III SA/Lu 388/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Asystent sędziego Jerzy Parchomiuk, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenie zgody na zmianę wysokości rat układu ratalnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. (Nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 ust. 2, art. 36 ust.1 pkt. 10 oraz art. 41 a/ ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008r., Nr 50, poz. 291), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozpoznał wniosek C. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. (Nr [...]) w przedmiocie rozłożenia zadłużenia w wysokości [...] zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników na [...] miesięcznych rat płatnych w okresie [...] sierpnia 2008 r. – [...] sierpnia 2009 r. i wyraził zgodę na zmianę zawartego układu ratalnego, a orzekając merytorycznie w tej sprawie obniżył wysokość rat oraz przedłużył termin płatności rat o dwa miesiące – do dnia [...] października 2009r. W uzasadnieniu organ podał, że stosownie do art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Prezes Kasy argumentował, że wniosek C. L. o zmianę warunków zawarcia układu ratalnego [...] z dnia [...] lipca 2008 r. został rozpatrzony pozytywnie z uwagi na przejściowe trudności finansowe występujące w rodzinie strony oraz potwierdzone stosownymi dokumentami problemy zdrowotne strony. Wskazał również, że dokonana została korekta wysokości i terminów płatności rat układu ratalnego obejmuje : l. składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe [...] zł 2. należne odsetki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe [...] zł 3. składki na ubezpieczenie wypadkowo, chorobowo, macierzyńskie [...] zł 4. należne odsetki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie [...] zł oraz koszty upomnienia w kwocie [...] zł. Prezes Kasy podkreślił, że powyższe zadłużenie należy regulować według terminów i w kwotach określonych w załączniku do decyzji, wyjaśniając jednocześnie, że niedotrzymanie warunków układu ratalnego spowoduje wygaśnięcie decyzji, a niezapłacona kwota zadłużenia wraz z należnymi odsetkami będzie natychmiast wymagalna. Wyjaśnił ponadto, że strona odpowiada solidarnie wraz z bratem J. O. za całość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie rolników przez zmarłego W. O. Wobec tego brak było podstaw do podziału zadłużenia, o co strona wnosiła w złożonym podaniu z dnia [...] sierpnia 2008 r. o zmianę warunków układu ratalnego. W skardze sądowej C. L. zarzuciła naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 107 k.p.a. oraz art. 41 a/ ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uzasadnieniu skarżąca podała, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, podważył zaufanie obywateli do organów Państwa, wydając dwie odmienne decyzje na tle tego samego stanu faktycznego i tego samego stanu prawnego ( w jednej umarzając zobowiązanie, a w drugiej odmawiając umorzenia zobowiązania), nie wyjaśnił przesłanek dlaczego wybrał skarżącą na płatnika składek, a nie jej brata J. O., nie zbadał jego możliwości płatniczych, zaniechał sporządzenia uzasadnienia decyzji w sposób umożliwiający sprawdzenie jej prawidłowości oraz nie przytoczył przepisów prawnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Skarżąca zarzuciła przy tym, że zaskarżona decyzja pozostaje w sprzeczności z treścią art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż przepis ten mówi o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, a nie o jej zmianie. Zmiana decyzji nastąpiła skoro Prezes Kasy zgodził się na zmianę układu ratalnego. Skarżąca argumentowała dalej, iż organ niezasadnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, aczkolwiek jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu po tym jak Prezes KRUS umorzył jej zadłużenie w części dotyczącej odsetek, po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. uchylającego pierwotną decyzję organu z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...]. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W świetle akt sprawy skarżąca nabyła gospodarstwo rolne po zmarłym w dniu [...]sierpnia 1998 r. ojcu W. O. i wraz z bratem J. O. ponosi solidarną odpowiedzialność za długi (zobowiązania wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne przez zmarłego płatnika. Dwiema decyzjami z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] Prezes Kasy orzekł o solidarnej odpowiedzialności C. L. za zobowiązania z tytułu zaległych składek nieopłaconych przez W. O. (k. 76 – 79 akt adm.). Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] czerwca 2005 r. sygn. akt VIII U [...] oddalił odwołanie skarżącej od obu tych decyzji. Apelację skarżącej oddalono wyrokiem Sądu Apelacyjnego III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych [...] sierpnia 2006 r. sygn. akt III A Ua [...] (k. 124 akt adm.) Z akt sprawy wynika, że w piśmie z dnia [...] stycznia 2007 r. skarżąca wystąpiła do Prezesa Kasy o umorzenie zadłużenia. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. Prezes Kasy umorzył należności w części dotyczącej odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] kwartału 1993 r. do [...] kwartału 1998 r. w kwocie [...] zł. Decyzją tą odmówiono umorzenia pozostałego zadłużenia od niezapłaconych składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Kasy decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy. W toku kontroli sądowej WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2452/07 uchylił decyzję Prezesa Kasy z dnia [...] lipca 2007r. z uwagi na naruszenie przez organ przepisów proceduralnych. Sąd wskazał w uzasadnieniu, że wyrok nie oznacza, iż wniosek o umorzenie należności został uznany za zasadny bądź nie. W dalszym toku postępowania Prezes Kasy decyzją z dnia [...] maja 2008 r. (k. 268) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2007 r. o umorzeniu odsetek oraz o odmowie umorzenia pozostałego zadłużenia z tytułu składek. Decyzję doręczono skarżącej w dniu [...] maja 2008 r. (k. 269 akt adm.). Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca wniosła skargę na tę decyzję. W podaniu z dnia [...] czerwca 2008 r. (k. 271 akt adm.) skarżąca wniosła o "podział zadłużenia" po zmarłym ojcu W. O. pomiędzy nią, a jej bratem J. O. oraz o przesunięcie terminu płatności należności do czerwca 2009 r. Zaproponowała dokonywanie płatności po [...] zł miesięcznie w ramach układu ratalnego. Zaskarżoną decyzją załatwiono powyższy wniosek skarżącej. Oceniając legalność tej decyzji należy przypomnieć, że stosownie do art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008r., Nr 50, poz. 291), w postępowaniu w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia Prezes Kasy wydaje decyzje. Są one wydawane w sprawach, o których mowa w art. 41 a i art. 55 tejże ustawy. Zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że organ ma prawo dokonać wyboru jednej z trzech możliwości przewidzianych przez ustawodawcę, to jest odroczyć termin płatności należności, rozłożyć spłatę należności na raty bądź umorzyć w całości lub w części taką należność. Oznacza to, że decyzja organu wydana w tym przedmiocie (pozytywna bądź negatywna dla wnioskodawcy) jest decyzją uznaniową. W orzecznictwie sądowym ugruntowanym jest pogląd, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu decyzji przez organ. Zaskarżona decyzja – zdaniem Sądu – nie jest rozstrzygnięciem dowolnym i wbrew stanowisku skarżącej, zastosowanie w stosunku do niej dobrodziejstwa przewidzianego w art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, polegającego na rozłożeniu należności na raty, nie narusza treści tego przepisu. Należy zwrócić uwagę, że po wydaniu przez organ wyżej wymienionej decyzji z dnia [...] maja 2008 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] maja 2007 r., skarżąca nie wnosiła o umorzenie należności. Nie wnosiła o to również we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia [...] sierpnia 2008 r. (k. 276 akt adm.). Wnosiła w nim o zmianę dotychczasowego układu ratalnego ( wynikającego z decyzji organu z dnia [...] lipca 2008 r.) oraz o podział całego zadłużenia po połowie na nią i na jej brata J. O. Prezes Kasy rozpoznając powyższy wniosek decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., będącej przedmiotem obecnej kontroli sądowej nie mógł orzekać w sprawie podziału zadłużenia, gdyż kwestia ta została ostatecznie uregulowana dwiema decyzjami z dnia [...] września 2003r. i wykraczała poza ramy sprawy rozstrzygniętą wcześniejszą decyzją organu z dnia [...] lipca 2008 r., w której zasygnalizowano w uzasadnieniu w końcowej części, że z uwagi na solidarną odpowiedzialność skarżącej nie dokonano podziału zadłużenia. Kwestia podziału zadłużenia jest odrębną sprawą. Nie reguluje jej przepis art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, będący podstawą prawną zaskarżonej decyzji. Powyższy przepis reguluje sprawę umarzania należności. Organ może je umorzyć, ale na wniosek zainteresowanej osoby. Skoro skarżąca nie złożyła wniosku w tej sprawie, organ nie mógł orzekać o umorzeniu należności z urzędu. Nie naruszył więc - wbrew stanowisku skarżącej - przepisu art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Odnosząc się do dalszych formułowanych w skardze zarzutów, należy wyjaśnić, że Prezes Kasy rozpatrywał sprawę skarżącej, a nie jej brata J. O. Wobec tego nie miał prawa badać jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Wręcz przeciwnie nie wolno mu było tego robić, gdyż J. O. nie był stroną w skontrolowanym przez Sąd postępowaniu przeprowadzonym przez Prezesa Kasy. Zatem niezasadny był zarzut, że organ naruszył prawo (art. 77 § 1 k.p.a.) nie badając możliwości płatniczych J. O.. Również pozostałe zarzuty i wnioski skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Organ zgromadził niezbędny materiał dowodowy ilustrujący sytuację majątkową skarżącej. Przeprowadził wizytację gospodarstwa rolnego, czego dowodzi protokół sporządzony w dniu [...] kwietnia 2008 r. (k.243 akt adm.) dokumentujący przeprowadzoną wizytację. Organ zebrał również dowody dotyczące stanu zdrowia skarżącej. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji to stan majątkowy oraz problemy zdrowotne skarżącej skłoniły organ do rozłożenia należności na raty. Zatem skarżąca nie może skutecznie zarzucać naruszenia art. 7 k.p.a., poprzez brak rozważań na temat zindywidualizowanej oceny słusznego interesu skarżącej, jak też naruszenia art. 107 k.p.a., przez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcie, powodujące, iż nie można sprawdzić jego prawidłowości. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady zaufania obywateli do organów Państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a. trzeba podkreśli, że przedmiotem kontroli sądowej była decyzja o rozłożeniu skarżącej należności na raty, stąd też Sąd nie może się wypowiadać na temat legalności innych decyzji wydanych przez Prezesa Kasy, w tym decyzji o umorzeniu zadłużenia innej osobie. W ocenie Sądu, organ zastosował się do dyspozycji art.. 11 k.p.a. i wyjaśnił jasno oraz precyzyjnie, jakie motywy legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżąca ma rację, że stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Kasy nie mógł zmienić własnej decyzji z dnia [...] lipca 2008 r., a zmienił ją, o czym świadczy treść zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, uchybienie organu w tym zakresie nie świadczy o wadliwości decyzji w stopniu powodującym jej uchylenie. Uchybienie miało miejsce bowiem organ powinien był powołać się na treść przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. skoro orzekał reformatoryjnie, zmieniając wysokość rat i termin ich płatności, na korzyść skarżącej. Z tych też względów i na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oddalił skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.