dołączył do akt sprawy. Przedłożył natomiast decyzję prorektora Uniwersytetu o reaktywacji strony na X semestr studiów na kierunku prawo (stacjonarne jednolite magisterskie) na Wydziale Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji w roku akademickim 2006/2007 od dnia [...] lutego 2007 r. Stosownie do § 8 ust. 1 powyższego rozporządzenia poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. Wniosek, o którym mowa, G. S. złożył w dniu [...] listopada 2006 r., tj. na dzień przed terminem stawiennictwa do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Przedstawione przez stronę okoliczności w świetle obowiązujących przepisów nie stanowią podstawy do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień wydanej w formie karty powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej seria A, nr [...] z dnia [...] października 2006 r., z uwagi na przekroczenie terminu określonego w § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej. Na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] G. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wskazał, że pismem z dnia [...] listopada 2006 r. wnosił o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ze względu na dalsze kontynuowanie studiów na uczelni. Odwołanie złożył w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji o powołaniu. Do odwołania dołączył decyzję Prorektora Uniwersytetu o reaktywacji skarżącego na X semestr studiów w roku akademickim 2006/2007 od dnia [...] lutego 2007 r. Do odwołania skarżący nie dołączył zaświadczenia rektora szkoły wyższej, ponieważ zgodnie z Regulaminem studiów KUL zaświadczenie takie będzie mógł otrzymać w dniu, w którym zacznie naukę na uczelni. Dlatego zamiast zaświadczenia dołączył do odwołania decyzję Prorektora o reaktywacji na studia. Skarżący uważa, że decyzja Szefa WSzW jest krzywdząca i może doprowadzić do utracenia szansy na zakończenie nauki w szkole wyższej oraz pogorszenia warunków bytowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, sąd obowiązany jest stwierdzić nieważność tej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Prowadząc postępowanie administracyjne, organy administracji publicznej obowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Niezachowanie przez organ wymagań określonych bezwzględnie obowiązującymi przepisami regulującymi jego właściwość, stanowi naruszenie przepisów o właściwości i zaliczane jest do wad kwalifikowanych decyzji administracyjnych skutkujących nieważnością aktu (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) bez względu na trafność lub nietrafność merytoryczną rozstrzygnięcia. Z przepisów regulujących dziedzinę powszechnego obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej; Dz. U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 ze zm., zwana dalej u.p.o.o. R.P.) wynika jednoznacznie, że w przedmiocie udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej lub odmowy udzielenia takiego odroczenia w pierwszej instancji orzeka wojskowy komendant uzupełnień, a od decyzji wydanej przez niego poborowemu służy odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji (art. 42 ust. 1, 2 i 3 u.p.o.o. R.P.). Rozstrzygnięcie przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej w pierwszej instancji stanowi naruszenie przytoczonych powyżej przepisów kompetencyjnych. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu [...] października 2006 r. doręczono G. S. kartę powołania z tego samego dnia wydaną przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień, zgodnie z którą G. S. obowiązany był stawić się w dniu [...] listopada 2006 r. do godz. 12.00 w określonej jednostce wojskowej. Poborowy w dniu [...] listopada 2006 r. złożył do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego za pośrednictwem Wojewódzkiego Komendanta Uzupełnień pismo, w którym zwrócił się o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. W dniu [...] listopada 2006 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wydał decyzję, w której z uwagi na złożenie przez powołanego wniosku o udzielenie odroczenia po terminie, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uznać zatem należy, że decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. organ odwoławczy rozpatrzył wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Tymczasem uznanie pisma G. S. za wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej skutkować powinno rozpatrzeniem go w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień. Stwierdzić należy, że rozpatrzenie kwestii wniosku o udzielenie odroczenia przez organ odwoławczy dotknięte jest przesłanką nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. wydaniem decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 42 ust. 1 i 2 u.p.o.o.R.P.). Odnosząc się do poruszanej przez organ w zaskarżonej decyzji kwestii możliwości złożenia przez poborowego wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej najpóźniej na 14 dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania (§ 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej; Dz. U. z 2006 r. nr 118, poz. 800), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdza, że powoływany przez organ § 8 ust. 1 rozporządzenia nie ma umocowania w delegacji ustawowej określonej w art. 39 ust. 8 u.p.o.o.R.P. