III SA/Lu 310/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. M. w L. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej U. M. w L. na rzecz W. F. 200 zł (dwieście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt III SA/Lu [...] UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2021 r. Nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie stwierdziła nieważność decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 30 października 2020 r. Nr [...] o przyznaniu W. F. stypendium rektora dla studentów od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: W wyniku uwzględnieniu wniosku z dnia 27 sierpnia 2020 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna dla studentów Uniwersytetu Medycznego w L. decyzją z dnia 30 października 2020 r. przyznała W. F. (dalej jako "skarżąca") stypendium rektora dla studentów w wysokości 800 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. na kierunku lekarsko-dentystycznym (stacjonarne jednolite magisterskie). Postanowieniem z dnia 24 lutego 2021 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (dalej jako "OKS" lub "Komisja") wszczęła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 30 października 2021 r. o przyznaniu W. F. stypendium rektora dla studentów oraz wydała postanowienie o wstrzymaniu wypłaty świadczeń od lutego 2021 r. Decyzją z dnia 24 marca 2021 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna UM stwierdziła nieważność decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 30 października 2020 r. Nr [...] o przyznaniu W. F. stypendium rektora dla studentów od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. na kierunku lekarsko- dentystycznym (stacjonarne jednolite magisterskie), na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej powoływanej jako "k.p.a."). W uzasadnieniu OKS wskazała, że decyzja o przyznaniu stypendium rektora dla skarżącej została wydana z rażącym naruszeniem prawa, z pominięciem art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478 ze zm., dalej powoływanej jako "Prawo o szkolnictwie wyższym" lub "ustawa") oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń Uniwersytetu Medycznego stanowiącego Załącznik do Zarządzenia Nr 88/2020 Rektora Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2020 r. (dalej jako "Regulamin"). OKS wywiodła, że z brzmienia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu wynika, że student, który studiuje dłużej niż 6 lat nie ma prawa do świadczeń na kolejnym roku studiów. Odnosząc się do sprawy Komisja stwierdziła, że wobec studiowania przez skarżącą na kierunku farmacja UM w Lublinie od października 2014 roku do września 2015 roku (12 miesięcy), na kierunku weterynaria SGGW w Warszawie od października 2015 roku do września 2016 roku (12 miesięcy) oraz na kierunku lekarsko-dentystyczny od października 2016 roku do nadal (52 miesiące - stan na 31 stycznia 2021 roku) stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z uwagi na studiowanie dłuższe niż 6 lat (72 miesiące). Decyzja z 30 października 2020 r. została zatem wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu. W. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej UM, zarzucając jej naruszenie: 1) art. 93 ust.1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu oraz Zarządzenia Nr 166/2020 Rektora z dnia 28.10.2020 r. w sprawie ustalenia wysokości świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, zmienionego Zarządzeniem Nr 29/2021 Rektora z 25.02.2021 r., oraz Zarządzenia Nr 151/2020 Rektora w sprawie powołania Wydziałowych Komisji Stypendialnych oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, zmienionego Zarządzeniem Nr 209/2020 Rektora z 31.12.2020 r.,przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wyżej wymienionych przepisów, polegające na przyjęciu, że niezależnie od wyników w nauce student, który studiuje dłużej niż okres 6 lat nie ma prawa do otrzymania stypendium rektora na kolejnym roku studiów, podczas gdy stypendium rektora jest świadczeniem, które przysługuje osobie spełniającej określone warunki nie dłużej niż przez okres 6 lat kiedy studentowi to świadczenie rzeczywiście przysługiwało, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów, niezależnie kiedy rozpoczęto studia, 2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przez uznanie że decyzja Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia 30 października 2020 r., na podstawie której przyznano skarżącej stypendium rektora dla studentów na okres od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości 800 zł miesięcznie na kierunku: lekarsko - dentystycznym (studia stacjonarne, jednolite magisterskie) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy przedmiotowa decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami oraz utrwaloną praktyką sądów administracyjnych, 3) art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą przysługującego jej świadczenia, co ma istotne znaczenie dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium rektora. