III SA/Lu 36/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Protokolant Referent Marcin Małek, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2005 r. sprawy ze skargi W.J. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej oddala skargę. Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] listopada 2004 r. wniesionego przez młodszego rewidenta celnego W. J. - kontrolera celnego Izby Celnej Urząd Celny od orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego Nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r., na podstawie art. 437 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Postępowania Karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) w zw. z art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 z późn. zm.) utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne I instancji Nr [...] wydane przez Naczelnika Urzędu Celnego w dniu [...] listopada 2004 r., którym organ I instancji uznał winnym W. J. tego, że w dniu [...] maja 2004 r. w Oddziale Celnym Drogowym pełnił służbę po spożyciu alkoholu, którego zawartość w wydychanym powietrzu wynosiła 0,42 promila, tj. winnym naruszenia obowiązku służbowego godnego zachowania się w służbie, określonym w art. 32 ust.1 pkt 5 cyt. ustawy o Służbie Celnej. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że od orzeczenia wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego w dniu [...] listopada 2004 r., ukarany w dniu [...] listopada 2004 r. złożył odwołanie wnosząc o uchylenie orzeczenia dyscyplinarnego w całości i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Naczelnikowi Urzędu Celnego. Ukarany zarzucił Naczelnikowi Urzędu Celnego: - naruszenie przepisów prawa procesowego, mającego istoty wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 2 § 2, art. 4, art. 92 i art. 200 § 2 pkt 5 kpk, przez dokonanie jednostronnej oceny zebranego materiału dowodowego, oparcie orzeczenia jedynie na okoliczności niekorzystnych dla obwinionego, a tym samym pominięcie istniejących wątpliwości, co skutkowało nie ujawnieniem wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a zatem nie było możliwym oparcie orzeczenia na jedynie prawdziwych ustaleniach faktycznych, - naruszenie § 11 ust. 2 pkt 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych, przez nie wyjaśnienie podstawy faktycznej oraz prawnej uzasadniającej zastosowanie wobec obwinionego kary dyscyplinarnej zwolnienia ze służby. Organ przyjął, że według ukaranego zasadniczą okolicznością, która winna być objęta dowodzeniem, jest zagadnienie winy w aspekcie stwierdzonego u niego stanu nietrzeźwości i ma ona znaczenie z punktu widzenia wymierzonej mu kary. Ukarany wyjaśnił, że w czasie bliżej nieokreślonym spożywał środek leczniczy o nazwie "Amol" z przepisu lekarza i nie może to być interpretowane jako postępowanie naganne, gdyż było wywołane dolegliwościami trwającymi w czasie służby. W postępowaniu wyjaśniającym biegli nie wyjaśnili należycie, czy zażywanie leków takich jak "Amol" powoduje pozostawanie alkoholu w organizmie. Biegli zdaniem ukaranego poczynili własne dowolne założenia odnośnie czasu spożycia leku oraz ilości poszczególnych dawek. Pozostałe zebrane dowody, a w szczególności zeznania świadków nie potwierdzają zasadności postawionego ukaranemu zarzutu, umożliwiają natomiast zakwestionowanie wymierzonej kary. Ocena ta odnosi się do braku jakichkolwiek ustaleń w zakresie nagannego zachowania ukaranego w godzinach służby. Ukarany uznaje za niezasadne twierdzenie, jakoby naruszył art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej zachowując się niegodnie. Dyrektor Izby Celnej podniósł zaś, że o zawinionym stanie ukaranego świadczy protokół użycia urządzenia kontrolno - pomiarowego do ilościowego oznaczenia alkoholu w wydychanym powietrzu Nr rej. [...] z dnia [...] maja 2004 r., z którego wynika, że ukarany znajdował się w stanie po spożyciu alkoholu. W wyniku badania urządzeniem specjalistycznym typu Alkometr A2.0 stwierdzono u badanego zawartość alkoholu w powietrzu wydychanym 0,21 mg/l o godz. 23.17, natomiast przy badaniu powtórnym o godz. 23.43 wskazało na wynik 0,17 mg/I. Ukarany nie żądał pobrania krwi, oraz nie zgłaszał uwag co do prawidłowości zabezpieczenia ustnika i własnoręcznie podpisał protokół. