III SA/Lu 305/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 października 2007 r. sprawy ze skargi I.S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania I. S. od decyzji Burmistrza Miasta R. z dnia 27 marca 2007 r. Nr WSO.51151-1-7/07, orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego, Wojewoda [...] zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu Organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu znajdującego się przy ulicy P. nr 39 w R., uzasadniając swoje rozstrzygnięcie spełnieniem przesłanek art. 15 ust. 2 ustawy ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący podnosząc, że nie opuścił miejsca pobytu stałego dobrowolnie. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji wykazała, że skarżący faktycznie opuścił miejsce stałego pobytu. Potwierdzeniem tego faktu jest kontrola dyscypliny meldunkowej przeprowadzona przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji w R. i zeznania osób biorących udział w postępowaniu. Organ I instancji przyjął, że wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i o opuszczeniu przez nią miejsca pobytu. Przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu. Organy administracji w sprawie o wymeldowanie obowiązane są jedynie do ustalenia czy występują okoliczności faktycznego opuszczenia lokalu. W tym stanie rzeczy jako wymaganą prawem przesłankę wymeldowania odwołującego wskazano ustanie jego pobytu w tym lokalu. Organ odwoławczy, utrzymując zaskarżona decyzję w mocy wskazał dodatkowo, że art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wprowadza zasadę rzetelnego prowadzenia ewidencji ludności, która ma służyć zbieraniu informacji w zakresie danych o faktycznym - a więc zgodnym z rzeczywistością - miejscu zamieszkania i pobytu osób. W związku z powyższym sam zamiar przebywania w spornym lokalu nie może być podstawą do uchylenia decyzji o wymeldowaniu, gdyż utrzymywanie meldunku osoby, która nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, stwarza fikcję meldunkową i jest sprzeczne z intencją cytowanego wyżej artykułu ustawy. Organ I instancji powołuje się przy tym na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (wyrok z dnia 17 czerwca 2004 r. sygn. akt 3 II SA/Lu 535/03, gdzie Sąd stwierdza, że przesłanka dobrowolności nie może być oceniana przez organy administracji, bowiem nie przewiduje jej prawo materialne, a jej wykreowanie w drodze wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy i przyjętą zasadą rzetelnego prowadzenia ewidencji ludności, która służy zbieraniu informacji w zakresie danych o faktycznym - a więc zgodnym z rzeczywistością - miejscu zamieszkania i pobytu osób fizycznych. To samo stanowisko wynika z orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie - wyrok z dnia 24 maja 2005 r. sygn. akt III SA/Lu 178/05, gdzie stwierdzono, że w obecnym stanie prawnym jedynym kryterium orzekania o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego stanowi przesłanka opuszczenia lokalu bez wymeldowania się). Organ odwoławczy uznał więc, że okoliczność opuszczenia lokalu z powodu konfliktu ze współmałżonkiem nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. W świetle przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie i wymeldowanie jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Niedopuszczalne i nieskuteczne jest naużywanie instytucji zameldowania w celu osiągnięcia rezultatu mieszczącego się w granicach innej sprawy, której przedmiotem jest uprawnienie do lokalu. Są one rozstrzygane przez sądy powszechne. Na powyższą decyzję I. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której ogólnie zarzuca, że został wymeldowany wbrew swej woli, a w innym mieście przebywa czasowo, ze względu na podjętą tam pracę. Jego była żona, zamieszkująca w spornym lokalu, nie zezwala mu na przebywanie w nim, mimo że w mieszkaniu zamieszkuje bardzo bliski mu syn skarżącego, którego chce on odwiedzać. Ponadto skarżący podnosi, że zmiana zameldowania wymusza zmianę dowodu osobistego oraz podkreśla trudności związane z zameldowaniem się w innym miejscu ze względu na niechęć wynajmujących lokale do potwierdzania pobytu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, że skarżący od czasu opuszczenia przedmiotowego lokalu nie podejmował żadnych czynności prawnych, zmierzających do ponownego zamieszkania w tym lokalu, w postępowaniu cywilnym ani w postępowaniu karnym, co oznacza, że pogodził się z zaistniałą sytuacją i z własnej woli zrezygnował z zamieszkania w spornym lokalu. Organ wskazuje, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie było spowodowane podjęciem pracy poza miejscem stałego zameldowania. Z całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności z zeznań skarżącego wynika, że faktycznym powodem opuszczenia przez niego tego lokalu był istniejący ostry konflikt rodzinny, czego efektem jest orzeczony rozwód. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zatem nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja o wymeldowaniu jest wydawana m. in. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przyczyną wymeldowania jest ustalone w postępowaniu opuszczenie lokalu interpretowane przez organy orzekające w sprawie w sposób prawidłowy, jako opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, a więc fizyczne nieprzebywanie w lokalu i skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym miejscu. Okoliczność ta stała się bezsporna również ze względu na przyznanie jej w skardze, gdzie jednak skarżący podnosi, że dzieje się tak wbrew jego woli. Dla oceny legalności decyzji o wymeldowaniu skarżącego wystarczające było stwierdzenie przesłanki opuszczenia lokalu, która została ustalona w sposób niebudzący wątpliwości w toku postępowania administracyjnego. Stanowisko to zgodne jest z treścią i uzasadnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. w sprawie o sygn. akt 20/01 (OTK ZU 2002/3A poz. 34, Dz. U. nr 78 poz. 716). Skarżący błędnie pojmuje istotę meldunku. Tym tłumaczyć należy stawianie szeregu zarzutów, które nie mają żadnego znaczenia dla sprawy. Zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Zameldowanie jest więc jedynie rejestracją danych o faktycznym miejscu pobytu osoby i – co słusznie podkreśla organ odwoławczy - nie jest ani źródłem, ani pochodną tytułu prawnego do lokalu. W konsekwencji można być zameldowanym w lokalu, nie mając do niego uprawnień, o ile się w nim przebywa na stałe – np. grzecznościowo, można też nie być zameldowanym w lokalu, którego się jest wyłącznym właścicielem, skoro możliwe jest zameldowanie na pobyt stały tylko w jednym miejscu, zaś lokali objętych własnością można mieć więcej niż jeden. Nie należy utożsamiać zameldowania z nabyciem, a wymeldowania z utratą uprawnień do lokalu. Są to dwie niezależne od siebie sprawy, z których jedna dotyczy kwestii przebywania w określonym miejscu, zaś druga - praw majątkowych uprawnionego, przy czym ta druga kwestia w kontekście zameldowania nie jest przedmiotem zainteresowania ani organów administracji, ani Sądu Administracyjnego. Decyzja ta zapadła w innej płaszczyźnie niż cywilnoprawne stosunki majątkowe, ma charakter administracyjno – prawny, stwierdza wyłącznie okoliczność mającą znaczenie w administracyjno-prawnej sferze porządkowo – organizacyjnej i dotyczy wyłącznie obiektywnej sfery faktów. Podobnie kwestia dokonywania nakładów na lokal zamieszkiwany przez małżonków nie jest przeszkodą do wymeldowania jednego z nich, lecz nakłady te muszą być rozliczone w odrębnym postępowaniu sądowym. Oczywiste jest również, że fakt braku zameldowania w tym samym lokalu co dziecko nie może być żadną przeszkodą w kontaktach z dzieckiem. Subiektywne odczucie krzywdy, jakie zdaje się odczuwać skarżący, również nie może być podstawą odmiennej oceny sprawy. W orzecznictwie Sądów Administracyjnych podnoszony jest niekiedy wymóg ustalenia dobrowolności opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania, mimo iż nie wynika to wprost z art. 15 ustawy. Wymóg ten bywa słuszny, bowiem zapobiega "legalizacji" stanów faktycznych dokonywanych pod przymusem i często bezprawnie, niedopuszczalnych w wiele zasad praworządności. Orzecznictwo sądów administracyjnych zmierza do zapobieżenia stosowania siłowych rozwiązań, w tym sytuacji samowolnego wyrzucania lokatorów z zajmowanych przez nich pomieszczeń, aby uzyskać możliwość ich szybkiego wymeldowania. Akty tego rodzaju samowoli wciąż się zdarzają, zapewne z powodu silnie zakorzenionego przekonania o tożsamości zameldowania w lokalu z uprawnieniem do jego zajmowania. W odczuciu osób dotkniętych taką samowolą, wymeldowanie ich na tej podstawie byłoby równoznaczne z aprobowaniem rozwiązań narzucanych przez silniejszego, nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa. Takim patologiom ma zapobiec linia orzecznicza podkreślająca dobrowolność opuszczenia lokalu przez osobę objętą decyzją o wymeldowaniu. Wymóg istnienia tej przesłanki nie może być jednak przyjmowany bezrefleksyjnie i automatycznie. Wstrzemięźliwość w orzekaniu o wymeldowaniu w powyższych sytuacjach podyktowana jest chęcią umożliwienia zainteresowanym podjęcia środków prawnych dla przywrócenia możliwości zajmowania lokalu. Jeśli jednak stan taki utrzymuje się przez lata, a zainteresowany nie chce czy nie jest w stanie powrócić do lokalu, w którym jest zameldowany, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swe sprawy życiowe gdzieś indziej, odmowa wymeldowania danej osoby staje się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Kwestia ta została poruszona w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 25 października 2005 r., II OSK 127/05, LEX nr 201427, który stwierdził, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Wszystko to przemawia za uznaniem, że jeśli nawet trwałe opuszczenie lokalu nie było z góry uzgodnione między małżonkami, wymeldowanie skarżącego pobytu stałego po upływie blisko półtora roku od opuszczenia lokalu jest w pełni usprawiedliwione. Skoro zatem zarzuty skargi są bezzasadne, a zaskarżona decyzja prawa nie narusza, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.