III SA/Lu 376/25
WyrokWSA w Lublinie2025-10-23
Skład orzekający: Iwona Tchórzewska, Jerzy Drwal, Agnieszka Kosowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie organu sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie o odmowie uwzględnienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym narusza prawo, gdy strona kwestionuje wymagalność obowiązku, brak kwalifikacji do szczepień oraz prawidłowość ustaleń faktycznych?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym był wymagalny i prawidłowo ustalony. Organy administracji prawidłowo oceniły, że brak jest podstaw do kwestionowania wymagalności obowiązku, gdyż dziecko nie zostało zaszczepione, a brak jest przeciwwskazań zdrowotnych stwierdzonych przez lekarza. Poddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia, a nie jego substytutem.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. P. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Organ I instancji wystawił tytuł wykonawczy, a skarżąca wniosła zarzuty, kwestionując wymagalność obowiązku, brak kwalifikacji do szczepień i prawidłowość ustaleń faktycznych. Organy obu instancji uznały zarzuty za bezzasadne.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędzia WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2025 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej "organ II instancji", "organ odwoławczy" lub "Wojewódzki Inspektor Sanitarny"), po rozpatrzeniu zażalenia M. P. (dalej "skarżąca", "strona"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. (dalej "organ I instancji", "Powiatowy Inspektor Sanitarny", "wierzyciel") z dnia 4 marca 2025 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy.
Powiatowy Inspektor Sanitarny wystawił w dniu 3 grudnia 2024 r. na skarżącą tytuł wykonawczy, w którym, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924), dalej "ustawa" lub "ustawa o zwalczaniu zakażeń", nakazał skarżącej poddanie małoletniej córki O. P. (ur. [...]) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu, odrze, śwince, różyczce.
Organ I instancji w dniu 3 grudnia 2024 r. złożył do Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec skarżącej, w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym.
Pismem z dnia 24 stycznia 2025 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 4 marca 2025 r. organ I instancji oddalił zarzuty skarżącej jako nieuzasadnione.
W zażaleniu na postanowienie organu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 104 § 2 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", poprzez brak merytorycznego odniesienia się organu co do zarzutów i ograniczenie rozpoznania jedynie do wskazania w uzasadnieniu postanowienia przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych;
- art. 77 § 1 k.p.a., poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy zarzuty zostały przez skarżącą uzasadnione i wskazane zostały błędy wierzyciela;
- art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a., poprzez brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak kwalifikacji dziecka do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak wydania zaświadczenia po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym;
- art. 18 u.p.e.a. oraz art. 124 § 2 z związku z art. 7, art. 8 § 1 i art. 12 k.p.a., poprzez ograniczenie uzasadnienia do wskazania podstawy prawnej obowiązku, z pominięciem przez organ okoliczności faktycznych podnoszonych w zarzutach, w szczególności co do braku wymagalności obowiązku.
Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że o braku realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka lekarz z podmiotu leczniczego: C. M. S. w R. (dalej "podmiot leczniczy") poinformował Powiatowego Inspektora Sanitarnego, przesyłając dokument; "Formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych". Pierwszy formularz wpłynął do wierzyciela w dniu 27 października 2023 r. Powyższe oznacza, że w tej dacie lekarz stwierdził, iż szczepienia ochronne były u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania, a jednocześnie brak było przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom. Organ odwoławczy podniósł, że do dnia wydania niniejszego postanowienia strona nie przedstawiła żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też dokumentu świadczącego o występowaniu przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.
Organ II instancji stwierdził, że o wykonaniu wyżej wymienionego obowiązku nie może świadczyć okoliczność stanowienia się skarżącej z dzieckiem w dniu 29 maja 2024 r. do poradni lekarza POZ w celu zaszczepienia dziecka a następnie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie szczepienia. Organ podkreślił, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. Tylko podczas tego badania lekarz może, stwierdzić występowanie przeciwwskazań do szczepień ochronnych.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że lekarz w dniu 29 maja 2024 r. w trakcie badania kwalifikacyjnego do szczepień nie stwierdził przeciwwskazań do szczepień ochronnych, co świadczy o braku zasadności zarzutu naruszenia art. 33 § 2 u.p.e.a.