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowy Alkometr A2.0 posiadał aktualne świadectwo legalizacji. W powyższym protokole ukarany oświadczył, że w dniu zdarzenia, tj. 14 maja 2004 r. o godz.15.00 spożywał piwo w ilości 1 litra Następnie przesłuchany w charakterze obwinionego w dniu 24 maja 2004 r. potwierdził spożycie piwa w ilości 1 litra pomiędzy godz. 13.00-14.00. Jednocześnie wyjaśnił, iż ma chorobę wrzodową w związku z czym przyjmuje różne leki w tym m.in. "Amol" i leki te przyjął przed służbą w dniu 14 maja 2004 r. Ponadto w dniu 26 maja 2004 r. ukarany załączył do akt sprawy notatkę wyjaśniającą, z której wynika, że w dniu zdarzenia przyjmował leki, w tym "Amol" kilkakrotnie w ciągu dnia, jak również tuż przed wyjazdem do pracy, oraz załączył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że leczy się z powodu choroby wrzodowej żołądka i zażywa leki "Losel", "Ranigast", "Alugastrin" oraz "Amol". Ukarany przesłuchiwany w charakterze obwinionego w dniu [...] sierpnia 2004 r. wyjaśnił, że w dniu zdarzenia przyjął lek o nazwie "Ranigast" 3 razy po 1 tabletce, oraz przyjmował kilkakrotnie, może 5 razy "Amol" po 1 lub 2 łyki wyjaśniając dodatkowo, że godzin przyjmowania leków nie pamięta, ale na pewno brał "Amol" również przed pracą, w domu. Dla sprawdzenia czy przedmiotowe leki mogły mieć wpływ na obecność etanolu w powietrzu wydychanym u ukaranego w dniu zaistniałego zdarzenia, w dniu [...] sierpnia 2004 r. Naczelnik Urzędu Celnego wystąpił do Zakładu Medycyny Sądowej z prośbą o wykonanie stosownej opinii, jednocześnie załączając dokumenty tj. protokół użycia urządzenia kontrolno-pomiarowego do ilościowego oznaczenia alkoholu w wydychanym powietrzu wraz z jego świadectwem legalizacji, notatkę wyjaśniającą W. J. z dnia [...] maja 2004 r., zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2004 r., protokół przesłuchania obwinionego z dnia [...] sierpnia 2004 r., pismo specjalisty chirurga L. J. z dnia [...] sierpnia 2004 r. W dniu 29 września 2004 r. specjalista Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej nadesłał opinię, z której wynika, że w czasie pomiaru za pomocą Alkometru W. J. znajdował się w stanie po użyciu alkoholu. Wypicie w dniu 14 maja 2004 r. pomiędzy godz. 13.00 - 15.00 ok. 1 litra nieznanego rodzaju piwa nie miało wpływu na jego stan trzeźwości, Gdyby założyć, że W. J. w dniu [...] maja 2004 r. pięciokrotnie co ok. 1 godz. przyjął po ok.10 - 20 ml preparatu Amol, ostatnią dawkę zażył ok. godz. 19.00, to o godz. 23.17 stężenie etanolu w jego krwi opadłoby do poziomu od 0,0 % do ok. 0,1%(wartość maksymalna). Tak więc zażycie Amolu nie tłumaczy stężenia etanolu stwierdzonego w powietrzu wydechowym W. J. Leki stosowane przez ukaranego w chorobie wrzodowej żołądka nie wpływają na poziom alkoholemii oraz na szybkość eliminacji etanolu z organizmu, jak również nie wpływają na wyniki pomiarów uzyskanych za pomocą urządzeń kontrolno-pomiarowego typu Alkometr A2.0. W ocenie organu udowodniony fakt znajdowania się po spożyciu alkoholu jest na tyle nagannym zachowaniem, że winien skutkować tak surową konsekwencją jaką jest kara dyscyplinarna wydalenia ze służby celnej. Organ podkreślił przy tym, że Naczelnik Urzędu Celnego nie dokonał ustalenia, iż ukarany znajdował się w stanie nietrzeźwości, a tylko w stanie po spożyciu alkoholu, a są to dwa różne pojęcia zdefiniowane