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.) sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W związku z powyższym już od dawna w judykaturze przyjmuje się, że sądy są uprawnione do badania czy akt podstawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia niezgodności, mogą odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego przepisu (za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2000 r., sygn. akt SA/Rz 215/99, LEX nr 44240 por. uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1972 r., sygn. akt III CZP 47/70,opubl. OSNCP Nr 1/1973, poz. 2, z dnia 20 września 1988 r., sygn. akt III AZP 14/87, opubl. OSNCP Nr 3/1989, poz. 39, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 90/98, opubl. OSNIA,PiUS Nr 1/2000, poz. 6, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 1985 r., III SA 1192/84, opubl. Państwo i Prawo Nr 5/1986 str. 146). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.o.o.R.P. odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wiosek ze względu na przyczyny określone w pkt 1-7, wśród których pod pkt 4 wymieniono pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem – na czas pobierania tej nauki. W ust. 2 i 3 wymieniono ponadto jako przyczyny odroczenia zasadniczej służby wojskowej pobieranie nauki przez osoby będące alumnami wyższych seminariów duchownych, osoby zakonne (...) oraz ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego. W delegacji ustawowej umieszczonej w ust. 8 artykułu 39 u.p.o.o.R.P. upoważniono Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków i trybu udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, uwzględniając wymóg, że odroczenia udziela się na ich udokumentowany wniosek. Rozporządzenie powinno określać również dokumenty, jakie należy dołączyć do wniosku o udzielenie odroczenia. Na podstawie przytoczonego upoważnienia Rada Ministrów w § 8 ust. 1 powołanego już rozporządzenia z dnia 31 maja 2006 r. postanowiła, że poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. W świetle art. 87 ust. 1 w związku z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 stycznia 1992 r. (sygn. U 4/91, opubl. OTK 1992 cz. I, poz. 9) należy przyjąć, że walor legalności mają tylko rozporządzenia: a) wydane przez organ upoważniony do unormowania spraw wskazanych w upoważnieniu, b) wydane w granicach udzielonego przez ustawę upoważnienia i w celu jej wykonania, c) niepozostające w sprzeczności z aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostały wydane oraz z treścią innych aktów ustawodawczych; ustawa może wprawdzie bardzo wyjątkowo upoważniać do zmiany ściśle oznaczonych postanowień ustawy, ale tylko pod warunkiem dokładnego określenia w niej zakresu i kierunku dopuszczalnej zmiany według zasad wyznaczonych w ustawie upoważniającej. Rozporządzenie nie może wprowadzać do ustawy zmian, jeśli ustawa w sposób ścisły nie konkretyzuje możliwości takiej zmiany. Delegacja ustawowa zawarta w art. 39 ust. 8, jak również inne uregulowania u.p.o.o.R.P., nie zawierają upoważnienia do wprowadzenia materialnoprawnego terminu do złożenia wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej liczonego przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. Powołane wyżej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. z 2006 r. nr 118, poz. 800) wprowadza nieprzewidziany ustawą termin o charakterze materialnoprawnym do złożenia wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Podkreślić w tym miejscu należy, że 14-dniowy termin, o którym mowa w § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że w terminie tym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnego, a uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 321). W przedmiotowej sprawie zastosowanie przez organ § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia pozbawia faktycznie strony ubiegania się o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej – w świetle doręczenia skarżącemu karty powołania w ostatnim (a dla strony jedynym) dniu terminu wynikającego z § 8 ust. 1 rozporządzenia i przy założeniu, że sposób obliczania terminów, w tym zachowanie terminu w przypadku nadania pisma za pośrednictwem placówki pocztowej nie dotyczą zachowania terminów materialnych. Na marginesie stwierdzić trzeba, że na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w dniu [...] lutego 2007 r. skarżący G. S. złożył zawiadomienie Prodziekana Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Uniwersytetu z dnia [...] lutego 2007 r., potwierdzające, że G. S. jest w roku 2006/2007 studentem V roku studiów na kierunku Prawo. W związku z powyższym z uwagi na wyeliminowanie przez sąd z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji – jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości – organy będą zobowiązane rozpatrzeć ponownie wniosek G. S. z dnia [...] listopada 2006 r. o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, z uwzględnieniem całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym z uwzględnieniem złożonego przez skarżącego zaświadczenia. Z powyższych względów działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.