Organ II instancji nie uwzględnił również zarzutu naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., podnosząc, że organ I instancji w wydanym postanowieniu wyczerpująco odniósł się do rzekomego naruszenia ww. przepisu, a zebrany materiał dowodowy jest wystarczający by uznać, że małoletnia córka skarżącej powinna otrzymać obowiązkowe szczepienia ochronne.
Organ stwierdził, że strona w sposób nieuprawniony łączy uzależnienie wykonania obowiązku z lekarskim badaniem kwalifikacyjnym. Wskazał, że w aktach sprawy znajduje się kopia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym z dnia 29 maja 2024 r., w którym lekarz zaznaczył, że stwierdził brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnym, dopisując "mama nie wyraziła zgody na szczepienie dziecka".
W skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Lublinie M. P. zaskarżyła postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w całości.
Skarżąca zarzuciła:
- określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez zobowiązanie do poddania małoletniej nieistniejącym w harmonogramie szczepieniom ochronnym, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu, tytule wykonawczym i skarżonym postanowieniu;
- naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 u.p.e.a., poprzez brak rozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącej, ograniczenie się do stwierdzenia, że organ odwoławczy podziela stanowisko wierzyciela;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na brak określenia wymagalności obowiązku, brak kwalifikacji do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, ponadto brak jest zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, mimo wpisu w dokumentacji medycznej o jego wydaniu;
- naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 u.p.e.a., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
- naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 u.p.e.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła argumentację na poparcie swoich zarzutów. Skarżąca zarzuciła organowi, że w sposób dowolny i tendencyjny ocenił zgromadzony materiał dowodowy. Podniosła, że z treści dokumentacji medycznej z dnia 29 maja 2024 r. nie wynika jakie przeciwwskazania do jakich szczepień zostały wykluczone przez lekarza POZ. Skarżąca zwróciła uwagę, że organy nie wskazały wprost, z jakich konkretnych dokumentów lub źródeł wywiodły, że brak jest przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień u jej małoletniej córki, co rodzi wątpliwości co do kompletności i rzetelności zgromadzonego materiału dowodowego.
Skarżąca podkreśliła, że stawiennictwo strony wraz z dzieckiem na lekarskie badanie kwalifikacyjne, które bezpośrednio poprzedza wykonanie szczepień, jest bezspornym przejawem woli i chęci poddania dziecka szczepieniom przez skarżącą. Sprawozdanie kwartalne przesłane do wierzyciela przez lekarza nie może być utożsamiane przez organ z kwalifikacją dziecka do szczepień ochronnych. Jedynie zadośćuczynienie obligatoryjnym przesłankom zawartym w art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zwalczaniu zakażeń może prowadzić do określenia wymagalności obowiązku przez lekarza.
Skarżąca podniosła, że obowiązek nie może być uznany za wymagalny w kształcie określonym w tytule wykonawczym z uwagi na brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. Zgodnie z Komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanym corocznie w przypadku dzieci i młodzieży, u których z różnych przyczyn (np. długotrwałe odroczenie terminu szczepienia, niedopełnienie obowiązku szczepień, przesłanki epidemiologiczne lub organizacyjne w zakresie szczepień) nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, szczepienia wyrównawcze należy prowadzić według indywidualnego planu szczepień - indywidualnego kalendarza szczepień. Przyczyna braku szczepień nie ma przy tym znaczenia.
Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Sanitarnego oddalające zarzuty M. P. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z uchylaniem się przez skarżącą od obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.
Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
Z akt sprawy wynika, że 3 grudnia 2024 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący skarżącą do poddania małoletniej córki O. P., ur. [...] r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, śwince i różyczce.
Podstawę wydania tytułu wykonawczego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniej córki skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku w piśmie z dnia 4 grudnia 2023 r. Z uwagi na nieskuteczność tej informacji, wierzyciel wystosował w dniu 17 maja 2024 r. upomnienie, w którym wezwał skarżącą do wykonania obowiązku.
W tytule wykonawczym jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu zakażeń. W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wierzyciel wystąpił do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w toku, którego skarżąca pismem z dnia 24 stycznia 2025 r. wniosła zarzuty wskazując na niezasadność wystawienia tytułu egzekucyjnego oraz brak podstaw do jego wystawienia.
