III SA/Lu 387/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 listopada 2009r. sprawy ze skargi J. K. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie sygn. akt III SA/Lu 291/08 zmienia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2008r. wydany w sprawie sygn. akt III SA/Lu 291/08 w ten sposób, że uchyla decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2008r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] maja 2008r., Nr [...]. W dniu 31 lipca 2009 r. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 291/08. Orzekając w sprawie objętej skargą o wznowienie postępowania Sąd oddalił skargę J. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej "zespół wibracyjny". W powołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą prawną przedmiotowej decyzji były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Powołując § 2 ust. 1 tego rozporządzenia Sąd wyjaśnił, że przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się jedynie choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wyszczególnionych w § 2 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 rozporządzenia skutkuje wydaniem decyzji negatywnej, co w ocenie Sądu miało miejsce w stanie faktycznym sprawy (sygn. akt III SA/Lu 291/08). Żądanie wznowienia postępowania J. K. oparł na art. 272 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazując jako podstawę wznowienia postępowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07. Wyjaśnił, że przepisy stanowiące podstawę wydania ostatecznej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] a następnie orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uznane zostały przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji, wobec czego jego żądanie wznowienia postępowania sądowego jest zasadne. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. W ocenie organu zmiany w Kodeksie pracy i rozporządzeniu Rady Ministrów wydanym na podstawie jego przepisów nie mają żadnego związku z treścią decyzji o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Decyzja w sprawie choroby zawodowej wydana została na podstawie oceny narażenia zawodowego i orzeczeń lekarskich, które nie rozpoznały u skarżącego choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia (który w tej części nie uległ zmianie). Organ podniósł również, iż zarzut skarżącego wydania decyzji na podstawie przepisów rozporządzenia niezgodnego z przepisami Kodeksu pracy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ według obecnie obowiązujących przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych nie uległy zmianie: definicja choroby zawodowej, określenie jednostek orzeczniczych I i II stopnia oraz ich uprawnienia; uprawnienia organów inspekcji sanitarnej w zakresie wydawania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia; nie uległy również zmianie uprawnienia pracowników do ponownego badania lekarskiego w jednostce orzeczniczej II stopnia jeśli pracownik nie zgadza się z treścią orzeczenia z jednostki orzeczniczej I stopnia. W związku z powyższym organ stwierdził, iż brak jest przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. W piśmie procesowym z dnia 20 października 2009 r. stanowiącym odpowiedź skarżącego na pismo organu administracji, J. K. nie zgodził się z argumentacja organu. Wyjaśnił, że w swojej skardze o wznowienie postępowania nie podnosił zarzutu niezgodności przepisów rozporządzenia z przepisami Kodeksu pracy jak twierdzi organ, lecz wskazywał na niezgodność art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy i rozporządzenia z art. 92 ust. 1 konstytucji. Podniósł również, że organ nie powołuje żadnego konkretnego przepisu prawnego, lecz używa stwierdzeń ogólnikowych, co jest nie do przyjęcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu uregulowana została w przepisach art. 270 – 285 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powołanej dalej jako "ppsa"). Przepisy te określają przesłanki wznowienia postępowania wskazując na przypadki, w których można żądać jego wznowienia. Są to tzw. podstawy wznowienia, które muszą być wskazane przez wnoszącego w skardze o wznowienie (art. 279 ppsa). Stosownie do przepisu art. 280 § 1 ppsa, sąd w pierwszej kolejności dokonuje weryfikacji formalnej skargi, badając na posiedzeniu niejawnym, czy skarga wniesiona jest w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Oparcie skargi na ustawowej podstawie wznowienia w rozumieniu powyższego przepisu oznacza powołanie jednej lub kilku podstaw wznowienia, wymienionych w przepisach art. 271 – 274 ppsa. J. K. wnosząc skargę o wznowienie postępowania wskazał na podstawę określoną w art. 272 § 1 ppsa. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Skargę o wznowienie postępowania w sytuacji określonej w art. 272 § 1 ppsa wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 277 § 2 ppsa). W wyniku wstępnej (formalnej) analizy sprawy, wobec stwierdzenia zachowania terminu i wskazania ustawowej przyczyny wznowienia, zarządzeniem z dnia 17 września 2009 r. sprawa została skierowana na podstawie art. 280 § 1 ppsa do rozpoznania na rozprawie. Dokonując z kolei oceny merytorycznej wskazanej w przedmiotowej skardze podstawy wznowienia, Sąd stwierdza, że jest ona uzasadniona, bowiem skarga w rzeczywistości opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Skarżący upatruje podstawę wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 291/08, na mocy art. 272 § 1 ppsa – w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07 (Dz. U z 2008r., Nr 116, poz. 740). W wyroku tym Trybunał orzekł o niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: 1) art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, oraz 2) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żaden z przepisów kodeksu pracy nie zawiera jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego oraz że takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy. Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust. 1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które - jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej - jest również niezgodne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że można wskazać argumenty przemawiające za zasadnością umieszczenia wykazu chorób zawodowych w rozporządzeniu. Takie rozwiązanie nie rodziłoby niebezpieczeństwa nadużyć ze strony władzy wykonawczej, gdyby w ustawie - zgodnie z art. 92 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji - były zawarte wytyczne wiążące Radę Ministrów przy tworzeniu katalogu chorób zawodowych. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust 1 Konstytucji RP). Stan prawny ustalony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje sądy w ten sposób, iż muszą one uwzględnić stan prawny określony przez Trybunał niezależnie, czy rozstrzygnięcie organu administracji zostało podjęte przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, czy też po jego ogłoszeniu, bowiem orzeczenie Trybunału o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno przesądzać o uznaniu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania w samej decyzji administracyjnej (zob. J. Zimmermann, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 stycznia 2000, III SA 4728/98, OSP z 2000 r. z. 1). W sytuacji stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisów nie obowiązuje bowiem przy sądowej kontroli decyzji administracyjnej zasada tempus regit actum, zgodnie z którą sprawę rozpoczętą w sądzie pod rządami określonych przepisów ustawy należy osądzić na ich podstawie, choćby zostały formalnie uchylone. Nie dotyczy to jednak derogacji (uchylenia) przepisu dokonanego przez orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ w takim przypadku przepis aktu normatywnego został na skutek orzeczenia TK uznany za niekonstytucyjny i pozbawiony domniemania konstytucyjności (zob. R. Hauser, J. Trzciński: Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego; LexisNexis, Warszawa 2008, s. 41 i nast.). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że przepisy aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie Sądu, którego wznowienia domaga się skarżący, zostały uznane w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego za niezgodne z Konstytucją. Wobec tego oceniając decyzje organów oparte na treści przepisów niezgodnych według orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z Konstytucją RP, Sąd powinien je uchylić. Skoro zatem podstawą prawną decyzji obydwu instancji organów administracji były przepisy niekonstytucyjne, tj. art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz przepisy wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. (Dz.U. Nr 132, poz. 1115) – należało zmienić wyrok tego Sądu z dnia 2 grudnia 2008 r. w ten sposób, że uchylić zarówno decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] jak też uchylić decyzję ją poprzedzającą Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]. Stanowisko powyższe znajduje uzasadnienie w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Należy pokreślić, że wobec stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów materialnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia organu, Sąd nie dokonywał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. W świetle powyższych rozważań sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli na podstawie znowelizowanych przepisów Kodeksu pracy wprowadzonych ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) w związku z art. 282 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.