III SA/Lu 339/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Asystent sędziego Jerzy Parchomiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. ( Nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2008 r. o braku podstaw do stwierdzenia u R. S. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego (zespołu cieśni w obrębie nadgarstka) wywołanej sposobem wykonywania pracy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że podniesione w odwołaniu strony zarzuty, że decyzja organu I instancji jest bardzo krzywdząca bowiem nie uwzględnia faktu, iż rozpoznana choroba spowodowana została wykonywaniem zawodu kierowcy – mechanika pracy przez okres [...] lat, nie mogły być uznane za słuszne w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ). Aby rozpoznać i stwierdzić chorobę zawodową u pracownika muszą być – w myśl § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia – spełnione łącznie dwie przesłanki, a mianowicie rozpoznana choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych, przyczyną zaś tej choroby są czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy. Do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania upoważniony jest – stosownie do treści § 5 ust. 1 w/w rozporządzenia – lekarz spełniający określone wymagania kwalifikacyjne, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3, to jest w jednostce orzeczniczej pierwszego stopnia (na terenie województwa [...] jest nią Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy) lub w jednostce orzeczniczej drugiego stopnia (jednostkami takimi są przychodnie, oddziały i kliniki chorób zawodowych jednostek badawczo – rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy, a więc Instytut Medycyny Pracy w Ł. lub w S.). Organ odwoławczy argumentował dalej, że z zebranego materiału dowodowego, w tym z karty oceny narażenia zawodowego wynika, iż R. S. przez okres [...] lat pracował jako kierowca i mechanik obsługując samochód ciężarowy i traktor (w zależności od pór roku i potrzeb pracodawcy – M. Z.), pomagał przy załadunku przewożonych materiałów ( ziemia , torf, narzędzia, gałęzie, klocki z pociętych drzew, itp.), a od połowy maja do października obsługiwał traktor z dołączoną kosiarką do koszenia trawy, w okresie zimy obsługiwał pług śnieżny. Pług i kosiarka sterowane są przy pomocy zespołu dźwigni zamontowanych w traktorze po lewej i prawej stronie. Z wydanego orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] stycznia 2008 r. wynika, że rozpoznane u R.S. zmiany chorobowe nie mają tła zawodowego. Stanowisko to podzielił Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w orzeczeniu z dnia [...] maja 2008 r., wyjaśniając, iż rozpoznany obustronny zespół cieśni nadgarstka nie ma związku przyczynowego z wykonywaną przez R. S. pracą na stanowisku kierowcy – mechanika. W tych okolicznościach Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny stwierdził, iż skarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa pod względem merytorycznym i opiera się na właściwych podstawach prawnych. W skardze do Sądu R. S. zarzucił, że pierwsze oznaki choroby pojawiły się już kilka lat temu i dlatego nie można zgodzić się z opinią lekarską, bazującą na założeniu, iż nagłość ujawnienia się schorzenia wskazuje na jego samoistną etiologię. Skarżący podniósł, że sprzęt którym jeździł nie miał układu wspomagania kierownicy. Wobec tego uważa, że choroba powstała z racji wykonywania zawodu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Tytułem wstępu należy przypomnieć, że kryterium sądowej kontroli zaskarżonej decyzji wyznacza dyspozycja zawarta w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – zwanej dalej ppsa. Zatem Sąd miał obowiązek zbadać, czy zaskarżona decyzja zgodna jest z obowiązującym prawem, przy czym – w świetle art. 134 ppsa - nie był związany zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wskazuje, że wydano ją z naruszeniem przepisów procesowych Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących tok postępowania przed organem administracji publicznej. Zasadą jest, że w toku postępowania organy powinny stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie poddać je ocenie – stosownie do art. 80 k.p.a. – której odzwierciedlenie powinno mieć miejsce w uzasadnieniu rozstrzygnięcia (decyzji) - w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Ten ostatni przepis ten określa po pierwsze, niezbędne elementy składające się na uzasadnienie faktyczne decyzji, a należą do nich w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a po drugie, oznacza w powiązaniu z treścią art. 80 k.p.a., że organ ma obowiązek ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczności została udowodniona (w rozpoznawanej sprawie, czy rozpoznane u skarżącego schorzenie w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka - spowodowane zostało działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy przez skarżącego). Przechodząc do szczegółowych rozważań należy stwierdzić, rzeczą organu odwoławczego było - w świetle przytoczonych przepisów – dokonać analizy i oceny zebranego materiału dowodowego, w tym orzeczeń jednostek organizacyjnych właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych - orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] stycznia 2008 r. oraz orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego dnia [...] maja 2008 r. Organ odwoławczy wbrew dyrektywie określonej w art. 80 k.p.a. nie przeprowadził jednak takiej oceny i analizy, podobnie zresztą jak i Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny. Uzasadnienie decyzji obu organów ograniczyło się w istocie tylko do zrelacjonowania ustaleń wynikających z orzeczeń lekarskich wydanych przez wyżej wymienione jednostki właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych oraz do przytoczenia argumentacji zawartej w tych orzeczeniach z jakich względów schorzenie ujawnione u skarżącego nie może być uznawane za chorobę zawodową. Należy zwrócić uwagę, że organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że skarżący pracuje od [...] września 1976 r. jako kierowca – mechanik i przy wykonywaniu obowiązków służbowych (polegających między innymi na obsłudze samochodu ciężarowego, udziale w załadunku i rozładunku przewożonych materiałów) nie był narażony na długotrwałe czynności obciążające kończyny górne ruchami monotypowymi. Był na nie narażony podczas obsługi dźwigni w ciągnikach, do których zamontowana była kosiarka lub pług śnieżny ( w zależności od sezonu). Organ powołał się przy tym tylko na końcowy fragment orzeczenia WOMP wskazujący, iż brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstków z uwagi na nagłość pojawienia się dolegliwości ze strony lewej kończyny oraz dołączenie się dolegliwości ze strony prawej kończyny, a ponadto przywołał stanowisko Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, zakładające iż rozpoznany obustronny zespół cieśni nadgarstka wskazuje - ze względu na nagłość ujawnienia się schorzenia i jego obustronną lokalizację - na samoistną etiologię tej choroby. Okoliczności te doprowadziły organ do wniosku, że rozpoznane schorzenie pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka nie jest przewlekłą chorobą obwodowego układu nerwowego, figurującą w wykazie chorób zawodowych, czego dowodem jest ocena sposobu wykonywania pracy nie potwierdzająca długotrwałego narażenia dłoni skarżącego na ruchy monotypowe. Organ odwoławczy wyjaśnił znaczenie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ) oraz powtórzył argumentację zaprezentowaną przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Zaakceptował ją, stwierdzając, iż w tych okolicznościach, a w szczególności mając na uwadze zgodne orzeczenia lekarskie pierwszego i drugiego stopnia o braku związku przyczynowego rozpoznanego schorzenia z wykonywaną przez skarżącego pracą na stanowisku kierowcy – mechanika, decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Orzeczenia lekarskie w sprawach chorób zawodowych mają walor opinii biegłego. Opinia w tej sprawie jest dowodem, o którym mowa w 84 § 1 k.p.a., podlegającym ocenie organu stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Takiej oceny nie zawierają skontrolowane decyzje. Zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym także z innego powodu. Uwadze orzekających organów umknął fakt, iż w zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej (k.1 akt adm.) M. P., w którym pracuje skarżący, sygnalizowało, że ponad [...] – letnia praca na stanowisku kierowcy, powtarzające się czynności podczas kierowania pojazdem spowodowały przeciążenie dłoni oraz wibracja miejscowa przenoszona z kierownicy na ręce doprowadziły do choroby pracownika. Ani zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w żaden sposób nie odnosi się problemu przeciążenia dłoni i ewentualnie szkodliwego działania wibracji przenoszonej z kierownicy samochodu ciężarowego. Zagadnienie to nie zostało poruszone w karcie oceny narażenia zawodowego, jak również w wymienionych orzeczeniach jednostek medycznych właściwych do rozpoznawania chorób zawodowych. Obowiązkiem organu – jak wyżej wykazano - było dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy oraz zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie poddać go wyczerpującej ocenie, której odzwierciedlenie ma ilustrować uzasadnienie decyzji . Wymagań tych nie spełnia zaskarżone rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy podlegało ono wraz z decyzją organu I instancji wyeliminowaniu z obrotu prawnego. W orzecznictwie sądowym dotyczącym problematyki chorób zawodowych akcentuje się, że opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania tych chorób powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów, zwłaszcza gdy wynikają z nich odmienne oceny ( zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1221/04 - publ. LEX Nr 194428). Ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie miał na uwadze, że zasada swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 kpa, wymaga oceny dowodów zebranych przez organ, a także tych przedstawionych przez stronę. Ocena organu będzie oparta o analizę całokształtu materiału dowodowego, a nie tylko poszczególnych dowodów, wybiórczo wybranych przez organ, przy czym organ może odmówić wiarygodności określonym dowodom, co poprzedzone być powinno wszechstronnym ich rozpatrzeniem. Niezbędne będą także wyjaśnienia przyczyn takiej, a nie innej oceny dowodów ze wskazaniem toku rozumowania i przesłanek prowadzących organ do wniosków wynikających z takiej oceny, która nie może pomijać oczywiście zasad i reguł logiki. Motywy zaś leżące u podstaw decyzji organu powinny być jasno i czytelnie określone. Z tych też względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...].