III SA/Lu 382/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita (spr.), Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2005r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985r. - o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90 poz. 575 z późn. zm.) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] znak [...] stwierdzającą brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu u J. K. W uzasadnieniu swojej decyzji organ stwierdził, że zarzuty skarżącej dotyczące nieodwracalnej utraty słuchu spowodowanej ponad 30 letnią pracą w ciężkich warunkach nie mogą zostać uwzględnione. Zgodnie bowiem z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczególnych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. z 2002 r. Nr 132 poz. 1115) "przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny narażenia warunków pracy można stwierdzić bezpośrednio lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy". Zatem stwierdzenie u pracownika choroby zawodowej wymaga kumulatywnego spełnienia dwóch warunków a mianowicie: - rozpoznanie choroby zawodowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, - przyczyną rozpoznanej choroby muszą być czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z "kart oceny narażenia zawodowego", wynika że J. K. w latach 1974-1983 była zatrudniona w Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej na stanowisku montera urządzeń grzewczych, laboranta chemicznego. W okresie pomiędzy 1974-1979 pracowała w laboratorium chemicznym przy wykonywaniu analiz chemicznych, nadzorując proces chemicznego płukania kotłów, natomiast w latach 1979-1983 była zatrudniona w laboratorium przy wykonywaniu pomiaru twardości wody. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że w czasie pracy w kotłowni J. K. była narażona na hałas, nie przekraczał on jednak najwyższego dopuszczalnego natężenia i wynosił od 74 do 80 decybeli. W okresie od 1982 do 1996 roku J. K. prowadziła własną firmę - "remonty i konserwacja oraz chemiczne czyszczenie kotłów i instalacji gazowych", w której zajmowała się przygotowywaniem roztworów kwasu solnego oraz nadzorowała procesy czyszczenia i remontów kotłów oraz innych urządzeń. Przypuszczalnie w trakcie swojej pracy mogła być narażona na hałas przekraczający dopuszczalne normy jednakże nigdy nie wykonano w tym zakresie stosownych pomiarów. Po przeprowadzeniu specjalistycznych badań przez jednostkę orzeczniczą pierwszego stopnia tj. Poradnie Chorób Zawodowych WOMP niestwierdzono u J. K. podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Rozpoznano jedynie niedosłuch odbiorczy ucha prawego typu pozaślimakowego, który nie jest wymieniony w spisie chorób zawodowych i nie ma związku z narażeniem na hałas. Choroby zawodowej nie rozpoznała również jednostka orzecznicza drugiego stopnia tj. Instytut Medycyny Pracy upoważniony do przeprowadzenia powtórnych badań u osób, które nie zgadzają się z treścią orzeczenia wydanego przez jednostkę orzeczniczą pierwszego stopnia. Po przeprowadzeniu ponownych badań u J. K. rozpoznano schorzenie narządu słuchu typu pozaślimakowego, które nie ma związku z narażeniem na hałas. Przyczyną uszkodzeń tego typu mogą być między innymi przebyte stany zapalne uszu, przyjmowanie leków ototoksycznych, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego, choroba nadciśnieniowa, cukrzyca, gruźlica, urazy głowy, zmiany wsteczne uwarunkowane wiekiem lub czynnikami genetycznymi. Tym samym Instytut Medycyny Pracy potwierdził rozpoznanie jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia o braku podstaw do rozpoznania u badanej choroby zawodowej. Na decyzje Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego J. K. złożyła w dniu 23 czerwca 2005 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wskazała, że uszkodzenie słuchu i wzroku powstało na skutek pracy w szkodliwych warunkach. Podkreśliła, że nigdy nie chorowała na żadne choroby, które mogły uszkodzić słuch, co potwierdzono w czasie obserwacji klinicznej. Ponadto skarżąca napisała, że w 1996r. straciła wzrok, a operujący ją prof. Toczołowski stwierdził, że było to następstwem szkodliwych warunków pracy (opary kwasów, duże zapylenie, promieniowanie UV). J. K. podkreśliła również, że wiedza o szkodliwych warunkach jakie panowały w latach osiemdziesiątych zarówno w jej zakładzie pracy, jak i w wielu podobnych jest powszechna. Natomiast opinia przedstawiona przez osobę odpowiedzialną za bezpieczeństwo i higienę pracy w Zakładach Energetyki Cieplnej, niekorzystna dla skarżącej (stwierdzająca, że warunki, w których pracowała nie były szkodliwe), odpowiada dobrze pojętemu interesowi sporządzającej ją osoby, a nie sytuacji faktycznej. Skarżąca podkreśliła ponadto, że na skutek złego stanu zdrowia znalazła się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyjaśnił ponadto, że skarżąca nie wniosła odwołania od decyzji nr [...] znak [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2005 r. stwierdzającej brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby narządu wzroku, tj. zaćmy wywołanej działaniem promieniowania podczerwonego lub długotrwałego nadfioletowego i z tego względu sprawa ta nie była rozpoznana przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim należy podnieść, iż w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W niniejszej sprawie materialną - prawną podstawę orzekania stanowią przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzeniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanym dalej "narażeniem zawodowym". Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznania może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Biorąc pod uwagę treść cytowanego przepisu, należy stwierdzić, iż chorobą zawodową jest taka choroba, która: 1) wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, 2) spowodowana została (co można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem) działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, a oba te warunki muszą być spełnione łącznie, przy czym chorobę taką można zgłosić oraz rozpoznać jedynie w odniesieniu do 3) pracownika lub byłego pracownika, 4) w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Odnosząc się do określenia "pracownik", podnieść należy, że w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach nie zamieszczono definicji określającej "pracownika" i dlatego należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ustawy z dnia 26 kwietnia 1971 r. - Kodeks pracy (tj. Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), który w art. 2 stanowi, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Ocenę narażenia zawodowego przeprowadza: w związku z podejrzeniem choroby zawodowej - lekarz zgłaszający podejrzenie, sprawujący profilaktyczną opiekę nad pracownikiem; w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej - lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej, o której mowa w § 5 rozporządzenia; a w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia takiej choroby - państwowy powiatowy inspektor sanitarny (§ 2 ust. 5). Zgodnie z powołanym wyżej § 5, właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, wymienionych w tym przepisie. I tak jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: 1) poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy, 2) katedry, poradnie i kliniki chorób zawodowych akademii medycznych, 3) przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i inwazyjnych; 4) jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia są: 1) od orzeczeń wydawanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych, o których mowa wyżej w punkcie 1,2 i 4 - przychodnie, oddziały i kliniki chorób zawodowych jednostek badawczo - rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy; 2) od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych, o których mowa wyżej, w punkcie 3 - katedry, poradnie i kliniki chorób zakaźnych i inwazyjnych akademii medycznych, a w odniesieniu do gruźlicy także jednostki badawczo - rozwojowe prowadzące rozpoznawanie i leczenie gruźlicy. Zgodnie z § 7 cyt. rozporządzenia, pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Orzeczenie wydane w wyniku ponownego badania jest ostateczne, co oznacza, że pracownik po wydaniu tegoż orzeczenia nie może złożyć ponownego wniosku o dokonanie następnej obdukcji lekarskiej. Analizując powyższe unormowania w świetle stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że okoliczności sprawy wskazują, iż nie było podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby słuchu, a tym bardziej do jej stwierdzenia. Choroba słuchu, o rozpoznanie której wnosiła J. K., określona jest w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do wyżej powołanego rozporządzenia w punkcie 21, jako "obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchowego o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz". Podany w wykazie chorób zawodowych okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi 2 lata. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca była pracownikiem Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej od 14 listopada 1974 r. do 15 stycznia 1983 r. Następnie od 29 grudnia 1982 r. do 26 stycznia 1996 r. prowadziła własną działalność gospodarczą w zakresie remontów i konserwacji oraz chemicznego oczyszczania kotłów i instalacji grzewczych. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że bieg terminu określonego dla okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego, rozpoczął się z dniem następującym po dniu rozwiązania ze skarżącą stosunku pracy, co miało miejsce 15 stycznia 1983 r. (k.16) i zakończył się w dniu 16 stycznia 1985 r. Od dnia następnego nie można już było rozpoznawać u skarżącej choroby zawodowej słuchu. Nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że okres narażenia skarżącej na hałas zakończył się z dniem zakończenia prowadzenia własnej działalności gospodarczej w zakresie remontów i konserwacji oraz chemicznego oczyszczania kotłów i instalacji grzewczych, to i tak okres przedawnienia określony dla możliwości rozpoznawania choroby zawodowej, minąłby w 1998r. Dlatego też, w przedmiotowej sprawie nie mogło dojść do rozpoznania choroby zawodowej obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem, ze względu na upływ dwuletniego terminu upoważniającego do orzekania w tej sprawie. Niezależnie od powyższego, samo postępowanie odnośnie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przeprowadzone było prawidłowo (zgodnie z przepisami podanymi na początku uzasadnienia), a więc nawet gdyby nie upłynął termin przedawnienia w tej sprawie, to i tak postępowanie wykazało brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej, ponieważ choroby zawodowej obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem nie rozpoznali uprawnieni do orzekania w tej sprawie lekarze. Z tych względów oraz na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.