Organy administracji obu instancji trafnie uznały zarzut braku wykonalności obowiązku szczepień u córki skarżącej za niezasadny. W rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do jego kwestionowania. Poza sporem jest, że córka skarżącej nie została poddana szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym. Z akt sprawy wynika, że skarżąca była informowana przez organ o konieczności wykonania ustawowego obowiązku (pismo z dnia 4 grudnia 2023 r.). Już z samego formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych wynika, że do skarżącej zostały wystosowane powiadomienia o przypadających obowiązkowych szczepieniach ochronnych 18 grudnia 2020 r. i we wrześniu 2023 r. W formularzu wskazano również, że "podczas rozmowy tel. dziecko było również umówione na 2.05.2020 – nie zgłosili się".
Podkreślić należy, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 ustawy o zwalczaniu zakażeń wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.
Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi zatem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu zakażeń. Zgodnie z powołanym przepisem, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu zakażeń, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z art. 17 ust. 2, 3 i 4 ustawy wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077).
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu zakażeń, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Wskazane wyżej rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym, jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W wystawionym w dniu 3 grudnia 2024 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u córki skarżącej to szczepienia przeciwko:
1) wirusowemu zapaleniu wątroby typu B;
2) błonicy tężcowi i krztuścowi;
3) ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (POLIOMYELITIS);
4) odrze, śwince, różyczce.
Wskazane wyżej szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego (tj. 3 grudnia 2024 r.) wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do córki skarżącej obowiązkowe i wymagalne.
Bezsporne jest, że córka skarżącej nie została zaszczepiona przeciwko wymienionymi w tytule wykonawczym chorobom zakaźnym, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.
Słusznie argumentował organ odwoławczy, że skoro lekarz z podmiotu leczniczego, do którego zapisane było ostatnio dziecko przesyłał do organu I instancji dokument: "Formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych", to oznacza to, że w tej dacie lekarz stwierdził, że szczepienia ochronne są u dziecka wymagalne, z uwagi na upływ terminu do ich wykonania, oraz że brak jest przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom. Z akt sprawy wynika także, że w pismach z dnia 13 maja 2024 r. i z dnia 20 listopada 2024 r. lekarz z podmiotu leczniczego poinformował, że matka nie zgłosiła się z córką na badanie kwalifikacyjne i zaległe szczepienia ochronne. Skarżąca nie dostarczyła do placówki żadnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniu do szczepień ochronnych.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że córka skarżącej nie została zaszczepiona, a z akt sprawy nie wynika by stwierdzono przeciwwskazania do szczepienia. Organ I instancji zarówno przed wystawieniem tytułu wykonawczego, jak i po wniesieniu zarzutów zwracał się do podmiotu leczniczego o udzielenie informacji w tym przedmiocie. Stanowisko podmiotu leczniczego było jednoznaczne – skarżąca nie zgłosiła się z córką na badanie kwalifikacyjne i zaległe szczepienia ochronne. W tej sytuacji obowiązek skarżącej poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia upomnienia, a następnie wystawienia tytułu wykonawczego oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ten nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku, we wskazanym wyżej zakresie, są bezzasadne. Treść obowiązku poddania córki szczepieniom ochronnym przez skarżącą jest determinowana treścią powołanych wyżej przepisów tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy, w których ustawodawca posłużył się sformułowaniami odpowiednio: "poddawania się szczepieniom ochronnym" oraz "poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym".
Odnosząc się do kwestii wykonania badania kwalifikacyjnego i wykluczenia przeciwskazań do szczepienia wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z treści art. 17 ust. 3 i 4 ustawy wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Podkreślić przy tym należy, że treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań są przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Natomiast niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (zob. w tej materii wyrok NSA z dnia 21 listopada 2019 r.; sygn. akt II OSK 3322/17).
Brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia nie świadczy o niewymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka. Wykluczyć przeciwskazania do szczepienia może jedynie lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego do szczepienia. Strona musi zatem stawić się na szczepienie i w czasie badania rozstrzygana jest przez lekarza kwestia przeciwwskazań na podstawie wiedzy medycznej. Organ kwestii tej nie może oceniać z uwagi na brak kompetencji w tym zakresie.