w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r., Nr 147, poz. 1231 ). Zgodnie z art. 46 ust. 2 cyt. ustawy stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi od 0,2 % do 0,5% alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3. Natomiast z treści art. 46 ust. 3 w/w ustawy wynika, że stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi powyżej 0,5% alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3. Dyrektor Izby Celnej częściowo podzielił stanowisko odwołującego się, że w zaskarżonym orzeczeniu dyscyplinarnym Naczelnik Urzędu Celnego w sposób niepełny zawarł jego uzasadnienie prawne i faktyczne, nie wyjaśniając należycie na czym polega przypisana niegodność zachowania na służbie (art. 32 ust.1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej). Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że godne zachowanie funkcjonariusza celnego w służbie to zachowanie, które powszechnie wzbudza zaufanie i szacunek. To uczciwy, praworządny, nie godzący w prestiż Służby Celnej sposób postępowania, którego obowiązek przestrzegania wynika ze specyfiki Służby Celnej, która ma charakter publiczny, bardzo istotny z punktu widzenia interesów państwa. Pełnienie służby przez ukaranego po spożyciu alkoholu jak najbardziej odbiega od modelu zachowania wskazanego powyżej i tym samym wyczerpuje przesłanki niegodnego zachowania się podczas służby w dniu 14 maja 2004 r. Poza tym bezsporny jest fakt, że funkcjonariusz publiczny ma obowiązek dbałości o dobro pracodawcy, który to obowiązek w przypadku funkcjonariusza publicznego ma szczególne znaczenie. Dbałość o dobro pracodawcy polega m.in. na godnym zachowaniu się podczas wykonywania obowiązków służbowych. Znajdowanie się przez odwołującego po spożyciu alkoholu stwarzało zagrożenie interesów pracodawcy, gdyż każde ujawnienie nieprawidłowości w wykonywaniu przez funkcjonariuszy celnych obowiązków służbowych wpływa w istotny sposób na ujemną ocenę pracy całej administracji celnej. Treść ślubowania składanego przy mianowaniu funkcjonariusza odzwierciedla szereg istotnych wymogów co do postawy funkcjonariusza celnego i jego postępowania oraz ma podkreślać szczególny charakter Służby Celnej. Dolegliwość związana z naruszeniem wymogów znajduje uzasadnienie w społecznej roli pełnionej służby, charakterze zadań oraz związanych z jej działalnością oczekiwaniem i publicznym zaufaniem, jakim jest obdarzona. Służyć ma również przeciwdziałaniu w oczach opinii publicznej, co ma szczególne znaczenie, gdy chodzi o autorytet Służby Celnej. Na powyższe orzeczenie ukarany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przepisów art. 32 ust. 1 pkt 5 i art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 24 lipca 1999 o służbie celnej a to przez przyjęcie dla czynu skarżącego błędnej kwalifikacji, a w konsekwencji wymierzenie mu rażąco niewspółmiernej kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej, - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów art. 79 i 80 ustawy o służbie celnej przez zaniechanie odpowiedniego zastosowania przepisów kodeksu postępowania karnego w postępowaniu dyscyplinarnym w stosunku do skarżącego, a ponadto naruszenie przepisów § 11 ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2 i 3 oraz § 21 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie obu zaskarżonych orzeczeń dyscyplinarnych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w postępowaniu nie ustalono jakie były pobudki działania obwinionego, skutki i okoliczności popełnienia przez niego czynu, a także jakie były ujemne następstwa jego czynu dla służby, jakie uwzględniono okoliczności łagodzące oraz jakie okoliczności obciążające, jaki wpływ na wydane orzeczenie miały dotychczasowe jego wyniki w służbie, jego opinie służbowe, zachowanie się obwinionego przed popełnieniem czynu i po jego popełnieniu. Te istotne braki są zdaniem skarżącego wynikiem rzeczywistych braków postępowania dyscyplinarnego, które nie pozwala na wyciągnięcie kompletnych wniosków. Skarżący w dniu [...] sierpnia 2004 r. wyjaśnił, że przyjmował kilkakrotnie, może z 5 razy "Amol" po 1 lub 2 łyki. Godzin przyjmowania dokładnie nie pamiętał, ale na pewno brał "Amol" również przed pracą. Wypowiedź nie pozwala na taką interpretację, że "Amol" był używany przez obwinionego jedynie przed pracą. Zgodnie z przepisem § 21 ust. 1 rozporządzenia z dnia 29 sierpnia 2003 r. wymierzona kara dyscyplinarna powinna być współmierna do czynu popełnionego przez obwinionego. W toku postępowania dyscyplinarnego nie wykazano, aby atrybuty godności zostały przez obwinionego obiektywnie naruszone, zatem nie można mu zatem przypisać zachowania niegodnego. Zdarzenie nie miało żadnych negatywnych następstw dla służby, co należy w przypadku obwinionego uznać za oczywiste zważywszy na jego nienaganną dotychczasową służbę oraz bardzo dobre opinie. Pobudki, które w oparciu o materiał dowodowy można przypisać obwinionemu, były pozytywne, gdyż cierpiąc z powodów przez siebie podanych, właściwie i bez zarzutu wykonywał zadania, zaś uśmierzenie owego cierpienia sprowadziło na niego zasadniczo niewspółmierną karę dyscyplinarną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Dodatkowo Dyrektor Izby Celnej wskazał, że takie okoliczności jak wyniki w służbie ukaranego do chwili zdarzenia, jego opinie służbowe oraz zachowanie się przed popełnieniem czynu i po jego popełnieniu nie mają wpływu przy podjęciu decyzji dotyczącej wydalenia ze służby celnej, gdyż dla przedmiotowej sprawy istotny jest fakt pełnienia służby przez Skarżącego w dniu [...] maja 2004 r. po spożyciu alkoholu, który to fakt w trakcie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego został udowodniony. Skarżący zażywając kilka razy w dniu [...] maja 2004 r. zwiększone kilkakrotnie dawki preparatu "Amol", który jest nalewką ziołową sporządzoną na bazie alkoholu etylowego, o stężeniu 70%, przy zachowaniu należytej staranności powinien liczyć się z tym, iż w ten sposób świadomie wprowadza się w stan po spożyciu alkoholu i tym samym winien liczyć się ze skutkami tak lekkomyślnego zachowania. Natomiast w odpowiedzi na zarzut Skarżącego dotyczącego naruszenia przepisów postępowania, Dyrektor Izby Celnej nie zgadza się z tym, bowiem przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby celnej wziął pod uwagę całokształt okoliczności ujawnionych w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego. Miał więc na uwadze protokół użycia urządzenia zalegalizowanego alkometru z którego odczytu jednoznacznie wynika, że skarżący znajdował się tego dnia po spożyciu alkoholu. Wziął pod uwagę także wyjaśnienia skarżącego. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej z powyższych wyjaśnień wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż skarżący przyjmował w dniu zdarzenia lek o nazwie "Amol" kilkakrotnie, ostatni raz przed pracą, natomiast nie wynika z nich jakoby przyjmował go podczas pełnienia służby. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zatem nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie bezsporne jest, że skarżący podczas wykonywania służby w dniu [...] maja 2004 r. znajdował się w stanie po użyciu alkoholu. W ocenie sądu kwestia czy skarżący wprowadził się w taki stan przed przystąpieniem do wykonywania w danym dniu służby, czy też w trakcie jej pełnienia, nie jest w sprawie istotne. Nie ma też znaczenia, w jakiej formie został spożyty alkohol, jeśli skarżący przyswoił go w takiej ilości, który doprowadził do ustalonego stężenia w jego organizmie. Sąd podziela pogląd, iż niedopuszczalne jest pełnienie służby pod wpływem alkoholu, bez względu na przyczyny. Jeśli bowiem funkcjonariusz nawet odczuwa