III SA/Lu 337/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Referent stażysta Monika Kutarska-Wolińska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]nr [...] 2) określa, że obie wymienione w punkcie 1 decyzje nie mogą być wykonane w całości. Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody na podstawie art. 138 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 76 ust. 1,2 i 3, art. 145 i art. 150 d ust. 1, 3, i 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych, po rozpoznaniu odwołania wniesionego od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...], nr [...] w sprawie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia [...] do dnia [...] w kwocie 10.236,30 zł, utrzymano zaskarżoną decyzje w mocy. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, M. K. na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów, mocą decyzji z dnia [...] uzyskała status bezrobotnego oraz prawo do zasiłku dla bezrobotnych do dnia [...] kwietnia 2000 r. Następnie uzyskała prawo do zasiłku przedemerytalnego od dnia [...] marca 2000 r., a zasiłek ten wypłacany był przez MUP nieprzerwanie do dnia [...] lipca 2004 r., ponieważ z dniem [...] sierpnia 2004 r. zadania związane z wypłatą zasiłków i świadczeń przedemerytalnych przejął na mocy ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W marcu 2006 r. Miejski Urząd Pracy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, które zostało wszczęte na skutek zawiadomienia przez ZUS. W wyniku tego postępowania uzyskano nowe dowody w sprawie – z czego najważniejszym było świadectwo pracy wystawione w dniu 4 marca 2005 r. przez "[...]" sp. z o.o. w K. Ze świadectwa tego wynika, że M. K. była zatrudniona w HMN "[...]" S.A. od dnia [...] października 1976 r. do dnia [...] września 2001 r., następnie na skutek przejęcia zakładu pracy na podstawie art. 23¹ kodeksu pracy przez "B", zatrudniona tam była od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] marca 2005 r. W związku z uzyskanymi nowymi dowodami i informacjami w sprawie, organ I instancji postanowieniami z dnia [...] 2006 r. wydanymi w trybie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. , wznowił postępowanie w sprawie nabycia przez M. K. statusu bezrobotnego z prawem do zasiłku dla bezrobotnych oraz w sprawie nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego. Po wznowieniu postępowania decyzjami z dnia [...] organ uchylił własne decyzje ostateczne: decyzję z dnia [...], na podstawie której M. K. nabyła status bezrobotnej i prawo do zasiłku dla bezrobotnych, oraz decyzję z dnia [...], mocą której nabyła prawo do zasiłku przedemerytalnego. Jednocześnie orzeczono o odmowie uznania M. K. za osobę bezrobotną od dnia [...] marca 2000 r. i o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz o odmowie przyznania zasiłku przedemerytalnego. Kolejną decyzją z dnia [...], nr [...] organ orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia [...] marca 2003 do dnia [...] lipca 2004 r. w kwocie 10.236,30 zł. Podstawą prawną przedmiotowej decyzji stanowi art. 76 ustawy z dnia [...] kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z treścią tego przepisu osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Nienależnym świadczeniem jest 1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach i 2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem na podstawie akt administracyjnych ustalono, że [...] marca 2000 r., w dniu rejestracji w MUP. M. K. okazała m.in. świadectwo pracy z dnia [...] grudnia 1999 r. zaświadczające o zatrudnieniu w Przedsiębiorstwie Robót Inżynieryjnych Zakład Produkcyjno-Wdrożeniowy w okresie od dnia [...] sierpnia 1994 r. do dnia [...] grudnia 1999 r. i będąc uprzedzoną o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań złożyła oświadczenie, iż jest osobą nie zatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Oświadczenie to było podstawą do dokonania rejestracji M. K. i ustalenia od dnia [...] marca 2000 r. statusu osoby bezrobotnej oraz od dnia [...] marca 2000 r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w dacie zgłoszenia się do rejestracji w celu ustalenia statusu bezrobotnego i uprawnień zasiłkowych, M. K. była osobą zatrudnioną w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu, złożone przez M. K. oświadczenie było fałszywe, przez co w sposób świadomy wprowadziła w błąd MUP. Ponadto skarżąca przy składaniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku przedemerytalnego złożyła w dniu [...] maja 2000 r. kolejne oświadczenie, iż została poinformowana o obowiązku bezzwłocznego informowania MUP o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej, w tym np. podjęcia zatrudnienia, które mogą mieć wpływ na uprawnienia do pobierania zasiłku przedemerytalnego oraz o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w przypadkach określonych w art. 28 wówczas obowiązującej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Czyli M. K. miała dostateczną świadomość skutków prawnych złożenia fałszywego oświadczenia o niepozostawaniu w zatrudnieniu w dniu dokonania rejestracji w MUP oraz wpływu pozostawania w stosunku pracy do dnia [...] marca 2005 r. na uprawnienie do pobierania w tym czasie zasiłku przedemerytalnego. W ocenie organu odwoławczego, świadczenia pieniężne pobierane przez M. K. tj. zasiłek dla bezrobotnych oraz zasiłek przedemerytalny, stanowią świadczenia pobrane nienależnie. Żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2006 r. obejmuje okres od dnia [...] marca 2003 r. do [...] lipca 2004 r. i opiewa na kwotę 10.236,30 zł z uwagi na ustęp 3 art. 76 ustawy, stanowiący, iż roszczenia powiatowego urzędu pracy z tytułów zasiłków (...) ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ II instancji stwierdził, że decyzja administracyjna dotycząca zwrotu zasiłku przedemerytalnego obejmuje okres przypadający przed przejęciem wypłaty zasiłku przez ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dniem 1 sierpnia 2004 r. przejął zadania związane z wypłatą zasiłków przedemerytalnych, przyznanych przed tą datą przez powiatowe urzędy pracy. Ponadto dochodzenie zwrotu zasiłku przedemerytalnego za okres od dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] lipca 2004 r. następuje na podstawie art. 150 d ust. 1, 3 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, stanowiącym m.in., że w dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych zasiłków przedemerytalnych i świadczeń przedemerytalnych za okres przypadający przed dniem przejęcia przez ZUS wypłaty tych świadczeń, dokonują powiatowe urzędy pracy według zasad określonych w przepisach o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła M. K. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż w oświadczeniach i dokumentach składanych w Urzędzie pracy złożył prawdziwe zeznania, a rozbieżności w dokumentach wynikają z faktu, że w sierpniu 2004 r. została przywrócona do pracy na mocy wyroku sądu, który zobowiązał "[...]" sp. z o.o. do zatrudnienia jej z datą wsteczną po przejęciu zlikwidowanej Huty Metali. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd uwzględnia skargę i uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, po otrzymaniu pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w C., Inspektoratu w K., z dnia [...] marca 2006 r., Miejski Urząd Pracy wszczął postępowanie, w przedmiocie zbadania zasadności wypłaty zasiłku przedemerytalnego M. K. Po zebraniu dokumentacji, z której wynika, że w chwili wydawania decyzji o nabyciu statusu bezrobotnego i przyznaniu jej prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a następnie zasiłku przedemerytalnego, skarżąca pozostawała w stosunku zatrudnienia, decyzjami z dnia [...] wydanymi z upoważnienia Prezydenta miasta uchylono po wznowieniu postępowania decyzję z dnia [...] w sprawie nabycia statusu bezrobotnego od dnia [...] marca 2000 r. oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] marca 2000 r. i orzeczono o odmowie uznania M. K. za bezrobotnego z dniem [...] marca 2000 r. i o odmowie przyznania zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] marca 2000 r. oraz uchylono po wznowieniu postępowania decyzję z dnia [...] kwietnia 2000 r. w sprawie uzyskania przez skarżącą na dzień [...] marca 2000 r. statusu osoby bezrobotnej uprawnionej do zasiłku dla bezrobotnych do czasu uzyskania uprawnień emerytalnych jednocześnie odmawiając jej przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia [...] marca 2000 r. Jednocześnie decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta miasta orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od dnia [...] marca 2003 r. do dnia [...] lipca 2004 r. w kwocie 10.236,30 zł. Decyzję powyższą Wojewoda utrzymał w mocy decyzją z dnia [...]. Analizując dokumenty zebrane w tej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny z urzędu dopatrzył się w prowadzonym postępowaniu uchybień, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych, skarżąca nie brała udziału w postępowaniu w sprawie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a pierwszym pismem otrzymanym przez skarżącą (i jedynym) do czasu wydania decyzji przez organ II instancji, była już sama decyzja organu I instancji w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Od powyższej zasady organy mogą odstąpić tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.), co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu obejmuje: 1) poinformowanie stron o toczącym się postępowaniu (art. 61 § 4 k.p.a.), 2) zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu, wyrażające się w umożliwieniu im składania wyjaśnień, zgłaszania dowodów i uczestniczeniu w ich przeprowadzaniu (art. 77 – 78 k.p.a.) oraz 3) stworzenie im możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji (art. 81 k.p.a.). W niniejszej sprawie organy nie uwzględniły żadnego z powyższych elementów i tym samym nie dochowały zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., czym naruszyły przepisy postępowania skutkujące uchyleniem obu decyzji wydanych w tej sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę, organy zastosują się do obowiązków nałożonych na nie wyżej wymienionymi przepisami i przeprowadzą postępowanie w sposób nie naruszający prawa strony do uczestniczenia w nim. Z tych też względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.