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że uregulowanie, że stypendium rektora jest świadczeniem, które przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, należy rozumieć jako prawo studentów do pobierania wyżej wymienionego świadczenia przez okres 6 lat. W przepisie art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym ustawodawca nie odwołuje się do 6- letniego okresu studiowania, w którym student może ubiegać się, o przyznanie świadczenia i posiada takie teoretyczne uprawnienie, lecz do okresu 6 lat, w którym świadczenie takie mu przysługuje. Skarżąca podkreśliła, że jest studentem uprawnionym do pobierania stypendium rektora od początku roku akademickiego, tj. od 1 października 2020 r., przy czym skarżąca nie przekroczyła sześcioletniego okresu pobierania świadczenia. W odpowiedzi na skargę Uniwersytet Medyczny w Lublinie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie o przyznaniu skarżącej W. F. stypendium rektora dla studentów od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy w zaistniała podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie -decyzji o przyznaniu W. F. stypendium rektora dla studentów od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r., czy też nie. Jako przesłankę stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej przez Odwoławczą Komisję Stypendialną dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie wskazano przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Według tego przepisu, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności-jest zatem postępowaniem nadzwyczajnym i wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. W przedmiotowej sprawie organ uznał, że przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zaistniała, co - jego zdaniem - uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85, z późn. zm.) oraz postanowienia Regulaminu świadczeń Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, który stanowi załącznik do Zarządzenia Nr 88/2020 Rektora Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2020 r. (dalej jako "Regulamin świadczeń"). Przepis art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym stanowi, że student może ubiegać się o: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 1 ustawy, student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku, a według przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, a zatem także stypendium rektora wymienione art. 86 ust. 1 pkt 4, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy, regulamin świadczeń dla studentów określa: 1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania; 2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4; 3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta; 4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej. Analogiczne unormowania zawiera § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń, zgodnie z którym świadczenia, o których mowa w § 2 ust. 1 przysługują na studiach magisterskich pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Według § 2 ust. 1 Regulaminu świadczeń, świadczeniami przyznawanymi przez Uniwersytet w ramach środków funduszu stypendialnego są: 1) stypendium socjalne; 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) stypendium rektora dla studentów / doktorantów; 4) zapomoga. W rozpoznawanej sprawie Odwoławcza Komisja Stypendialna uznała, że z brzmienia powołanych wyżej przepisów ustawy oraz Regulaminu świadczeń wynika, że student, który studiuje dłużej niż 6 lat nie ma prawa do świadczeń na kolejnym roku studiów. Organ wyliczył, że skarżąca studiowała 76 miesięcy, a więc dłużej niż 6 lat (72 miesiące): 12 miesięcy na kierunku farmacja UM w Lublinie od października 2014 r. do września 2015 r., 12 miesięcy na kierunku weterynaria SGGW w Warszawie od października 2015 r. do września 2016 r. 52 miesiące na kierunku lekarsko- dentystycznym od października 2016 r., na którym skarżąca według ustaleń organu studiowała na dzień 31 stycznia 2021 r. Według organu stypendium rektora nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach magisterskich pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. W ocenie Sądu, taka wykładnia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, a w konsekwencji także § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu, dokonana w niniejszej sprawie przez odwoławczy organ stypendialny jest wadliwa. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Uniwersalny słownik języka polskiego PWN pod red. Stanisława Dubisza, tom 3, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta (vide wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r" sygn. akt ill SA/Gd 461/20; WSA w Lublinie z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 352/20; WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20; WSA we Wrocławiu z dnia 18 maja 2021 r" sygn. akt IV SA/Wr 222/21). W świetle przepisu art. 86 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, student jedynie fakultatywnie może ubiegać się o przyznanie stypendium. Oznacza to, że nawet spełnienie przez studenta przewidzianych prawem kryteriów przyznania określonych ustawą świadczeń, nie obliguje do ich przyznania w sytuacji, kiedy student wniosku o przyznanie danego rodzaju świadczenia nie