silne dolegliwości zdrowotne, to albo musi zwalczyć je w inny sposób, albo udać się na zwolnienie, jeśliby zaś był to stan trwały - rozważyć celowość rezygnacji ze służby. Istnieje utrwalone i niebudzące wątpliwości orzecznictwo, zgodnie z którym stawienie się do pracy w stanie po spożyciu alkoholu lub spożywanie alkoholu w czasie pracy stanowi tego typu naruszenie podstawowych obowiązków pracownika, które uzasadnia rozwiązanie z nim umowy bez wypowiedzenia, a do 1996 r. podstawa ta była wprost wyrażona w art. 52 § 1 pkt 1 kodeksu pracy. Chcąc porównać naganność tego typu zachowania którego dopuszcza się pracownik i funkcjonariusz publiczny, uznać należy że surowsza ocena winna spotkać funkcjonariusza, którego zatrudnienie nie polega na stosunku pracy, lecz na służbie, związanej ze szczególnym rodzajem podległości opartej m. in. na dyscyplinie i większym rygoryzmie relacji służbowych, wynagradzanych określonymi przywilejami systemowymi i prestiżem społecznym. Punkt ciężkości postawionego skarżącemu zarzutu nie jest związany z osłabieniem sprawności psychofizycznej czy obniżeniem staranności w wykonywaniu ciążących na nim obowiązków, wynikającym ze skutków spożycia alkoholu. Tym samym argumenty skarżącego, iż prawidłowo wykonywał swe obowiązki są bez znaczenia. Zgodnie z art. 32 § 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusz celny jest obowiązany w szczególności godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią. Ustawa nie precyzuje pojęcia "godnie", dla jego wyjaśnienia sięgnąć zatem należy do powszechnego rozumienia tego pojęcia. Zgodnie z definicją zawartą w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza tom. 1 Warszawa 2003 r., s. 1038 – "godnie" to – "w sposób właściwy, odpowiedni (dla kogoś, czegoś), należycie, stosownie, z godnością, z poczuciem własnej wartości, dumnie, wzbudzając szacunek". Pełnienie służby w stanie po spożyciu alkoholu powoduje nie tylko zagrożenie związane z ryzykiem nierzetelnego wykonywania niejednokrotnie bardzo skomplikowanych obowiązków, ale i polegające na możliwości zauważenia tego stanu przez osoby kontrolowane. Godzi to w powagę, prestiż i zaufanie do całej Służby Celnej jako instytucji, jest również wysoce lekceważące wobec osób poddanych działaniu urzędu, zobowiązanych do rzeczowej współpracy z nietrzeźwym funkcjonariuszem. Nie sposób przyjąć, że osoba wykonująca z jakichkolwiek przyczyn obowiązki służbowe pod wpływem alkoholu wzbudza szacunek i Sąd odmienne możliwości interpretacji pojęcia zachowania "godnego" odrzuca. Podsumowując ten wątek – skarżący wykonując służbę w stanie po spożyciu alkoholu naruszył obowiązek godnego zachowania. Stanowisko organów celnych, które tak stanowczo zareagowały na zachowanie swego funkcjonariusza, aczkolwiek z pewnością surowe, nie budzi jednak wątpliwości co do zgodności z prawem. Organy celne miały swobodę w doborze kary dyscyplinarnej adekwatnej do oceny naruszenia obowiązków funkcjonariusza, wagi obowiązku i stopnia naruszenia, nie można więc uznać, że sięgnięcie po najsurowszą karę spośród dopuszczalnych narusza prawo, jeśli uzasadnione jest to właściwą oceną czynu. Dyrektor Izby Celnej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a następnie w odpowiedzi na skargę odniósł się do zarzutów w sposób kompletny i wyczerpujący, a jego wywody zostały przytoczone powyżej. Organ wykazał wyczerpująco, dlaczego w jego ocenie wymierzona kara dyscyplinarna jest współmierna do czynu popełnionego przez skarżącego, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozważeniu argumentów obu stron podziela stanowisko zajęte przez organy celne. Nie stwierdzając zaś uchybień postępowania mających wpływ na wynik postępowania, ani nieprawidłowej interpretacji norm prawa materialnego, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), Sąd skargę oddalił.