Odnosząc się do zarzutu skargi wskazującego na brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym z uwagi na brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień dla córki, należy podkreślić, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania (por. np. P. Przybysz, Komentarz do art. 33 u.p.e.a. [w]: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Lex el 2025 r.). W niniejszej sprawie, jak to zostało wskazane powyżej, obowiązek poddania córki skarżącej szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynikał z mocy przepisów ustawowych oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia z 27 września 2023 r. określającego przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą określonych szczepionek.
W kwestii ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień dla dziecka należy podnieść, że wiek w jakim dziecko musi być zaszczepione na poszczególne choroby dawkami podstawowymi i przypominającymi został określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r., stanowiącym schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży oraz w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego, który na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy ogłasza Program Szczepień Ochronnych na dany rok, który stanowi załącznik do niniejszego komunikatu.
Indywidualny kalendarz szczepień stanowi ułożony dla danego dziecka program szczepień ochronnych. Kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych. Ustalenie dla dziecka skarżącego indywidualnego kalendarza szczepień mogło zostać dokonane jedynie podczas wizyty lekarskiej. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca była zainteresowana ułożeniem indywidulanego programu szczepień dla dziecka. W związku z powyższym trudno uznać, że niewykonanie obowiązku wykonania szczepień u córki spowodowane było brakiem ułożenia przez lekarza indywidulanego kalendarza szczepień dla dziecka.
Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 27 września 2023 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 27 września 2023 r. okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
Wbrew zarzutom skargi, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. W ocenie sądu organy podjęły wszelkie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Materiał dowodowy był pełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny sprawy nie pozostawia wątpliwości, które na mocy art. 81a k.p.a. miałyby być rozstrzygnięte na korzyść strony. W obowiązującym stanie prawnym nie zachodzą także wątpliwości co do treści normy prawnej, o których mowa w art. 7a k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia wymogi art. 124 § 2 k.p.a., zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne.
W odniesieniu do zarzutu dotyczącego art. 15 k.p.a. wyjaśnić należy, że zarzut naruszenia ww. przepisu mógłby zasługiwać na uwzględnienie np. w sytuacji, gdyby organ odwoławczy pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawne, nie orzekł o całości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji/postanowieniu, bądź też nie uwzględnił zmian w stanie prawnym i faktycznym, jakie zaszły w okresie od wydania decyzji/postanowienia pierwszej instancji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił żaden z tych przypadków. Zaskarżone postanowienie spełnia bowiem wszystkie przesłanki uzasadniające uznanie go za rozstrzygnięcie w pełni merytoryczne, wydane po dwukrotnym przeprowadzeniu postępowania. Organ ten w sposób wystarczająco wyraźny i precyzyjny odniósł się do zasadniczych twierdzeń strony. Ocena zaskarżonego postanowienia nie pozostawia wątpliwości, że rozstrzygnięto sprawę w jej całokształcie.
Końcowo, nawiązując do argumentacji skargi, zaakcentować należy, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Tylko bowiem odpowiednio wysoki poziom wyszczepienia społeczeństwa gwarantuje ochronę przed chorobami zakaźnymi, których te szczepienia dotyczą. Jak wskazano, obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy, a więc zgoda szczepionego, bądź jego przedstawiciela ustawowego, jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego. Jak stanowi art. 95 § 3 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny i poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu, by jednocześnie chronić prawa dziecka, których ochronę przewidziano w art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2017 r.; sygn. akt II GSK 3542/15).
Skarżąca błędnie pojmuje obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, twierdząc, że obowiązek szczepień ochronnych został zrealizowany poprzez stawienie się rodzica z dzieckiem u lekarza. Jak już wyjaśniono wyżej, badanie kwalifikacyjne jest niezbędnym elementem szczepienia, jednak poddanie dziecka badaniu nie jest tożsame z wykonaniem u niego obowiązkowego szczepienia. Podniesiona przez skarżącą argumentacja stanowi w istocie gołosłowną polemikę z prawidłowymi ustaleniami organów. Zaznaczyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonego postanowienia, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." Sąd skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło