III SA/Lu 357/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej S. M.; II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie w części dotyczącej S. M. nie podlega wykonaniu; III. przyznaje adwokatowi A. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) podatku VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. III SA/Lu 357/12 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Wójt Gminy L. orzekł o zatwierdzeniu rozgraniczenia nieruchomości położonych w m. N., oznaczonych jako działki nr [...] (własność P.K.), nr [...] (własność P. K. i S. M. – udział po ½) i nr [...] (własność B. S.). Następnie tenże organ postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] ustalił koszty w/w postępowania rozgraniczeniowego na kwotę [...] zł, którymi obciążył P. K. w kwocie [...] zł (jako właściciela działki nr [...] i współwłaściciela działki nr [...] w udziale ½), S. M. w kwocie [...] zł (jako współwłaściciela działki nr [...] w udziale ½) oraz B. S. w kwocie [...] zł. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyli B. S. i S. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podniósł, że stosownie do art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Przepis art. 264 § 1 k.p.a. stanowi, iż jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (§2). Do kosztów postępowania rozgraniczeniowego zaliczyć należy wynagrodzenie geodety, jego wydatki poniesione w związku ze sporządzeniem map i innych dokumentów niezbędnych do ujawnienia wyników rozgraniczenia w katastrze nieruchomości i w księdze wieczystej oraz znaków granicznych, a także wydatki poniesione na przeprowadzenie dowodów w toku postępowania. W rozpatrywanej sprawie, organ I instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę [...] zł, wynikającą z wystawionego przez uprawnionego geodetę L. J. rachunku nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. W/w koszty rozdzielone zostały pomiędzy strony postępowania w następujący sposób: połową kosztów postępowania w kwocie [...] zł obciążony został wnioskodawca rozgraniczenia – P. K. (właściciel nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz współwłaściciel w ½ części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]), kwotą [...] zł obciążony został S. M. (współwłaściciel w ½ części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], pozostałą częścią kosztów w kwocie [...]zł obciążona została B. S. (właściciel nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]). W ocenie Kolegium, ustalenie przez organ I instancji wysokości kosztów przedmiotowego postępowania ([...] zł) oraz obciążenie nimi w powyższy sposób właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, uznać należy za prawidłowe. Rozgraniczenie nieruchomości leży w interesie wszystkich właścicieli nieruchomości rozgraniczanych, których granice stały się sporne, zatem koszty rozgraniczenia winny obciążyć wszystkie strony postępowania rozgraniczeniowego, których granic nieruchomości spór dotyczy. Podkreślić należy, iż w postępowaniu administracyjnym ma zastosowanie norma materialnoprawna wynikająca z art. 152 k.c. stanowiąca, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co wynika z zasady, iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Stanowisko powyższe zajęte zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06. Z akt sprawy rozgraniczenia wynika, iż pomiędzy właścicielami w/w nieruchomości istniał spór co do przebiegu ich granic, który został rozstrzygnięty decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż przeprowadzenie rozgraniczenia pomiędzy w/w nieruchomościami było zasadne, a jego przeprowadzenie nastąpiło w interesie właścicieli tychże nieruchomości. W tych okolicznościach organ II instancji uznał, że koszty postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł winni ponieść wszyscy właściciele spornych nieruchomości, z tym że ich połowa obciąża wnioskodawcę. Druga połowa obciąża natomiast pozostałych właścicieli nieruchomości objętych rozgraniczeniem. Mając powyższe na uwadze, połowę kosztów postępowania rozgraniczeniowego, tj. kwotę [...] zł winien uregulować P. K. (właściciel nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i współwłaściciel w ½ części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]), pozostałe koszty postępowania rozgraniczeniowego w wysokości [...] zł obciążają B. S. (właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]) w kwocie [....]zł oraz S. M. (współwłaściciela w ½ części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]) w kwocie [...] zł. Skargę sądową na powyższe postanowienie złożył S. M., wnosząc o jego uchylenie i obciążenie kosztami postępowania rozgraniczeniowego P. K., A. K. oraz B. S.. W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący został bezprawnie pozbawiony własności działki nr [...] stanowiącej drogę. Aktualnie, zgodnie z wpisem zawartym w księdze wieczystej KW nr [...], współwłaścielami przedmiotowej nieruchomości są: nieżyjący już M. B. oraz rodzina K. Skargę sądową na powyższe postanowienie złożyła również B. S. (sprawa o sygn. akt III SA/Lu 356/12). Postanowieniem z dnia [...]września 2012 r. (k. 74 akt w sprawie III SA/Lu 357/12) zarządzono połączenie spraw o sygn. akt III SA/Lu 356/12 i III SA/Lu 357/12, w celu ich łącznego rozpoznania. Analogiczne postanowienie wydano w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 356/12. Sprawa rozgraniczeniowa toczy się obecnie przed Sądem Rejonowym w L. (sygn. akt I C [...]), który jest władny orzec nie tylko o rozgraniczeniu ale również o kosztach tego postępowania. W ocenie skarżącego, jeżeli nie jest on współwłaścicielem działki nr [...], to nie było podstaw do obciążania go kosztami postępowania rozgraniczeniowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. w odpowiedzi na skargę wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, czy S. M. ma legitymację do wniesienia skargi. Wątpliwości tego rodzaju nasuwają się po dokonaniu analizy akt administracyjnych. Stronami postępowania byli P. K., S. M. i B. S. Zażalenie na postanowienie pierwszoinstancyjne złożyli B. S. oraz S. M.. Wójt Gminy L. przekazał oba zażalenia, celem ich rozpatrzenia przez organ II instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej SKO) postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Aczkolwiek w osnowie tego aktu zawarto sformułowanie "po rozpatrzeniu (...) zażalenia B. S.", to nie można przyjąć z formalnego punktu widzenia, że zaskarżony akt nie został wydany po rozpatrzeniu obu zażaleń. Przemawia za tym zarówno treść samego rozstrzygnięcia ("postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie"), w którym SKO nie ograniczyło się do stwierdzenia, że utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej B. S., jak również jego uzasadnienie. W uzasadnieniu odniesiono się bowiem szczegółowo do każdego z uczestników postępowania, w tym również do S. M. tłumacząc, dlaczego akceptuje się propozycje i sposób rozdziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego dokonany przez Wójta Gminy L. Adresatem zaskarżonego postanowienia byli wszyscy uczestnicy postępowania (B. S., S. M. i P. K.). Uznać zatem trzeba, że S. M. był legitymowany do złożenia skargi na postanowienie SKO z dnia [...] maja 2012 r., które jest postanowieniem ostatecznym. Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego postanowienia pod względem merytorycznym stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z prawidłowym zastosowaniem określonych norm prawa materialnego uzależnione jest od uprzedniego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i rozpatrzenia (w sposób wyczerpujący) materiału dowodowego oraz jego oceny, w myśl reguł przewidzianych w przepisach art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zadośćuczynienie owym regułom powinno zmaterializować się w uzasadnieniu decyzji lub postanowienia, sporządzonym po myśli art. 107 § 3 k.p.a. (zob. art. 140 w związku z art. 144 k.p.a.). Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienia zaskarżonego postanowienia przekonuje, że zostało ono wydane z naruszeniem przywołanych przepisów w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jego uchyleniem (w części dotyczącej S. M.). Prawidłowe jest stanowisko SKO przywołujące tezy zawarte w uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06, w myśl których rozgraniczenie nieruchomości leży w interesie wszystkich właścicieli nieruchomości rozgraniczanych, których granice stały się sporne. Zatem kosztami rozgraniczenia powinno się obciążyć wszystkie strony postępowania, których granic nieruchomości dotyczy spór. W postępowaniu administracyjnym stosuje się dyspozycję art. 152 k.c., w myśl której koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie. Wynika to z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice sąsiadujących gruntów stały się sporne. Podkreślić również należy stanowisko organu, że zasadne było zastosowanie art. 264 § 1 k.p.a., skoro postępowanie rozgraniczeniowe na etapie administracyjnym zakończyło się wydaniem przez Wójta Gminy L. decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] zatwierdzającej rozgraniczenie nieruchomości położonych w miejscowości N., tj. działki nr [...] o powierzchni [...] ha i działki nr [...] o powierzchni [...] ha stanowiącej drogę, z działką nr [...]. Organ I instancji uprawniony był zatem do ustalenia w drodze postanowienia wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia. Nie ma zatem racji skarżący w zakresie twierdzenia, że skoro na skutek jego żądania, jak również żądania B. S. sprawa rozgraniczeniowa toczy się obecnie w Sądzie Rejonowym w L., to właśnie wyłącznie sąd może rozstrzygnąć o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, poniesionych również na etapie postępowania administracyjnego. Wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego była niesporna i wynosiła kwotę [...] zł (wynagrodzenie biegłego geodety, wynikające ze złożonego rachunku). Nie budzi również wątpliwości zastosowany klucz rozdziału tych kosztów pomiędzy właścicielami rozgraniczanych nieruchomości oraz proporcje ich rozdziału. Gdyby zatem przyjąć, że S. M. był w dacie wydania zaskarżonego postanowienia w ½ współwłaścicielem działki nr [...] stanowiącej drogę, to uprawnione było obciążenie go kwotą [...] zł stanowiącą 1/6 kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Rzecz jednak w tym, że w aktach administracyjnych nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego tezę, iż skarżący był właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości oznaczonej nr [...], położonej w miejscowości N., a stanowiącej drogę. W zaskarżonym postanowieniu przyjmuje się ową tezę za pewnik. Nie sposób jej zweryfikować z przyczyn, o których mowa wyżej. W kserokopii decyzji Wójta Gminy L. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], niepoświadczonej za zgodność z oryginałem (pkt 1) stwierdzono wprawdzie, że dowodem na to, iż działka nr [...] stanowi współwłasność P. K. i S. M. jest akt notarialny nr [...], jednak ten dokument nie znajduje się w aktach administracyjnych. Poza tym, nawet gdyby tak było, to nie ma żadnej pewności, że od 1997 r. nie nastąpiły zmiany własnościowe. Fakt powyższy potwierdza dołączona przez skarżącego do skargi kserokopia zawiadomienia Sądu Rejonowego w L. o założeniu księgi wieczystej [...]. Zgodnie z dokonanymi wpisami, współwłaścicielami działki nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w Nowodworze są: P. K., B. P., E. I., A. W., H. K. i M. B. Z tych względów należało orzec jak w pkt I sentencji, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 – dalej p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II uzasadnia art. 152 p.p.s.a., zaś w pkt III – art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponownie rozpatrując sprawę należy wyjaśnić, czy w dacie wydania przez Wójta Gminy L. decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] o zatwierdzeniu rozgraniczenia nieruchomości S. M. był współwłaścicielem w ½ działki nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w N. oraz czy stan prawny wynikający z aktu notarialnego, o którym mowa w w/w decyzji nie uległ dezaktualizacji (należy dołączyć ten dokument, a w miarę potrzeby bądź na wniosek skarżącego – przeprowadzić inne dowody). Jeśli prawdziwe jest twierdzenie skarżącego, że w dacie wydania decyzji o zatwierdzeniu rozgraniczenia nieruchomości nie był on współwłaścicielem przedmiotowej działki, to jako wadliwe należy ocenić postanowienie pierwszoinstancyjne w zakresie obciążenie skarżącego częścią kosztów postępowania ([..] zł). Należy przy tym pamiętać, że postępowanie rozgraniczeniowe na etapie administracyjnym zakończyło się, a zatem nie ma podstaw do ustalania innych uczestników postępowania, niż dotychczas. Jeśli się zatem okaże, że inne osoby niż P.K. i S. M. byli właścicielami, czy współwłaścicielami przedmiotowej działki, to ryzyko błędnego ustalenia stron postępowania rozgraniczeniowego oraz postępowania ustalającego koszty tego postępowania poniesie Wójt Gminy L. Poza tym należy mieć na uwadze, że postanowienie Wójta Gminy L. z dnia [...] marca 2012 r. jest ostateczne wobec P. K. (nie wniósł zażalenia). Rozstrzygnięta również została kwestia partycypacji B. S. w kosztach postępowania rozgraniczeniowego (jej skarga wniesiona na postanowienie będące również przedmiotem niniejszego postępowania została oddalona przez WSA w Lublinie wyrokiem z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 356/12).