III SA/Lu 350/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Referent Monika Kutarska-Wolińska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1) uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia nr [...] oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz J. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 12 maja 2005 r. sygn. akt III SA/Lu 98/05 oddalił skargę J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...], którą organ I instancji uchylił, po wznowieniu postępowania, własną decyzję z dnia [...] uznającą zgłoszenie celne za prawidłowe. Sąd za podstawę rozstrzygnięcia przyjął stan faktyczny ustalony przez organy celne wskazując, że w dniu [...] grudnia 2003 r. dopuszczono do obrotu samochód ciężarowy marki VW Transporter. Zastosowano obniżoną stawkę celną (0%) ze względu na pochodzenie towaru z Unii Europejskiej, potwierdzone deklaracją na fakturze Nr [...] z dnia [...]. Ze względu na wątpliwości, jakie miał organ celny przy przyjmowaniu zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru, J. K. wystąpił z wnioskiem o uznanie zgłoszenia celnego za prawidłowe, załączając do wniosku świadectwo przewozowe EUR.1 Nr [...] wystawione retrospektywnie. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego uznał zgłoszenie celne z dnia [...] grudnia 2003 r. za prawidłowe, informując jednocześnie, że dowody pochodzenia zostaną poddane weryfikacji. Na prośbę polskich organów celnych, holenderskie władze celne pismem z dnia [...] maja 2004 r. poinformowały o negatywnym wyniku weryfikacji świadectwa przewozowego EUR.1. Wprawdzie świadectwo zostało wystawione przez holenderskie władze celne, jednakże w polu 4 zamiast European Community powinno być wpisane Polska, ponieważ pojazd wyprodukowano w Polsce. Naczelnik Urzędu Celnego wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...], a po przeprowadzeniu postępowania dowodowego - decyzją z dnia [...] uchylił w całości własną decyzję, uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej pól 36 "preferencje", 47 "kwota" i wezwał do uiszczenia długu celnego w kwocie 11.677 zł. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, opierając się na obowiązującej w dacie dokonania importu umowie międzynarodowej - Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 ze zm.), a szczególności na art. 13 ust. 1, art. 16 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Protokołu 4 do Układu Europejskiego, uznał że prawnie skutecznym dowodem pochodzenia określonego towaru może być wyłącznie świadectwo przewozowe EUR.1 lub deklaracja na fakturze oraz że dowodów tych nie mogą zastąpić albo uzupełnić inne dowody, a ich moc dowodowa może być obalona wyłącznie w drodze negatywnej weryfikacji dokonanej przez władze celne kraju eksportu. Wyniki weryfikacji dowodów pochodzenia nie podlegają postępowaniu sprawdzającemu wdrożonemu przez władze celne kraju importu, gdyż są dla nich wiążące. Sąd uznał, że organ celny ma obowiązek przyjąć zgłoszenie celne, jeżeli odpowiada ono wymogom określonym w art. 64 Kodeksu celnego i wraz ze zgłoszeniem celnym przestawiono towar nim objęty (art. 65 § 1 Kodeksu celnego) oraz że na tym etapie organ ocenia poprawność zgłoszenia celnego wyłącznie od strony formalnej. Nie ma natomiast prawnych możliwości oceny rzetelności danych zadeklarowanych przez stronę dotyczących m. in. pochodzenia towaru - zwłaszcza w sytuacji, gdy pochodzenie zostało potwierdzone dowodami wymaganymi prawem. Naczelnik Urzędu Celnego, z uwagi na art. 65 § 4 pkt 1 Kodeksu celnego, obowiązany był wydać decyzję o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe. Decyzja taka została wydana w dniu [...] i stała się decyzją ostateczną. Informacja d holenderskich władz celnych uzyskana w wyniku weryfikacji dowodu pochodzenia produktu z obszaru Unii Europejskiej stanowiła istotną okoliczność, skutkującą wznowieniem postępowania i zastosowanie właściwej stawki celnej. Powyższy wyrok w całości zaskarżył skargą kasacyjną J. K., zaś Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za bezzasadne. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 maja 2006 r. sygn. akt I GSK 2342/05 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz zasądził stosowne koszty postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "we wszystkich przypadkach rozstrzyganie sporów między importerem i władzami celnymi kraju importu odbywa się w oparciu o ustawodawstwo tego kraju", o czym stanowi art. 33 zdanie 2 Protokołu nr 4. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie miały zastosowanie w szczególności przepisy Kodeksu celnego oraz z mocy art. 262 tego Kodeksu określone przepisy Ordynacji podatkowej. W świetle art. 65 § 4 Kodeksu celnego brak jest podstaw do przyjęcia istnienia automatyzmu, polegającego na tym, że jeśli strona wnosi o wydanie decyzji o prawidłowości dokonanego zgłoszenia celnego, załączając wszystkie wymagane dokumenty, w tym stosowny dowód pochodzenia, to organ musi taką decyzje wydać zgodnie z wnioskiem strony. Ograniczone wymogi dotyczą tylko samej procedury przyjęcia zgłoszenia, które dokonywane jest w formie bezdecyzyjnej i nie mogą być one kryterium do wydania decyzji na podstawie § 4 tego przepisu. Ograniczanie procesu rozpoznania sprawy na podstawie art. 65 § 4 Kodeksu Celnego jedynie do badania kwestii formalnych jest niczym nieuzasadnione, gdyż kwestie te powinny być zbadane przez organ już wcześniej i dlatego zgłoszenie celne zostało przyjęte zgodnie z art. 65 § 1 Kodeksu Celnego. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, że Naczelnik Urzędu Celnego, z uwagi na art. 65 § 4 pkt 1 Kodeksu celnego obowiązany był wydać decyzję o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że prawidłowo przeprowadzone przez władze kraju eksportu wyniki weryfikacji dowodów pochodzenia są wiążące dla władz celnych kraju importu i nie podlegają postępowaniu sprawdzającemu w tym sensie, że władze kraju importu nie mają prawa ingerować w ich treść ani kontrolować prawidłowości działania władz kraju eksportu przy ich wystawieniu. Jednakże dokumenty te mogą podlegać ocenie przez polskie władze celne jako władze kraju importu i w żadnym razie ich otrzymanie nie zwalnia polskich organów celnych od przeprowadzenia właściwego, odpowiadającego zasadom rzetelnej procedury postępowania administracyjnego (celnego) zmierzającego do wydania decyzji na podstawie art. 65 § 4 Kodeksu celnego. Polskie organy celne kierując do władz celnych Holandii wniosek o dokonanie weryfikacji świadectwa EUR.1, powołały się na to, że na podstawie rozkodowanego numeru podwozia VIN stwierdzono, że towar został wyprodukowany w Polsce. Organy celne na długo przed dokonaniem przedmiotowego zgłoszenia celnego wiedziały o tym, że produkcja pojazdu marki VW T4 odbywa się w Polsce w zakładach poznańskich. Organ nie zwrócił się do poznańskiej spółki i nie wyjaśnił wątpliwości związanych ze statusem sprowadzonego przez skarżącego samochodu VW Transporter lecz po przedłożeniu mu przez importera retrospektywnie wystawionego świadectwa EUR.1, nie podejmując żadnych czynności wyjaśniających, decyzją z [...] uznał zgłoszenie celne za prawidłowe. Protokół 4 ustala również zasady ustalania pochodzenia dla stosowania preferencji celnych przewidzianych w niniejszym Układzie. Jednakże z treści uzasadnień wydanych postępowaniu administracyjnym decyzji (a także z akt sprawy) nie wynika, aby organy celne w jakimkolwiek stopniu odniosły się do tych przepisów i zawartych w nim przesłanek warunkujących możliwość uznania produktu za pochodzący ze Wspólnoty lub z Polski. Nie wyjaśniły związanych z tym wątpliwości i nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pominięcie owych kwestii przez organy celne i brak w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń i ocen stanowiło istotne uchybienie, które w sposób ewidentny musiało rzutować na treść wydanych decyzji. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zalecił Sądowi I instancji ponowne ustalenie i rozważenie, co stanowiło "nową okoliczność faktyczną" w rozumieniu art. 240 § 1 pkt Ordynacji podatkowej, a w szczególności czy za taką nową okoliczność faktyczną można uznać wynik weryfikacji przekazany przez władze holenderskie, przyjmując, że nową okolicznością faktyczną jest okoliczność, która nie była znana organowi, a nie ta, która była przez organ błędnie oceniona lub której oceny w ogóle zaniechał. Sąd podkreślił ponadto, że stanowiące przesłankę upoważniającą władze kraju importu do wystąpienia z wnioskiem o weryfikację dowodów pochodzenia "uzasadnione wątpliwości", o których mowa w art. 32 ust. 1 Protokołu 4, mogą być uznane za uzasadnione dopiero wtedy, gdy w prowadzonym postępowaniu władze celne kraju importu wykorzystały wszystkie możliwe środki w celu ich wyjaśnienia, a mimo to trwają one nadal. Dopóki jednak władze celne kraju importu nie wykorzystały wszystkich dostępnych im środków umożliwiających wyjaśnienie statusu pochodzenia sprawdzanych produktów, dopóty nie mają podstaw do kwestionowania sporządzanych przez kompetentne władze obcego państwa (kraju eksportu) dowodów pochodzenia i występowania z wnioskiem o ich weryfikację. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę na to, że fundamentalny dla rozstrzygnięcia sprawy wniosek dowodowy skarżącego z dnia [...] września 2004 r. - o ponowne zwrócenie się do Volkswagen Polska sp. z o.o. "z wnioskiem o udzielenie informacji o pochodzeniu przedmiotowego samochodu oraz sposobie jego wytworzenia (zmontowania), jeżeli był wyprodukowany w Polsce" nie został uwzględniony, lecz niezgodnie z obowiązującymi przepisami zwrócony nadawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznając sprawię ponownie, zważył, co następuje: Rozpatrując skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako ppsa) i przyjął zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku poglądy prawne. W świetle tego wyroku nie ulega wątpliwości, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone nieprawidłowo, a skala uchybień wymaga przeprowadzenia tegoż postępowania od początku, co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji, jednakowo dotkniętych wskazanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny wadami. Niemniej jednak taka konstatacja nie wyczerpuje problematyki sprawy. Zgodnie z zaleceniem Sądu II instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie dokonał oceny zasadności wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego uprzednio ostateczną decyzją, w oparciu o przedstawione przesłanki. Sąd uznał, że jeżeli jedynym uzasadnieniem wznowienia postępowania była informacja uzyskana od holenderskich organów celnych, iż pojazd został wyprodukowany w Polsce, zaś w dacie wydawania decyzji organy były już tego świadome, co wynika z załączonego do zgłoszenia wyniku rozkodowania numeru VIN, to nie można uznać tej informacji za "nową okoliczność faktyczną" w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Skoro zatem nie wykazano podstaw do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe, postanowienie tej treści jest wydane w sposób sprzeczny z prawem i bez stwierdzenia wymaganych przesłanek, a jeżeli istniały inne nowe okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania, należało je w treści postanowienia wskazać. Na postanowienie o wznowieniu postępowania nie przysługuje ani zażalenie, ani skarga do sądu administracyjnego, jednak zasadność wydania tego postanowienia może być badana przy okazji rozpatrywania odwołania od jednej z decyzji wymienionych w art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej bądź przy okazji rozpoznania przez sad skargi na taką decyzję (tak trafnie B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; Ordynacja podatkowa. Komentarz. LexisNexis 2006 r., s.702). Tym samym, stwierdzając naruszenie prawa już na etapie wydania postanowienia o wznowieniu postępowania, co jednak obejmuje granice sprawy, Sąd na podstawie art. 135 ppsa uznał za celowe uchylenie postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] w sprawie uznania zgłoszenia celnego [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził istotne naruszenie przepisów postępowania dowodowego, które miało wpływ na wynik sprawy, co spowodowało konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Sąd stwierdził ponadto wskazane naruszenie przepisów postępowania wznowieniowego – art. 243 § 1 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, co powoduje konieczność jego uchylenia na mocy art. 135 ppsa z ustawy. O zwrocie kosztów Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 ppsa, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z tych też względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c, w związku z art. 134 § 1, art. 135 i art. 200 ppsa - należało orzec jak w sentencji.