złożył i go nie pobierał, ani też nie daje podstaw do zaliczenia takiego okresu do określenia terminu 6 lat, o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń. Brzmienie przywołanego przepisu art. 86 ust. 1 ustawy wyłącza tym samym możliwość uznania, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z "przysługiwaniem prawa do świadczeń", w tym uprawnienia do stypendium rektora. Z kolei przepis art. 91 ustawy określa przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium rektora. Oznacza to w konsekwencji, że aby świadczenie przysługiwało muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki. Po pierwsze, ubiegający się o nie musi posiadać status studenta, po drugie, w złożonym wniosku o przyznanie świadczenia musi wyrazić wolę ubiegania się o konkretną pomoc (wskazać rodzaj wnioskowanego świadczenia), a po trzecie, musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane prawem dla danej kategorii pomocy finansowej (wykazać przesłanki przyznania pomocy). W przypadku stypendium rektora przepis art. 91 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym przewiduje, że stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Według zaś art. 91 ust. 2 ustawy, stypendium rektora otrzymuje student przyjęty na pierwszy rok studiów w roku złożenia egzaminu maturalnego, który jest: 1) laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady stopnia centralnego, o których mowa w przepisach o systemie oświaty; 2) medalistą co najmniej współzawodnictwa sportowego o tytuł Mistrza Polski w danym sporcie, o którym mowa w przepisach o sporcie. Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym (art. 91 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym). Analogiczne wymogi oraz konieczność złożenia wniosku przewidziane są w przywoływanym już wyżej § 14 ust. 1 Regulaminu świadczeń w Lublinie, dlatego powyższe uwagi w zakresie wykładni przepisów ustawy pozostają aktualne także względem prawidłowej wykładni tego postanowienia regulaminu. Ponadto przedstawione rozumienie użytego w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcia "przysługiwania świadczeń", jako odnoszącego się do pobierania stypendiów, czyli do świadczeń już przyznanych na wniosek zainteresowanego studenta, wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy. Jak wskazano w tym uzasadnieniu: "Realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Mając powyższe rozważania na uwadze należało stwierdzić, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz w § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń, należy odnosić do okresu, w którym student spełniał przewidziane prawem przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni. Nie można zaś, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie organy stypendialny, wiązać początku tego okresu jedynie z momentem w ogóle rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa i wydany na jej podstawie Regulamin nie wiążą ani przysługiwania, ani tym bardziej uprawnienia do otrzymywania świadczeń, w tym stypendium rektora, to nie sposób było uznać, że już z chwilą rozpoczęcia studiów zaczyna biec termin 6 lat ograniczający czas (okres) przysługiwania świadczeń, stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń. Termin ten należy odnosić wyłącznie do okresu, kiedy świadczenie rzeczywiście studentowi przysługiwało i kiedy z niego korzystał, w następstwie złożenia wniosku oraz spełnienia przesłanek, na czas określony w decyzji przyznającej stypendium. To właśnie ten okres zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat. W związku ze stanowiskiem organu trzeba też wskazać, że przepisy art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy określają, w jakich sytuacjach studentowi nie przysługuje prawo do świadczenia (w tym stypendium rektora) lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żaden z wymienionych przepisów nie wiąże jednak prawa do świadczenia z nadmiernie długim okresem studiowania, co może być spowodowane nie tylko nieprzykładaniem się studenta do nauki, lecz także z czynnikami od studenta niezależnymi, np. sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20). Mając powyższe na względzie stwierdzić należało, że organ dokonał wadliwej interpretacji zarówno przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, jak i § 14 ust. 1 pkt 1 Regulaminu świadczeń. W konsekwencji Odwoławcza Komisja Stypendialna z powodu błędnie dokonanej wykładni prawa materialnego doszła do wadliwego wniosku, że zaistniała w tej sprawie podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla studentów Uniwersytetu Medycznego w Lublinie z dnia 30 października 2020 r. o przyznaniu W. F. stypendium rektora dla studentów od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Ponadto Sąd uznał, że konsekwencją błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego było naruszenie przepisów postępowania w zakresie zebrania i oceny materiału dowodowego tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą (studentkę) świadczeń, istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium. Z tego względu zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a.